INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stanisław Słomowski h. Abdank  

 
 
brak danych - 1575-09-22
Biogram został opublikowany w latach 1999-2000 w XXXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Słomowski Stanisław h. Abdank (zm. 1575), sufragan krakowski, arcybiskup lwowski. Pochodził z niezbyt zamożnej rodziny wielkopolskiej, był synem Wincentego (zm. 10 X 1556), dziedzica Czechowa i Jarząbkowa w pow. gnieźnieńskim, i Anny Starczynowskiej.

Spokrewniony z bpem krakowskim Piotrem Tomickim – przebywał w młodości na jego dworze; serwitorem biskupa był także jego rodzony brat Jan (1530). W opublikowanym w r. 1524 w Krakowie przez siostrzeńca Tomickiego Andrzeja Krzyckiego zbiorku „De sectatoribus Lutheri et aliorum haeresiarchum” zamieścił S. epigramat, będący prawdopodobnie oddźwiękiem zorganizowanej we Wrocławiu w dn. 20–24 IV t.r. z inicjatywy luterańskiego reformatora Jana Hesa publicznej dyskusji w sprawach wiary. Dn. 16 V 1525 wspólnie z bratankiem Krzyckiego Janem zapisał się S. na Uniw. Krak. Dn. 25 I 1526 objął kanonię Szczytnicką w kapitule katedralnej krakowskiej. Najpewniej wkrótce potem wyjechał na studia do Włoch; wg Jakuba Skrobiszewskiego uzyskał stopień doktora obojga praw. Dn. 5 V 1529 został S. kanonikiem w kapitule katedralnej poznańskiej, a 20 V – w gnieźnieńskiej. W lutym 1540 zrezygnował z kanonii Szczytnickiej, lecz już 15 IV t.r. w kapitule gnieźnieńskiej przesunął się na lepiej uposażoną kanonię Okoniewską. Przed r. 1549 dostał prepozyturę w kolegiacie kaliskiej, kanonię kielecką, archidiakonię sądecką, miał nadto altarię św. Marii Egipcjanki w katedrze krakowskiej (do r. 1550). Dn. 2 X 1549 objął ponownie, zwolnioną po przejściu Stanisława Hozjusza na biskupstwo chełmińskie, kanonię Szczytnicką. W l. 1537–44 często przebywał w Poznaniu, uczestniczył w ingresie bpa Jana z książąt lit. na katedrę poznańską (1537), w elekcji na bpa poznańskiego Stanisława Oleśnickiego (1538), a później (1544) Pawła Wolskiego, kanclerza w. kor. Dużo czasu spędzał także w Krakowie i na ogół regularnie brał udział w posiedzeniach kapituły. Już w l. trzydziestych nawiązał bliskie kontakty z siostrzeńcem Krzyckiego Andrzejem Zebrzydowskim; w r. 1533 zamierzał mu odstąpić na mieszkanie swój dom kanoniczy. Gdy Zebrzydowski został bpem kujawskim, S. został jego sekretarzem, oddawał mu różne usługi w Krakowie, m. in. załatwiał jego sprawy na dworze królewskim.

Przed objęciem przez Zebrzydowskiego stolicy biskupiej w Krakowie, S. prowadził w jego imieniu negocjacje z miejscową kapitułą. Zebrzydowski z kolei nie szczędził mu względów, protekcji oraz uznania. Gorąco polecał S-ego wysoko postawionym osobistościom (królowa Bona, referendarz Walenty Dembiński, bp Samuel Maciejowski, kaszt. poznański Andrzej Górka), podkreślał przy tym łączące go z S-m pokrewieństwo, nazywając go bratem. Natychmiast po objęciu rządów w diec. krakowskiej mianował S-ego w r. 1554 swoim wikariuszem generalnym i oficjałem krakowskim, dał mu instytucję na kantorię krakowską, na którą to prałaturę instalował się S. 6 III 1559. W jesieni t.r. wychwalając S-ego przed kard. A. Fernese, prosił Zebrzydowski o opatrzenie go jakimś beneficjum papieskim i zalecał jako sufragana. Dn. 14 II 1560 został S. sufraganem krakowskim z tytułem biskupa laodycejskiego. Po śmierci Zebrzydowskiego, wyznaczony przezeń na jednego z egzekutorów testamentu, zajmował się na początku r. 1561 realizacją jego ostatniej woli. Dn. 3 I 1561 został wybrany przez kapitułę krakowską na delegata na synod prowincjalny do Piotrkowa. W synodzie tym, który po zmianie miejsca i terminu odbył się 2 III w Warszawie, wziął S. udział, a powróciwszy do Krakowa przedstawił 28 III kapitule przebieg obrad i powzięte uchwały, m. in. o opodatkowaniu się duchowieństwa. W sierpniu t.r. uczestniczył w pogrzebie hetmana Jana Tarnowskiego w Tarnowie. Dn. 11 III 1562, podczas ingresu do katedry krakowskiej bpa Filipa Padniewskiego, witał go w imieniu kapituły piękną mową po łacinie.

