INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stanisław Naruszewicz h. Wadwicz  

 
 
1 poł. XVI w. - 1589
Biogram został opublikowany w 1977 r. w XXII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Naruszewicz Stanisław h. Wadwicz (zm. 1589), kasztelan smoleński. Był synem Pawła (zob.) i nie znanej z imienia córki «komesa Bogorii», bratem Mikołaja, podskarbiego ziemskiego lit. (zob.). Od wczesnej młodości związany był z protestantyzmem i protestanckimi przedstawicielami rodziny Radziwiłłów. Po raz pierwszy spotykamy w źródłach jego nazwisko w marcu 1558, kiedy to – wraz z bratem Mikołajem – procesował się z biskupem wileńskim i jego kapitułą o majętność Widze. W r. 1563 był sprawcą starostwa grodzieńskiego. Dn. 10 VI 1564 na sejmie bielskim mianowany został ciwunem wileńskim i otrzymał 1 000 kop gr lit. zapisanych na majętności Lingmany (Ligmany), które to dobra Stefan Batory (przed r. 1585) puścił mu w dożywocie. N. brał udział w sejmie grodzieńskim wiosną 1568. Został zaproszony przez Zygmunta Augusta na sejm lubelski, który miał uchwalić unię, nie wiemy jednak, czy był obecny w pierwszej fazie sejmu (do marca 1569), ale 1 VII t. r. podpisał akt unii. Bliskie związki N-a z Radziwiłłami pozwalają przypuszczać, że w czasie kolejnych bezkrólewi: po śmierci Zygmunta Augusta, po wyjeździe Henryka Walezego i po śmierci Stefana Batorego, należał do zwolenników kandydatury rakuskiej. W r. 1574 był N. rotmistrzem w służbie Henryka Walezego i jeździł do Lwowa celem zakupu koni i «potrzeb wojennych». Ok. r. 1580/1 (przed 20 I 1582) został kasztelanem mścisławskim. Promocja ta była zapewne wynikiem starań faworyzowanych przez króla Radziwiłłów. N. bowiem poza pełnieniem w l. 1578–9 obowiązków szafarza poborów W. Ks. Lit. (za co przy rozliczeniach w r. 1580 otrzymał 600 złp.) nie zasłużył się zbytnio ani królowi, ani dla kraju. W r. 1582 został mianowany komisarzem do wytyczenia granic posiadłości fundowanego wtedy przez Batorego kolegium jezuitów w Połocku. Dn. 30 V 1588 N. postąpił na kasztelanię smoleńską.

W życiu Jednoty Litewskiej N. nie odgrywał roli pierwszoplanowej, dbał jednak bardzo o rozszerzenie kalwinizmu we własnych dobrach. Był patronem zboru w Horodyszczu, a prawdopodobnie także i w Widzach. Dn. 14 VI 1585 w Wilnie uczestniczył w spotkaniu teologów kalwińskich i luterańskich z terenów W. Ks. Lit., które zorganizował Krzysztof Radziwiłł «Piorun», pragnąc doprowadzić do ściślejszego zespolenia tych konfesji. N. występował poza tym kilkakrotnie w roli świadka pieczętującego zapisy na zbory.

N. odznaczał się dużą zapobiegliwością w powiększaniu swych posiadłości. Z działu rodzinnego prawdopodobnie uzyskał majętność Kruhła w pow. orszańskim i Widze w pow. brasławskim. W r. 1563 znaczne wiano wniosła mu pierwsza żona (poślubiona przed 13 V), Maryna Lwowna Połubieńska, wdowa po Iwanie Kopciu (zm. w lutym t. r.). Były to dobra leżące w woj. podlaskim i brzesko-litewskim (po trzeciej części z majętności: Horodyszcze, Rossosz , Połubicze, Jabłoń, Jaśmin, Witulin). Zapis jej uwikłał jednak N-a w długotrwałe procesy z rodziną Kopciów o opiekę nad Maryną Kopciówną, córką Iwana i Maryny. Po śmierci żony Maryny udało się N-owi zatrzymać większość zapisanych mu przez nią dóbr, m. in. kompleks należący do Horodyszcza oraz Rossosza, o który procesował się w l. 1574–80 z mężem Maryny Kopciówny Kasprem Dembińskim. Przed r. 1565 Borys Żaba zapisał majętność Olechniską, z której podczas popisu 1567 r. N. wystawił 3 konie. Ogólna liczba koni wystawionych t. r. na popisie (55) stawiała N-a w gronie bardziej zamożnych panów W. Ks. Lit. W l. n. powiększył jeszcze swoje dobra.

