INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Stanisław Puchalski     
Biogram został opublikowany w 1986 r. w XXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Puchalski Stanisław (1867–1931), generał dywizji WP. Ur. 5 I w Wapowcach w ziemi przemyskiej, był synem Józefa i Aleksandry z Horochów.

P. kształcił się przez cztery lata w niższej szkole realnej w Kessek (Güns) na Węgrzech, następnie przez trzy lata w wyższej szkole realnej w Hranicach (Mährisch-Weisskirchen) i wreszcie w l. 1884–7 w Akademii Wojskowej w Wiedniu. Po ukończeniu Akademii P., mianowany podporucznikiem, służył przez dwa lata w 10 p. piechoty w Przemyślu, jako młodszy oficer (subaltern), a wkrótce adiutant batalionu i pułku. Stąd wstąpił w r. 1890 do Szkoły Sztabu Generalnego; w t. r. awansował na porucznika. Po jej ukończeniu w r. 1892 powrócił na rok do 10 pułku, po czym od połowy 1893 r. otrzymał przydział do Sztabu Generalnego w Wiedniu, najpierw do oddziału topograficznego, następnie do biura kolejowego (od r. 1896 w stopniu kapitana). W r. 1901 przeszedł ponownie do linii. Był kolejno: od 1 V 1901 dowódcą kompanii i batalionu 4 p. strzelców alpejskich, od 17 III 1903 (w t. r. otrzymał awans na majora) szefem sztabu 45 dyw. piechoty w Przemyślu, od 1 V 1905 szefem sztabu 2 dyw. piechoty w Jarosławiu; w r. 1907 awansował na podpułkownika. Dn. 1 XI 1908 objął dowództwo batalionu 20 p. piechoty, stacjonującego w Krakowie, w r. 1910 otrzymał awans do stopnia pułkownika.

Od 21 I 1914 P. dowodził tymże 20 p. piechoty i na tym stanowisku zastał go wybuch pierwszej wojny światowej. Po bitwie pod Kraśnikiem został 14 IX 1914 mianowany dowódcą 24 brygady piechoty. W dn. 1 XI t. r. otrzymał stopień generała (Generalmajor). Jesienią 1915 dowodził w czasie walk w Karpatach 12 dyw. piechoty. W dn. 7 II 1916 objął po gen. Karolu Trzaska-Durskim stanowisko komendanta Legionów Polskich. Nominację tę przyjęto w formacjach legionowych z rozgoryczeniem, spowodowanym faktem pominięcia Józefa Piłsudskiego. P. był nieprzychylny Piłsudskiemu i nie doszło między nimi do porozumienia. Jako komendant Legionów P. cofnął rozkaz wydalenia z Legionów 8 oficerów I Brygady (m. in. Jędrzeja Moraczewskiego, Ignacego Boernera i Józefa Kordiana Zamorskiego), wydany przez szefa sztabu Komendy Legionów kpt. Włodzimierza Zagórskiego, którego usunął z szefostwa sztabu. W dn. 8 X 1916 z niewiadomych przyczyn P. został ze stanowiska odwołany. W dn. 1 II 1917 powrócił na stanowisko dowódcy 12 dyw. piechoty. Od czerwca 1917 walczył ze swoją dywizją na froncie włoskim nad rzeką Piawą. Dn. 1 X t. r. otrzymał awans do stopnia generała-porucznika (Feldmarschalleutnant). W sierpniu 1918 zwolniony ze stanowiska dowódcy dywizji z powodu choroby, od września t. r. przeszedł na stanowisko dowódcy Wojskowego Okręgu Generalnego w Przemyślu. Tutaj zastał go rozpad Austro-Węgier.

