INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Stefan Stanisław Stec     

Stefan Stanisław Stec  

 
 
1889-11-25 - 1921-05-11
Biogram został opublikowany w latach 2004-2005 w XLIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stec Stefan Stanisław (1889–1921), inżynier dyplomowany, podpułkownik pilot.

Ur. 25 XI we Lwowie, był synem Stefana i Anny ze Skoneckich.

Po ukończeniu gimnazjum i zdaniu matury we Lwowie studiował S. na Wydz. Inżynierii lwowskiej Szkoły Politechnicznej, gdzie uzyskał dyplom inżyniera. W chwili wybuchu pierwszej wojny światowej został powołany 1 VIII 1914 do armii austro-węgierskiej i otrzymał przydział do szkoły oficerów rezerwy dla saperów w Klosterneuburgu. Po jej ukończeniu 1 VI 1915 skierowano go do 10. baonu saperów, w którym pełnił służbę do końca października t.r. Dn. 1 XI wstąpił do Szkoły Lotniczej Obserwatorów w Wiener Neustadt; po jej ukończeniu i uzyskaniu uprawnień (odznaka polowa obserwatora nr 112/1916), skierowano go 31 I 1916 na front rosyjski do 3. komp. lotniczej (Flik 3/J.), gdzie dołączył do służących tam Polaków: Stanisława Tomickiego, Michała Solskiego i Franciszka Petera. Dn. 1 II t.r. awansował do stopnia podporucznika. Dn. 2 IX 1917 odniósł pierwsze udokumentowane zwycięstwo: jako obserwator obsługujący lotniczą broń pokładową na samolocie Hansa-Brandenburg C.I nr 63.55 zestrzelił koło wsi Monasterzyska rosyjską myśliwską maszynę typu Nieuport. Po awansie na porucznika 1 II 1918 został przeszkolony w pilotażu i otrzymał odznakę pilota (nr 1206/1918). Następnie doskonalił swoje umiejętności w działającej na froncie wschodnim Fliegerersatztruppe (jednostka szkoląca personel dla uzupełnienia eskadr liniowych). Po ukończeniu tam szkoły pilotów bojowych (1–30 IV 1918), wrócił 2 V t.r. do swojej macierzystej 3. komp., uznawanej wówczas za jedną z najlepszych jednostek myśliwskich w lotnictwie austro-węgierskim. Po jej przekształceniu w kompanię bojową, został wraz z nią przeniesiony na front włoski, gdzie stacjonował kolejno na lotniskach w Gardolo i Romagnano. Od 17 VI do 4 VII dowodził zastępczo 9. komp. (Flik 9/J.), stacjonującą w Ospedaletto, a następnie wrócił do 3. komp. W lotnictwie austro-węgierskim wykonał, głównie na samolocie Albatros D.III, 103 loty jako obserwator, 79 lotów jako pilot bojowy i wziął udział w czterdziestu walkach powietrznych. Odniósł łącznie siedem zwycięstw, choć w dokumentach odnotowano oficjalnie tylko trzy; poza wymienionym z r. 1917 dwa z r. 1918: zespołowe zestrzelenie włoskiego myśliwca Hanriot HD-1 w rejonie jeziora Garda (16 VII) oraz indywidualne zwycięstwo nad Monte Pasubio (10 VIII). Sam był trzykrotnie zestrzelony i raz wylądował w płonącym samolocie. W czasie walk na froncie włoskim umieszczał na pilotowanych samolotach dwa godła osobiste: biało-czerwoną szachownicę i położoną poziomo białą literę «S» w czarnej obwódce z biało-czerwoną różą wiatrów pośrodku.

