INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Stefan Wincenty Frelichowski     

Stefan Wincenty Frelichowski  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 2004-2005 w XLIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.


 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stefan Wincenty Frelichowski, druh Wicek (1913–1945), błogosławiony, harcerz, wikariusz parafii Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Toruniu.

Ur. 22 I w Chełmży, był synem Ludwika (1883–1957), właściciela piekarni, sekretarza Stow. Kupców Katolickich w Chełmży, członka Komisji Kwalifikacyjnej Cechu Piekarsko-Cukierniczego w Grudziądzu, i Marty z Olszewskich (1886–1965). Miał rodzeństwo: Czesława (1909–1930), studenta prawa Uniw. Pozn., Leonarda (1911–1940), Eleonorę (ur. 1916), Stefanię (ur. 1919) i Marcjannę Martę (1926–2003), zamężną Jaczkowską.

W r. 1919 rozpoczął S. naukę w szkole powszechnej w Chełmży; od 1 IX 1923 uczył się tamże w Państw. Gimnazjum Humanistycznym. Dn. 21 III 1927 wstąpił w Chełmży do 2. drużyny harcerskiej im. Zawiszy Czarnego, t.r. złożył przyrzeczenie harcerskie (26 VI) i uczestniczył w zlocie Chorągwi Pomorskiej ZHP w Toruniu z okazji 10-lecia miejscowej 1. drużyny harcerskiej im. Tadeusza Koś­ciuszki. Od 26 V t.r. należał do gimnazjalnej Sodalicji Mariańskiej, której moderatorem i prefektem był ks. Feliks Baniecki. W r. 1928 ukończył z wynikiem dobrym kurs dla drużynowych w Horoszowej (woj. tarnopolskie). W r.n. reprezentował Chorągiew Pomorską na II Zlocie Narodowym Harcerstwa w Poznaniu. W tym czasie rozpoczął pisanie pamiętnika (Pamiętnik. Zapiski kleryka 1929–1939, W. 2000, Pamiętnik, Tor. 2003). W l. 1930–1 był drużynowym 2. drużyny harcerskiej im. Zawiszy Czarnego w Chełmży i równocześnie prezesem gimnazjalnej Sodalicji Mariańskiej. Dn. 26 VI 1931 otrzymał świadectwo dojrzałości, następnie odbył rekolekcje w klasztorze paulińskim na Jasnej Górze w Częstochowie, które przyczyniły się do ugruntowania jego powołania kapłańskiego.

Jesienią 1931 wstąpił S. do Wyższego Seminarium Duchownego w Pelplinie. Należał do seminaryjnego Koła Charytatywnego Kleryków oraz do Starszoharcerskiego Zrzeszenia Kleryków, którego w l. 1933–6 był komendantem; kierował harcerstwem w Collegium Marianum w Pelplinie oraz w tamtejszej szkole powszechnej. W r. 1934 wziął udział w szkoleniowym obozie dla kleryków-harcerzy w Ardżeluży koło Worochty, prowadzonym przez naczelnego kapelana ZHP harcmistrza Mariana Luzara; zaliczył wtedy próbę podharcmistrzowską. Podczas Jubileuszowego Zlotu Harcerstwa Polskiego w Spale (pow. rawski), 22 VII 1935, zaliczył próbę na stopień harcerza Rzpltej. Jako seminarzysta interesował się liturgiką, ruchem abstynenckim i akcją misyjną. W czasopiśmie liturgicznym „Mysterium Christi” (R. 7: 1935/6 nr 7/8) zamieścił pogadankę Znaczenie „Przemienienia” w szkole ofiary. Dn. 3 VI 1936 uczestniczył w I Diecezjalnym Kongresie Miłosierdzia w Pelplinie i wygłosił referat Aktualność i zadania Bractw Wstrzemięźliwości („Mies. Diec. Chełmińskiej” R. 79: 1936 nr 6). Był też autorem artykułu Wspomaganie misji zagranicznych wobec dzisiejszych potrzeb krajów (tamże R. 80: 1937 nr 4). Dn. 14 III 1937 w katedrze pelplińskiej otrzymał z rąk bp. chełmińskiego Stanisława Wojciecha Okoniewskiego święcenia kapłańskie. Objął obowiązki kapelana i oso­bistego sekretarza bp. Okoniewskiego; w r. 1938 towarzyszył mu na Międzynarodowym Kongresie Eucharystycznym w Budapeszcie. Dn. 2 VII t.r. został mianowany wikariuszem parafii Wniebowzięcia NMP w Toruniu, której proboszczem był prałat Franciszek Jank. Pełnił także obowiązki prefekta Filii (przy ul. Henryka Sienkiewicza) I Państw. Liceum i Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Toruniu. Wg ks. Kazimierza Kraśniewskiego odprawiał nabożeństwa w niedziele i święta kościelne także w podtoruńskich Rozgartach. Jednocześnie był kapelanem Chorągwi Pomorskiej ZHP i działał w kierownictwie jej Wydz. Starszoharcerskiego. Redagował t.r. „Wiadomości Kościelne Parafii Najświętszej Marii Panny w Toruniu” oraz pierwszy numer biuletynu „Zew Starszego Harcerstwa Chorągwi Pomorskiej”. Dn. 13 I 1939 zapisał się na studia zaoczne na Wydz. Teologicznym UJK; wybuch wojny udaremnił podjęcie nauki.

