INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Stefan Sarnowski h. Jastrzębiec  

 
 
brak danych - między 10 a 12 lipca 1678
Biogram został opublikowany w 1994 r. w XXXV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.


 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sarnowski Stefan h. Jastrzębiec (zm. 1678), podkomorzy łęczycki, poseł na sejmy, marszałek sejmu abdykacyjnego 1668 r. Był synem Wojciecha, chorążego łęczyckiego, i Anny z Zadzików, siostry Jakuba, bpa krakowskiego, bratem stryjecznym Stanisława (zob.).

Uczęszczał S. prawdopodobnie do szkół w Krakowie, gdzie jego brat Jakub był kanonikiem krakowskim. Działalność publiczną rozpoczął dopiero po śmierci ojca w l. pięćdziesiątych. Dn. 30 IV 1653 pełnił funkcję marszałka sejmiku relacyjnego woj. łęczyckiego. W maju 1657 wyznaczony został na rotmistrza wojska powiatowego, wyprawionego pod Kraków. Wiosną 1658 po raz pierwszy obrano go posłem łęczyckim na sejm, na którym wyznaczony został deputatem na Trybunał Skarbowy w Radomiu. Na sejmiku 16 I 1659 szlachta łęczycka delegowała go jako jednego z komisarzy do traktowania z wojskiem cesarskim. Ponownie posłował z woj. łęczyckiego na sejm 1659 r. Został na nim deputatem na komisję lwowską ze swojego województwa. W r. 1660 marszałkował sejmikowi deputackiemu. Był S. także posłem łęczyckim na sejm 1662 r., został na nim ponownie deputatem do Trybunału Skarbowego. Z ramienia komisji lwowskiej dwukrotnie posłował do koła związkowego konfederatów żołnierskich (Związek Święcony). Dn. 22 IX 1663, po śmierci brata stryjecznego Krzysztofa, został chorążym mniejszym łęczyckim. Posłował na sejmy 1664/5 i 1665 r. Na pierwszym z nich S., dotychczas pozostający na uboczu w sporze pomiędzy dworem a marszałkiem w. kor. Jerzym Lubomirskim, po wydaniu wyroku na marszałka opowiedział się po jego stronie. Występował odtąd jako gorący zwolennik Lubomirskiego. Na sejmiku deputackim 1665 r. obrano go rotmistrzem, a w czerwcu 1666 pułkownikiem woj. łęczyckiego. Ponownie obrany został S. posłem łęczyckim na sejmy 1666 (II) i 1667 r. Na tym ostatnim wyznaczono go członkiem komisji «ad pretium rerum» (wyceny towarów luksusowych).

Dn. 19 I 1668 awansował S. na podkomorstwo łęczyckie. Posłował t.r. na sejm abdykacyjny Jana Kazimierza, na którym wybrano go na marszałka izby poselskiej. Wygłosił wtedy mowę do króla, krążącą później w odpisach. T. r. posłował również na konwokację, wyznaczono go wówczas do rady przy boku prymasa Mikołaja Prażmowskiego, został również komisarzem do rewizji żup wielickich i bocheńskich. Jako poseł woj. łęczyckiego wziął udział w elekcji w r. 1669 i oddał głos na Michała Korybuta Wiśniowieckiego. Będąc dawnym stronnikiem Lubomirskiego i przeciwnikiem stronnictwa francuskiego rychło znalazł się w gronie zwolenników nowego króla. Jako poseł łęczycki na kolejne cztery pierwsze sejmy za panowania Michała Korybuta wielokrotnie toczył spory z przeciwnikami politycznymi króla. Na pierwszym sejmie 1670 r. zażądał m.in. zwołania pospolitego ruszenia na malkontentów. Na tymże sejmie został deputatem do hiberny oraz do rozgraniczenia powiatów międzyrzeckiego i wałeckiego od Brandenburgii. W tym czasie popierał także na sejmach Uniw. Krak. w sporze z jezuitami. W sierpniu 1671 został obrany przez szlachtę łęczycką rotmistrzem (duktorem) pospolitego ruszenia pow. orłowskiego. Uczestniczył w sejmie elekcyjnym w r. 1674 i opowiedział się za wyborem Jana Sobieskiego. Jan Sobieski uważał go za popularnego i mającego duży wpływ wśród szlachty i przed sejmem koronacyjnym 1676 r. skierował do niego list deliberatoryjny. Na pierwszych dwóch sejmach za panowania Jana III, na które posłował z woj. łęczyckiego, występował jako przeciwnik orientacji francuskiej. Naraził się Hieronimowi Lubomirskiemu, ostro przeciwstawiając się na sejmie warszawskim 1677 r. jego staraniom o przekazanie ordynacji ostrogskiej zakonowi maltańskiemu i objęciu jej zarządu przez Lubomirskiego. Był także deputatem na komisję hibernową z sejmu koronacyjnego 1676 r.