Dn. 27 I 1583 druga żona N-a Halszka, córka Jana Komajewskiego, marszałka lit., otrzymała, wraz ze swą siostrą Hanną, w darze od matki, starościny kowieńskiej – Krystyny (córki Jana Hlebowicza), dobra: Ownowiany na Żmudzi, Soleczniki Wielkie (z miasteczkami Wielkimi i Małymi Solecznikami i wsiami) w pow. wileńskim z należącymi do nich wsiami danniczymi Hniezdiłowiczami i Wojborowiczami w pow. oszmiańskim, wsią Kimiją koło Zebina w pow. mińskim, majątek Wiszniew z miasteczkiem i dwoma folwarkami – Poberezyńskim i Wojgiańskim – w pow. oszmiańskim, majątek Wołmę w pow. mińskim, folwark (dwór) Ponary w pow. wileńskim i 5 placów w mieście Kownie. Tym olbrzymim kompleksem majątków władał N., sprawując opiekę nad szwagierką. W r. 1584 nabył u Jakuba Kiełbowskiego 4 wsie w pow. brasławskim. W r. 1588 Barbara z Kłoczków Snowska, wdowa po Melchiorze, kasztelanie witebskim, darowała N-owi i jego żonie dobra: Graużyszki, Giedejki, Poholsze i Klewica, leżące w pow. oszmiańskim. Miał N. też znaczny udział w korzystaniu z królewszczyzn. Poza wymienionym już zapisem Zygmunta Augusta, dostał N. drewnictwo wileńskie (1574) od Henryka Walezego, a następnie od Stefana Batorego (ok. 1582/3) dzierżawy rzeżycką i lucyńską leżące na pograniczu litewsko-inflanckim. N. zmarł na początku 1589 r. (przed 29 IV).

Pozostawił N. żonę Halszkę i czworo dzieci: synów – Samuela (zm. bezpotomnie przed r. 1605) i Albrychta (obaj byli gruntownie wykształceni, studiowali, już po śmierci ojca, w Heidelbergu, Strasburgu, Bazylei i Padwie), oraz córki: Krystynę (zm. przed r. 1593), zamężną za Janem Pacem, woj. mścisławskim, i Barbarę (ok. 1580–1627), od ok. r. 1595 żonę Janusza Tyszkiewicza, późniejszego woj. wileńskiego.

 

Estreicher; Boniecki, Poczet rodów; Kojałowicz, Compendium, s. 319; Niesiecki; Żychliński; Wolff, Senatorowie W. Ks. Lit.; – Baliński M., Lipiński T., Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym, W. 1886 IV; Barwiński E., Zygmunt III i dysydenci, „Reform. w Pol.” T. 1: 1921 s. 55; Jankowski Cz., Powiat oszmiański, Pet. 1896 I 166–7, 169; Ljubavskij M., Litovsko-russkij sejm, Moskva 1901; Łukaszewicz J., Dzieje Kościołów wyznania helweckiego w Litwie, P. 1842 I 55; Merczyng H., Zbory i senatorowie, s. 131 ; Wawrzyńczykowa A., Rozwój wielkiej własności na Podlasiu w XV i XVI wieku, Wr. 1951 s. 54–5; Załęski, Jezuici, IV cz. 1; – Akta Unii; Akty Vil. Archeogr. Kom., VIII 411, 429, XIV 5–20, 266–71, XVII 433–7, XXIX 454; Litovskaja Metrika, Cz. 3, w: Russ. Ist. Biblioteka, Petrograd 1915 XXXIII 466; Opis’ dokumentov Vilnenskago Central’nago Archiva drevnich aktovych knig, Vil. 1901–13, vypusk 1–10; Zbiór pomników reformacji Kościoła polskiego i litewskiego, Wil. 1911 z. 1; Źródła Dziej., IX cz. 2 s. 210, 218; – AGAD: Arch. Radziwiłłów, dz. V nr 10 267, 10 274, Sumariusze Metryki W. Ks. Lit. IV k. 110v., 187, V k. 11v., 21, 71v., 243v., 246v., 281, VI k. 1, 15, 132v., 137v., 142, 206v.–207; B. Czart.: rkp. 1352 s. 219–220 (Kojałowicz, Nomenclator).

Jan Dzięgielewski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt I Stary

1467-01-01 - 1548-04-01
król Polski
 

Zygmunt II August

1520-08-01 - 1572-07-07
król Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Grzegorz Knapiusz

ok. 1564 - 1639-11-10
filolog-leksykograf
 

Iwan Sulima

2 poł. XVI w. - 1635-12-12
hetman Kozaków nierejestrowych
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.