Po wkroczeniu w r. 1939 Niemców do Torunia, S. wraz z proboszczem i wikariuszami został osadzony 11 IX t.r. w toruńskim więzieniu «Okrąglaku», ale po dwóch dniach zwolniony. Dn. 17 lub 18 X ponownie go zatrzymano i uwięziono w toruńskim VII Forcie. Organizował tam wspólne modlitwy wieczorne, różaniec i inne praktyki religijne, a także opiekował się chorymi i słabymi; przez współwięźniów nazywany był «Wickiem». Dn. 10 I 1940 został wywieziony do obozu przejściowego w Nowym Porcie Gdańskim, a kilkanaście dni później przeniesiony do obozu koncentracyjnego w Stutthofie (obecnie Sztutowo) koło Gdańska, skąd przez pewien czas był kierowany do pracy w kamieniołomach w Grenzdorf (obecnie Wieś Graniczna). W Wielki Czwartek 21 III t.r., w tajemnicy przed władzami obozowymi, odprawił mszę św., a w Wielkanoc 24 III rezurekcję. Dn. 9 IV przewieziono S-a do obozu w Sachsenhausen, gdzie w obozowej kostnicy ewidencjonował zmarłych więźniów. Od 13 XII był więziony w obozie w Dachau (nr ewidencyjny 22492); organizując tam potajemnie mod­litwy i spotkania religijne, stał się ojcem duchowym dla innych uwięzionych kapłanów i świeckich. Od r. 1942 pracował w szpitalu obozowym, co ułatwiało mu kontakt z więźniami najbardziej potrzebującymi posługi duszpasterskiej. Gdy w r.n. władze obo­zowe zezwoliły na dostarczanie więźniom paczek żywnościowych, S. wraz z księżmi Bernardem Czap­lińskim i Józefem Jasińskim, powołał obozową «Caritas» w celu rozdzielania żywności i lekarstw. Opiekował się przebywającymi w obozie klerykami i wg Wiesława Jana Wysockiego, w 2. poł. r. 1944 zainicjował dla nich kurs filozoficzno-teologiczny. Podczas epidemii tyfusu, mimo zakazu kontaktu z chorymi więźniami, niósł im pomoc i posługę duszpasterską. Zmarł 23 II 1945 na tyfus połączony z zapaleniem płuc. Za przyzwoleniem władz obozowych jego ciało przykryte prześcieradłem zostało wystawione na widok publiczny w obozowym szpitalu; student medycyny Stanisław Bieńka zdjął wówczas gipsową maskę pośmiertną oraz odciął, jako relikwie, dwa palce. Zwłoki S-a spalono w krematorium. Maskę z zagipsowanym jednym palcem zakopano w przyobozowej plantacji. Ks. Czap­liński z werbistą Marianem Żelazkiem sporządzili rękopiśmienną księgę pamiątkową o S-ie pt. „Z Chrys­tusem do zmartwychwstania”. Po wyzwoleniu obozu przez wojska amerykańskie, 29 IV 1945, Czapliński przywiózł relikwie do Polski (mas­kę przekazał rodzicom S-a).