S. był właścicielem kilku majątków, głównie w woj. kaliskim (6 wsi w pow. konińskim, pierwotnie jako zastaw od Piotra Łaszcza), a także w woj. łęczyckim i sieradzkim, m.in. trzymał jako zastaw część dóbr miasta Lutomierska. W r. 1671 wydzierżawił czopowe woj. łęczyckiego za 8 tys. złp.

S. został zabity między 10 a 12 VII 1678, w należącej do niego wsi Bratuszyn w woj. kaliskim, przez dragonów wojewodzica rawskiego Kazimierza Grudzińskiego, przysłanych dla egzekucji dekretu trybunalskiego zapadłego w sprawie S-ego z Urszulą Starzyńską i jej synem Janem. Fakt śmierci w niejasnych okolicznościach znanego powszechnie stronnika habsburskiego, a szczególnie udział zaciąganych przez H. Lubomirskiego dragonów Grudzińskiego, został wykorzystany przez opozycję antykrólewską. Hetman w. kor. Dymitr Wiśniowiecki rozesłał w jesieni t.r. na sejmiki list, w którym obarczył Lubomirskiego winą za zamordowanie S-ego za pośrednictwem Grudzińskiego, króla natomiast oskarżył o milczące przyzwolenie na to morderstwo.

Z małżeństwa z Zofią z Kochanowskich (zm. po r. 1686) miał S. córkę Mariannę (zm. przed r. 1691), żonę Andrzeja Radlińskiego, kasztelanica krzywińskiego.

 

Estreicher, XXVII 150 (błędna informacja o wierszach S-ego); Niesiecki; Elektorowie; Elektorów poczet; Urzędnicy, II/2; – Kłaczewski W., W przededniu wojny domowej w Polsce, L. 1984 s. 89, 167; Matwijowski K., Pierwsze sejmy z czasów Jana III Sobieskiego, Wr. 1976; Matwijów M., Ostatnie sejmy przed abdykacją Jana Kazimierza 1667 i 1668, Wr. 1992; Piwarski K., Hieronim Lubomirski, hetman wielki koronny, Kr. 1929 s. 15; – Arch. francuskie do dziej. Jana III, II 132; Vol. leg., IV 518, 586, 833, 950, 1018, 1038, 1042, V 32, 37, 47, 52, 71, 280, 294, 336, 347; – AGAD: Castr. Lanc. Insc. 225, Castr. Lanc. Rel. 120, 137, 138, 139, Castr. Wiel. Rel. 33, k. 282, 444; AP w Gd.: rkp. 300, 29/159 (diariusz); Arch. Kapituły Katedralnej w Kr.: LA 34, s. 307, 318; B. Czart.: rkp. 1376 (deliberatoria), 1666 (II mowa S-ego), 3075, 3356, 3357; B. Jag.: rkp. 1170 k. 94, 111, 122; B. Ossol.: rkp. 217, 247 (diariusz), 2998 k. 174; B. PAN w Kr.: rkp. 8327, 8328 (Teki Pawińskiego).

Adam Kaźmierczyk

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.