Pod koniec marca 1565 Zygmunt August mianował S-ego arcybiskupem lwowskim. S. zwrócił się wówczas do kard. Stanisława Hozjusza o poparcie w Kurii rzymskiej, ponieważ pragnął uzyskać zwolnienie z opłat kancelaryjnych. Decyzja króla o nadaniu S-emu arcybiskupstwa lwowskiego została przez hierarchię przyjęta z aprobatą. Nuncjusz papieski G. F. Commendone wystawił mu pochlebną opinię, pisząc, że jest to «mąż lat podeszłych, szczery katolik i przykładnego życia». Równocześnie doradzał S-emu, aby wraz z innymi pismami przesłał do Rzymu wyznanie wiary. Bullą z 7 IX 1565 papież Paweł IV zatwierdził królewską nominację. Uroczysty i okazały ingres na stolicę lwowską odbył S. 7 XII t.r.; w imieniu kapituły witał go Piotr Skarga. Następnie przez trzy dni podejmował S. kolejno duchowieństwo, władze miejskie i przebywającą we Lwowie szlachtę. Z okazji wyniesienia do godności arcybpa złożył S-emu gratulacje poeta Grzegorz z Sambora; w wierszowanym wstępie do opublikowanego w Krakowie utworu „Ecloga I” sławił go jako wzór gorliwości kapłańskiej.

Pochłonięty sprawami arcybiskupstwa mało udzielał się S. w życiu publicznym. W kwietniu 1566 przybył na sejmik przedsejmowy woj. ruskiego do Sądowej Wiszni, pojawił się także na sejmie lubelskim t.r. Był widocznie krótko, ponieważ w diariuszu sejmowym nie zanotowano jego obecności. Dn. 22 VI król nadał mu ius patronatus wszystkich kanonii i mansjonarii w katedrze lwowskiej, 27 VI poparł S. wystąpienie prymasa Jakuba Uchańskiego, wzywające króla do zamieszkania z królową Katarzyną. Zgodnie z podjętą na tym sejmie 23 V uchwałą senatu o dobrowolnym opodatkowaniu się, złożył 100 grzywien. W r. 1567 był jednym z komisarzy królewskich, którzy przeprowadzili przejęcie star. stryjskiego z rąk Zofii z Tarnowskich Ostrogskiej i przekazali je młodemu Mikołajowi Sieniawskiemu. We wrześniu 1568 dostał od króla w dożywocie wsie Obroszyn i Olenczyce w star. lwowskim. Nie uczestniczył jednak ani w sejmie lubelskim 1569 r., ani w zjazdach w okresie pierwszego bezkrólewia. Dopiero w październiku 1573 był (wg informacji Andrzeja Dudycza) w Krakowie w gronie senatorów oczekujących na przybycie Henryka Walezego. Był w Krakowie także w lutym 1574 i wziął udział w pogrzebie Zygmunta Augusta, 12 II odprawił egzekwie w kościele Świętej Trójcy. Uczestniczył w uroczystościach z okazji koronacji Henryka Walezego i w sejmie koronacyjnym. Podczas dyskusji w senacie w sprawie trybu postępowania wobec Samuela Zborowskiego przychylił się do stanowiska tych senatorów, którzy uznali za słuszne pozwanie go jako winnego śmierci kaszt. przemyskiego Andrzeja Wapowskiego i wyznaczenie mu terminu rozprawy sądowej. Podczas sporu o konfirmację praw przez króla 19 III podpisał protest przeciw uznaniu konfederacji warszawskiej «de religione» i twierdził (31 III), iż królewska przysięga nie powinna dotyczyć żadnych aktów pochodzących z okresu bezkrólewia.

Po ucieczce Henryka, S. był 28 VII 1574 na zjeździe woj. ruskiego we Lwowie i podpisał uchwały zawiązanej tam konfederacji, dotyczące sądownictwa. Obecny na zgromadzeniu szlachty we Lwowie 28 II 1575 został powołany na członka ustanowionych w województwie sądów ultimae instantiae. Na sejmiku 12 IV t.r. wyraził, podobnie jak inni, zgodę na przełożenie sądów z powodu zjazdu stężyckiego.