W r. 1948 został S. pośmiertnie odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. T.r. w „Orędowniku Diecezji Chełmińskiej” ukazał się jego artykuł Chrzest św. w życiu parafii (R. 4 nr 1). Dn. 15 III 1961 bp chełmiński Kazimierz Józef Kowalski zwrócił się do Stolicy Apostolskiej z prośbą o zgodę na wszczęcie procesu informacyjnego. Po otrzymaniu 7 III 1963 pozytywnej odpowiedzi rozpoczęto zbieranie materiałów świadczących o heroiczności cnót S-a. Dn. 23 III 1985 relik­wię (jeden palec) umieszczono w ścianie nawy bocznej kościoła Wniebowzięcia NMP w Toruniu, gdzie wmurowano też pamiątkowe epitafium. W r. 1994 dla uczczenia pamięci S-a przyznano mu Srebrny Krzyż Zasługi ZHP. Dn. 26 I t.r. bp toruński Andrzej Suski przejął prace procesowe z diec. chełmińskiej; zostały one uroczyście zakończone 18 II 1995 w kościele Wniebowzięcia NMP w Toruniu. Dn. 7 VI 1999 w Toruniu papież Jan Paweł II ogłosił S-a błogosławionym. Dn. 18 IX t.r. wybrano S-a na patrona Polskiej Misji Katolickiej w Neumünster-Itzehoe w Niemczech; 23 III 2001 nadano jego imię parafii Wniebowzięcia NMP w Toruniu (jako drugie wezwanie); 22 II 2003 ogłoszono S-a patronem wszystkich organizacji harcerskich w Polsce.

Imię S-a nosi Wyższe Seminarium Duchowne w Toruniu oraz położony nieopodal plac; na grobowcu rodzinnym na toruńskim cmentarzu św. Jerzego umieszczono jego epitafium. W Chełmży nazwano imieniem S-a jedną z ulic oraz wmurowano tablice pamiątkowe: w kościele św. Mikołaja (1979) i na rodzinnej kamienicy przy ul. Chełmińskiej 13 (1994).

 