Z końcem października 1918 przebywał S. na urlopie we Lwowie; wstąpił wówczas do POW. Wybuch 1 XI t.r. walk o Lwów zaskoczył go po stronie miasta zajętej przez Ukraińców. Dopiero 6 XI przedarł się przez front i wraz z por. pilotem Eugeniuszem Rolandem dotarł na lotnisko Lewandówka, gdzie z por. pilotem Stefanem Bastyrem oraz trzema obserwatorami: por. Januszem de Beaurainem, ppor. Władysławem Toruniem i ppor. Adamem Tigerem stworzył grupę lotniczą. Dn. 7 XI podczas lotu nad Lwowem w obsadzie z ppor. Toruniem zbombardował stanowisko artylerii ukraińskiej na Wysokim Zamku, bastion Cytadeli od ul. Pełczyńskiej oraz tor kolejowy między Podzamczem a Podborcami; zmusił też do odwrotu ukraiński pociąg wojskowy nadjeżdżający od strony Krasnego. Dn. 8 XI na rozkaz Naczelnej Komendy przewoził posła do Sejmu Krajowego Stanisława Strońskiego do Krakowa, pierwszym w Polsce lotem transportowym, ale ostrzelany przez Ukraińców nad Przemyślem, musiał lądować pod Łańcutem z powodu uszkodzenia zbiornika paliwa. Po oddaniu samolotu w ręce władz kolejowych, dowiózł Strońskiego specjalną lokomotywą do Krakowa. Tutaj 10 XI na zebraniu w sali Teatru im. Juliusza Słowackiego, po przemówieniu Strońskiego, wygłosił mowę nawołującą do obrony Lwowa. Dn. 11 XI wystartował z krakowskiego parku lotniczego samolotem typu Brandenburg C-1, wioząc do Lwowa por. obserwatora Kazimierza Schmidta. W dn. 13–15 XI z rozkazu Naczelnej Komendy wraz z por. Stanisławem Nazarkiewiczem wykonał lot przez Kraków do Warszawy; przyjęty 15 XI na audiencji przez Naczelnika Państwa i Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego złożył raport o sytuacji we Lwowie. Dn. 16 XI wieczorem wrócił do Lwowa samolotem Fokker EV; na obu bokach kadłuba umieszczone było jego godło osobiste – biało-czerwone szachownice, namalowane z uwzględnieniem zasady zwierciadlanego odbicia. W Warszawie na ten znak rozpoznawczy zwrócił uwagę szef Żeglugi Powietrznej ppłk Hipolit Łossowski i postanowił wprowadzić go w całym polskim lotnictwie wojskowym. Dn. 1 XII szachownica S-a została rozkazem Szefa Sztabu Generalnego WP gen. Stanisława Szeptyckiego wprowadzona jako ujednolicony znak rozpoznawczy samolotów lotnictwa polskiego.

Dn. 16 XII 1918, pilotując Brandenburg C-1, wykonał S. wraz z por. Schmidtem, jeden z ważniejszych lotów rozpoznawczych w głąb pozycji ukraińskich. Dn. 1 I 1919 został oddelegowany do Wiednia w charakterze rzeczoznawcy zakupu samolotów wojskowych dla armii polskiej i jako członek komisji polsko-austriackiej uczestniczył w Wiener Neustadt 27 I i 7 II t.r. w próbach porównawczych samolotów myśliwskich. Po powrocie, 13 III, do Polski był od 17 do 31 III pilotem 6. eskadry (przemyskiej) i wziął udział w walkach wykonując loty grupowe. W kwietniu objął dowództwo 7. eskadry (lwowskiej) po por. Jerzym Borejszy, który podczas lotu uległ ciężkiemu wypadkowi. Dn. 29 IV pilotując Fokkera EV stoczył nad Sokolnikami pierwszą w odrodzonej Polsce zwycięską walkę powietrzną, zestrzeliwując ukraiński samolot Nieuport. Dn. 10 V w rejonie Starego Sioła manewrami samolotu zmusił obsługę ukraińskiego balonu do lądowania. Dn. 30 VII 1920 został zatwierdzony w stopniu majora. Dowodził 7. eskadrą lotniczą do poł. października, a następnie został skierowany na studia wojskowe do francuskiej École Nationale Supérieure d’Aéronautique w Paryżu. Po ukończeniu studiów we wrześniu 1920 objął stanowisko kierownika wydz. fabrykacji w III Dep. Żeglugi Powietrznej MSWojsk. Poświęcił się całkowicie pracom przygotowawczym do uruchomienia krajowej produkcji lotniczej; m.in. dzięki jego inicjatywie podjęto w Krakowie pod kierownictwem mjr. obserwatora pilota Torunia seryjną produkcję samolotów Brandenburg C-1 Phoenix. Zasłużył się też dla rozwoju polskiej techniki lotniczej.

Działalność lotnicza S-a nacechowana była zapałem, uporem i pracowitością. Loty wykonywał brawurowo, na granicy ryzyka; wraz z Bastyrem i Toruniem tworzył jedną z najbardziej zgranych trójek operacyjnych w dziejach polskiego lotnictwa. Zginął 11 V 1921 na lotnisku mokotowskim w Warszawie wykonując lot służbowy na samolocie Spad XIII C1; pochowany został 14 V na cmentarzu Powązkowskim. Za zasługi wojenne w armii austro-węgierskiej posiadał Cesarsko-Austriacki Order Korony Żelaznej III kl., Krzyż Żelazny Zasługi II kl., dwukrotnie Medal Waleczności (Srebrny i Duży). W Polsce został odznaczony m.in. Orderem Virtuti Militari V kl. oraz trzykrotnie Krzyżem Walecznych; pośmiertnie nadano mu Laurowy Wieniec Polowej Odznaki Pilota oraz mianowano podpułkownikiem.

Niecałe trzy tygodnie przed śmiercią (23 IV 1921) S. ożenił się z Zofią Opielińską.