Jako ordynariusz archidiecezji skupił się nad uporządkowaniem jej stanu majątkowego. Udało mu się wyprocesować utracone przez poprzedników dochody i majętności, starał się o właściwe zarządzanie dobrami swego stołu i o podniesienie ich stanu gospodarczego. Troszczył się o kościół katedralny, w którym jego staraniem wzniesiono wielki ołtarz, dbał o arcybiskupie siedziby; przeprowadził restaurację rezydencji we Lwowie i w Dunajowie. Archidiecezją zarządzał energicznie a nawet autokratycznie. Synodu diecezjalnego nie zwołał. Cieszył się uznaniem kapituły, z którą utrzymywał dobre stosunki. Zmarł 22 IX 1575 we Lwowie.

Współczesny S-emu Bartosz Paprocki poświęcając mu w „Panoszy…” (Kr. 1575) krótki wiersz, charakteryzował go jako osobistość znaną w Rzymie, człowieka niezwykle uczonego, pobożnego i pełnego miłości ku ojczyźnie. Grzegorz z Sambora, którym S. się opiekował, dedykując mu w r. 1570 utwór „D. Stanislai Costuli vita” sławił, chyba nie całkiem bezinteresownie, jego hojność.

 

Estreicher; Hierarchia catholica medii aevii, III 218, 223; Korytkowski, Prałaci gnieźn., III; Łętowski, Katalog bpów krak.; Niesiecki; Nitecki P., Biskupi Kościoła katolickiego w Polsce, W. 1992 (mylnie jako Słomkowski); Szostkiewicz, Katalog bpów obrządku łac.; – Chodynicki I., Historia stołecznego miasta Lwowa od założenia do czasów teraźniejszych, Lw. 1865 s. 365; Dworzaczek W., Hetman Jan Tarnowski, W. 1985; Friese Ch. G., La métropolitaine de Léopol avec archevêques jusqu’à notre temps, Varsovie 1758; Hajdukiewicz L., Księgozbiór i zainteresowania bibliofilskie Piotra Tomickiego na tle jego działalności kulturalnej, Wr. 1961; Turkawski M., Życie i dzieła G. Wigilancjusza Samborczyka poety łacińsko-polskiego w XVI w., w: Sprawozdanie Dyrekcji c.k. Realnego i Wyższego Gimnazjum w Kołomyi 1878, Kołomyja 1878 s. 3–68; – Acta Tom., XI, XV; Akta grodz. i ziem., XX; Akta kapituł z w. XVI, nr 91, 107, 230, 243; Album stud. Univ. Crac., II 227; Diariusz sejmu lubelskiego 1566 roku, Oprac. I. Kaniewska, Wr. 1980; Dudithius A., Epistolae editae curantibus L. Szczucki et T. Szepessy, Pars I 1554–1567, Budapest 1992, Pars II 1568–1573, Budapest 1995; Elementa ad fontium editiones, XXII, LIX; Hosii epistolae, I, II, VI; [Zimorowicz J.], Józefa Zimorowicza pisma do miasta Lwowa odnoszące się, Wyd. K. J. Heck, Lw. 1889; Krzycki A., Carmina, Ed. K. Morawski, Kr. 1888 s. 99 i n.; Księga dochodów beneficjów diecezji krakowskiej w r. 1529, Wyd. Z. Leszczyńska-Skrętowa, Wr. 1968; Matricularum summ., V nr 3636, 3652, 3679, 3776, 3922, 4145, 4150, 9737, 10632; Orzelski, Bezkrólewia ksiąg ośmioro; Pamiętniki o dawnej Polsce z czasów Zygmunta Augusta, II 103, 203, 274–5; Pirawski T., Relatio status almae archidioecesis Leopoliensis, Ed. K. J. Heck, Lw. 1893; Przybyszewski, Wypisy źródł. do dziej. Wawelu, VII (Źródła do dziejów Wawelu, XI); Rzepnicki F., Vitae praesulum Poloniae et Magni Ducatus Lithuaniae, P. 1761 I; Skrobiszewski J., Vitae archiepiscoporum Haliciensium et Leopoliensium, Leopoli 1628; Uchańsciana, I–III, V; Zebrzydowskiego korespondencja; – Arch. Kapituły Katedralnej w Kr.: Acta actorum, t. 3 k. 14–15, 247, t. 4 k. 330, t. 5 k. 176, 335, 422, 426, 428; Arch. Kurii Metropolitalnej w Kr.: Acta episcopalia t. 28 k. 21, 406, 534–535, Acta officialia t. 87 k. 915, Acta administr. t. 5 k. 107; B. Kórn.: rkp. 243 k. 272; B. PAN w Kr.: rkp. 4835 IV.

Irena Kaniewska

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.