Dn. 1 XI t. r. Przemyśl, po pokonaniu ruchu ukraińskiego, został opanowany przez organizacje polskie. P., za zgodą Min. Wojny, złożył komendę austriacką na ręce gen. dyw. Stowassera i przekazał o tym informację do Wiednia, meldując jednocześnie także o przejściu w szeregi WP. Pod wieczór 1 XI t. r. otrzymał telegram od szefa Sztabu Generalnego WP, gen. Tadeusza Rozwadowskiego, mianujący go komendantem Wojsk Polskich Galicji i Śląska. Dn. 2 XI P. usiłował w Przemyślu organizować oddziały milicji i sił zbrojnych, ale bez wyniku. Miał podobno oświadczyć 3 XI, że nie ma obawy zajęcia Przemyśla przez Ukraińców, gdyż została z nimi zawarta umowa. Wobec ostrzeżenia, że Ukraińcy przygotowują w dn. 4 XI atak na Przemyśl, nie przedsięwziął odpowiednich środków zabezpieczających uważając, że opór członków Polskiej Organizacji Wojskowej będzie mało skuteczny i narazi bezbronną ludność na prześladowania. Sam P. został w tym dniu o godz. 8 internowany przez Ukraińców i podpisał bez potrzeby rozkaz do oddziałów polskich, nakazujący im opuszczenie miasta i pow. przemyskiego oraz oddanie tychże Narodowej Radzie Ukraińskiej. Oddziały polskie rozkazu jednak nie usłuchały i obronę powierzonych im posterunków skutecznie przeprowadziły. Po zwolnieniu z internowania przez Ukraińców w dn. 6 XI P. wniósł prośbę do gen. T. Rozwadowskiego o zwolnienie ze stanowiska i postawienie do dyspozycji władz wojskowych. W dn. 16 XI przedstawił sprawę ustnie kolejnemu szefowi Sztabu Generalnego WP, gen. Stanisławowi Szeptyckiemu. Powołana specjalna komisja generalska dla rozpatrzenia zarzutów podniesionych przeciwko P-emu uznała, że wykazał on niezdecydowanie i że nie przejawił na tak ważnym stanowisku energii i inicjatywy. Ostatecznie komisja orzekła, że P. ze względu na znaczne doświadczenie i rozległą wiedzę wojskową może być kierowany na odpowiednie stanowiska w WP, ale z powodu małej wytrzymałości nerwowej nie nadaje się na stanowiska na froncie i do samodzielnych komend. Decyzję tę zatwierdził 29 III 1920 marszałek J. Piłsudski. Pozostając od 7 II 1919 do dyspozycji Naczelnego Dowództwa, P. został 26 III t. r. mianowany kierownikiem kursu adiutantów sztabowych, a po czterech tygodniach jednocześnie członkiem Komisji Weryfikacyjnej. Dn. 10 VI t. r. objął na pięć miesięcy stanowisko komendanta Szkoły Sztabu Generalnego; od 17 XI t. r. kierował dywizyjnym Centrum Wyszkolenia w Lidzie. W okresie od 29 II 1920 do 1 III 1921 był szefem Departamentu I Broni Głównych i Wojsk Taborowych Min. Spraw Wojskowych; dn. 10 III 1920 mianowano go członkiem Rady Wojskowej. Zwolniony został z wojska na własną prośbę, w związku z zamiarem objęcia stanowiska członka dyrekcji Spółki Akcyjnej «Nitrat». Zweryfikowany w stopniu generała dywizji w stanie spoczynku ze starszeństwem z 1 VI 1919, przeszedł 23 XI 1921 w stan spoczynku z prawem noszenia munduru. Dalsze losy P-ego nie są znane. Zmarł 16 I 1931 i został pochowany w Warszawie na Powązkach. Był odznaczony m. in. austrackim Orderem Żelaznej Korony II kl., Orderem Leopolda III kl., Wojskowym Krzyżem Zasługi III kl., dwukrotnie, niemieckim Krzyżem Żelaznym I i II kl.

P. był żonaty z Luiginą Hächsman v. Hochsam, miał córkę Edytę ur. w r. 1904.

 

Enc. Wojsk., VII; Kryska-Karski T., Żurakowski S., Generałowie Polski Niepodległej, Londyn 1976 (fot.); Oesterr. Biogr. Lexikon 1815–1950, Lf. 39; Uruski, V 189 (dotyczy matki P-ego); Ranglisten des Kaiserlich und Königlichen Heeres 1916, Wien 1916; Rocznik oficerski, W. 1923, 1924, 1928; – Andrusiewicz A., Przemyśl w latach 1918–1919 w przededniu odzyskania niepodległości, „Roczn. Przemyski” T. 19–20: 1978 s. 223–4, 227; Bugajski J., Wojenna Szkoła Sztabu Generalnego – pierwsza wyższa uczelnia wojskowa II Rzeczypospolitej, „Wojsk. Przegl. Hist.” 1967 nr 1 s. 210 (fot.), 215; Dziesięciolecie Polski Odrodzonej, (lot.); Glaise-Horstenau E., Österreich-Ungarns letzter Krieg 1914–1918, Wien 1931 II 1933 IV 1, 1936 VI, 1938 VII; Handbuch des allerhöchsten Hofes und des Hofstaates seiner k. und k. apostolischen Majestät für 1918, Wien [b. r. w.]; Hausner A., Die Polenpolitik der Mittelmächte und die österreichisch ungarische Militärverwaltung in Polen während des Weltkrieges, Wien 1935; Jędrzejowicz W., Kronika życia Józefa Piłsudskiego 1867–1935, Londyn 1977 I; Kukiel M., Wskrzeszenie Wojska Polskiego, „Bellona” [Londyn] 1959 z. II s. 131; Leinwand A., Poseł Herman Lieberman, Kr. 1983; Woszczyński B., Ministerstwo Spraw Wojskowych 1918–1921, W. 1972; Wrzosek M., Polskie formacje wojskowe podczas pierwszej wojny światowej, Białystok 1977 s. 143, 147, 186; – Biliński J., Wspomnienia i dokumenty, W. 1924 I; Daszyński J., Pamiętniki, W. 1957 II; Dąbrowski J., Dziennik 1914–1918, Kr. 1977; Pietrzak H., Sześć lat wojny. Pamiętnik polskiego żołnierza, Ł. 1936 s. 147; Piłsudski J., Pisma zbiorowe, W. 1937 IV, IX; W 50-lecie powstania Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, Zebrał i oprac. W. Chocianowicz, Londyn 1969; – „Polska Zbrojna” 1931 nr 20 (fot.); – CAW: Akta personalne P-ego.

Piotr Stawecki

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Wyższa Szkoła Wojenna

Wyższa Szkoła Wojenna to uczelnia, która w latach 1921–1939 kształciła dla Wojska Polskiego kadry dowódczo-sztabowe. Jej poprzedniczką była Wojenna Szkoła Sztabu Generalnego, która została......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.