W r. 1933 imieniem S-a nazwano ulicę we Lwowie (w rejonie lotniska Lewandówka). W r. 1935 prochy S-a zostały ekshumowane i pogrzebane uroczyście 24 XI na cmentarzu Obrońców Lwowa we wspólnym grobowcu z kpt. Bastyrem i ppłk. Toruniem. W r. 1937 zawiązał się komitet budowy pomnika na grobie lotników (projektu nie zrealizowano). Dn. 25 VIII 1971 grób został zniszczony na polecenie egzekutywy Miejskiego Komitetu Delegatów Mas Pracujących Lwowa; szczątki lotników Polacy ukryli w jednym z grobowców w starej części cmentarza Łyczakowskiego. Obecnie nagrobek trzech lotników na cmentarzu Obrońców Lwowa został odbudowany.

 

Semper fidelis. Obrona Lwowa w obrazach współczesnych, Lw. 1930 (fot.); – Kawalerowie Virtuti Militari, II cz. 1 (fot.); Mała encyklopedia lotnicza, W. 1938 s. 428 (fot.); Nicieja, Łyczaków; Nicieja S. S., Cmentarz Obrońców Lwowa, Wr. 1990 (fot.); – Cisek J. Kościuszko we are here! American Pilots of the Kościuszko Squadron in Defense of Poland, 1919–1921, Jefferson, North Carolina – London, 2002 s. 55, 58, 193; Cybulski T., Udział lotnictwa w kampanii polsko-ukraińskiej, w: Księga pamiątkowa 3 Pułku Lotniczego, P. 1931 s. 93; Daniluk L., Pierwsi polscy lotnicy ze Lwowa, „Kur. Lwow.” 1935 nr 325; Dziesięciolecie Polski Odrodzonej; Gorbacz T., Geneza i początki organizacji lotnictwa polskiego, w: Lotnictwo polskie w okresie międzywojennym. Materiały z sesji popularnonaukowej, W.–Suwałki 1993 s. 39; Goworek T., Pierwsze samoloty myśliwskie lotnictwa polskiego, W. 1991 s. 10, 19, 21–3, 25–6, 31–2 (fot.); Jędrzejewicz W., Cisek J., Kalendarz życia Józefa Piłsudskiego 1868–1935, W. 1998 II; Karolevitz R., Fenn R. S., Flight of Eangels. The Story of the American Kościuszko Squadron in the Polish-Russian War, 1919–1920, Sioux Falls 1974 s. 60; Kopański T., Lotnictwo polskie w Kampanii Polsko-Ukraińskiej 1918–1919, „Wojsk. Przegl. Hist.” R. 1990: Nr 1–2 s. 140–1, 146; Królikiewicz T., Polski samolot i barwa, W. 1981 tabl. 1/a (Albatros 253.08 S-a); Ku czci poległych lotników. Księga pamiątkowa, W. 1933 s. 320–1 (fot.); Kukiałka P., Grób lotnika wielkiej wojny, w: Lotnicze ślady wielkiej wojny w krajobrazie Polski, Dębica 2002 s. 118, 120; Morgała A., Samoloty myśliwskie w lotnictwie polskim, W. 1979 s. 16 (fot. samolotu S-a Fokker EV/D VII Nr 001); tenże, Samoloty wojskowe w Polsce 1918–1924, W. 1997 I (fot.); Olejko A., Krótka rozprawa o Fliegerkompanie 3, czyli rzecz o [...] „latających korytach”, w: Lotnicze ślady wielkiej wojny w krajobrazie Polski, Dębica 2002 s. 3; Pawlak J., Pamięci lotników polskich 1918–1945, W. 1998 s. 14, 83; tenże, Polskie eskadry w walkach 1918–1939, W. 1989 s. 23, 56, 163; Przedpełski A., Lotnictwo Wojska Polskiego 1918–1996, W. 1997 s. 40; tenże, Lwów godzina ZERO, „Pilot wojenny” 1999 nr 3; tenże, 80 lat polskiego lotnictwa wojskowego 1918–1998, W. 1998 s. 29; Przybyła J., Z orlich bojów lotników lwowskich, Lw.–W. 1919 s. 3, 8, 14–15, 17–18, 24, 26, 28–9, 32–3, 35–6 (fot.); Tarkowski K. A., Lotnictwo polskie w wojnie z Rosją Sowiecką, W. 1997 (fot.); Zaręba A., Orły Habsburgów. Mały przewodnik po cesarskim i królewskim lotnictwie Austro-Węgier, Dębica 2004 s. 53–6; – Dziennik Personalny MSWojsk., W. 1920 nr 31 s. 756, 1922 nr 44 s. 799; Tiger A., Rubczyński W., Weyde R., Grupa lotnicza, w: Obrona Lwowa, W. 1993 II oraz Aneksy (Kartki z dzien. por. Stefana Bastyra); – „Gaz. Lwow.” 1921 nr 107, 110, 1935 nr 271; „Kur. Lwow.” 1935 nr 323, 326; „Kur. Warsz.” 1921 nr 130, 131 (nekrolog S-a) – CAW: Akta odznaczeniowe, sygn. VM 20–1456, sygn. RN 4 XI 1933, sygn. 00P2/991, Akta personalne, sygn. AP4597, 27237 (fot.); – Informacje i uzupełnienia Zygmunta Kozaka z W.

Andrzej Przedpełski

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.