Wizerunek pędzla Edmunda Wadowskiego z r. 1998 w bocznym ołtarzu kościoła Wniebowzięcia NMP w Tor.; – Hagiografia pol., I 352–65; Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego, Red. S. Gierszewski, Gd. 1992 I; Toruński słownik biograficzny, Red. K. Mikulski, Tor. 1998 I (fot.); – Internetowy serwis Katol. Agencji Inform., 18 II 2003 (www.andrzej.ekai.pl/ekai/serwis/?MID=4340, fot.), 22 II 2003 (www.andrzej.ekai.pl/ekai/serwis/?MID=4373); Katalog prac doktorskich i magisterskich ATK i Uniw. Kardynała S. Wyszyńskiego (UKSW) sporządzony przez UKSW w W. (www.biblioteka.uksw.edu.pl/splendor/pmd.htm); – Bielicki I., Powiat toruński, w: Koś­ciół katolicki w latach 1939–1945 na terenach obecnej diecezji toruńskiej, Red. S. Kardasz, Tor. 1996 I 95, 100–2; Diecezja toruńska. Historia i teraźniejszość, Red. tenże, Tor. 1995 V 33, 42; Domagała J., Ci, którzy przeszli przez Dachau, W. 1957 s. 103, 263; Domasłowski J., Jarzewicz J., Kościół Najświętszej Marii Panny w Toruniu, Tor. 1998 s. 25; Durczewski J., Druh Wicek – ostatni kapelan Chorąg­wi Poznańskiej, „Studia Pelplińskie” T. 27: 1998 s. 177–82 (fot.); tenże, Być człowiekiem to wciąż przezwyciężać siebie. Harcerska droga ks. phm. Stefana Wincentego Frelichowskiego, w: Śladami lilijki w grodzie Kopernika, Red. L. J. Welker, Tor. 2002 s. 87–100 (fot.); Fakty z życia, Red. J. Król, W. 1973 s. 100–4; Formella Z., Sługa Boży – ks. phm. Stefan Wincenty Frelichowski (1913–1945), „Instruktor” T. 6: 1999 nr 45/46; Frąckowski B., Grób kości ks. Stefana Wincentego Frelichowskiego w koś­ciele Najświętszej Marii Panny w Toruniu, „Z Dziejów Tor.” 1986 nr 7 s. 1–3; Jacewicz–Woś, Martyrologium duchowieństwa, I–IV; Kurlenda P., Działalność społeczno-polityczna Kościoła katolickiego w Toruniu i Podgórzu (1920–1939), Tor. 1997 s. 23, 120; Machnij S., Proces beatyfikacyjny ks. Stefana Wincentego Frelichowskiego, w: Diecezja toruńska. Historia i teraźniejszość, Red. S. Kardasz, Tor. 1994 I 73–9 (fot.); Mrówczyński J., Polscy kandydaci do chwały ołtarzy, Wr. 1997; Musioł T., Dachau 1933–1945, Kat. 1971; Padacz W., Z polskiej gleby, Kr. 1973 s. 261–5; Piszcz E., Apostoł obozów koncentracyjnych, „Tyg. Powsz.” R. 39: 1985 nr 19 s. 1–2; Podlaszewska K., Sługa Boży ks. Stefan Wincenty Frelichowski (1913–1945), Tor. 1998 (fot.); Rozynkowski W., Błogosławiony ks. Stefan Wincenty Frelichowski jako wychowawca w świetle własnych pism, „Paedagogia Christiana” R. 10: 2001 nr 1 s. 171–7; tenże, Kapłan Błogosławieństw: Błogosławiony ks. Stefan Wincenty Frelichowski, tamże R. 9: 2002 nr 2 s. 195–9; tenże, „Nie siedzę bezczynnie...”: błogosławiony ks. Stefan Wincenty Frelichowski przed wstąpieniem do seminarium, tamże R. 8: 2001 nr 2 s. 141–7; Walkusz J., Duchowieństwo katolickie diecezji chełmińskiej 1918–1939, Pelplin 1992; Wysocki W. J., Bóg na nieludzkiej ziemi. Życie religijne w hitlerowskich obozach koncentracyjnych (Oświęcim–Majdanek–Stutthof), W. 1982 s. 63, 65; tenże, Zbudź człowieka gdziekolwiek na ziemi... Sylwetki religijne, Niepokalanów 1984 (fot.); Żyndor A., W kręgu pokory i świętości, „Katolik” R. 5: 1959 nr 36, 37; – „Druh Wicek naszym patronem”. Pielgrzymka Związku Harcerstwa Polskiego na Jasną Górę, Częstochowa 23–25 maja 2003, [b.m.w.] 2003; Gajdus W., Nr 20998 opowiada, Kr. 1962; Korszyński F., Jasne promienie w Dachau, P. 1957; Kozłowiecki A., Ucisk i strapienie. Pamiętnik więźnia 1939–1945, Kr. 1967; Kraś­niewski K., Świadectwa o pedagogach, „Apostolstwo chorych” R. 70: 1999 nr 2 s. 11–12; Malak H. M., Klechy w obozach śmierci, Londyn 1961 I–II; Urbański A. Z., Wspomnienie więźnia numer 22237, „Tyg. Powsz.” R. 32: 1978 nr 35; – „Biul. paraf. p. wezw. Wniebowzięcia NMP i bł. Księdza Stefana Wincentego Frelichowskiego w Tor.” 2003 nr 7, 2004 nr 8; „Nasza Rodzina” (Paryż) R. 26: 1970 nr 2; „Niedziela” dod. „Głos z Tor.” 1999 nr 45, 2003 nr 8; „Orędownik Diec. Chełmińskiej” R. 3: 1947 nr 6 (fot.), R. 29: 1978 nr 3/4; „Słowo. Dzien. Katol. Magazyn” R. 3: 1995 nr 7 (nr poświęcony S-owi, fot.); „Wrocł. Tyg. Katol.” R. 6: 1958 nr 32, R. 8: 1960 nr 14 (H. Kulpiński, fot.).

Edmund Piszcz

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.