INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Tadeusz Schiele      Tadeusz Schiele, wizerunek na podstawie fotografii z okresu II wojny światowej.

Tadeusz Schiele  

 
 
Biogram został opublikowany w 1994 r. w XXXV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Schiele Tadeusz krypt.: F/o, T.S., (T.S.), (1920–1986), taternik, pilot wojskowy i szybowcowy, pisarz. Ur. 19 II w Zakopanem, był synem Kazimierza (zob.) i Herty z domu Baltzer, bratankiem Aleksandra (zob.). S. wychowany był w atmosferze kształtowanej przez aktywność sportową obojga rodziców i stryja oraz przez krąg bliskich ich domowi ludzi gór.
S. od dzieciństwa uprawiał turystykę górską, chodził także po jaskiniach (jako harcerz zdobył «sprawność grotołaza») – z ojcem i Stefanem Zwolińskim. W l. gimnazjalnych, jako uczeń prywatnego gimnazjum «Szarotka» na Kamieńcu w Zakopanem, zaczął uprawiać taternictwo; wspinał się m.in. z kolegą szkolnym Jerzym Hajdukiewiczem (później znanym lekarzem-ratownikiem tatrzańskim, alpinistą i pisarzem górskim) oraz z Andrzejem Marusarzem młodszym, wówczas już przewodnikiem tatrzańskim I kl. i ratownikiem. Od dziecka jeździł na nartach; z czasem zaczął uprawiać turystykę narciarską (w grudniu 1936 z J. Hajdukiewiczem przeszedł na nartach granią Czarnohory). Wcześnie też zaczął uprawiać narciarstwo sportowe – był zawodnikiem (juniorem) zakopiańskiej Sekcji Narciarskiej Polskiego Tow. Tatrzańskiego; od r. 1936 startował w biegach zjazdowych i skokach (na Krokwi). Uprawiał także, tak jak ojciec, szybownictwo w Aeroklubie w Nowym Targu; startował na szybowiskach w Tęgoborzu koło Nowego Sącza i w Bezmiechowej koło Leska nad Sanem. W r. 1937 uzyskał w tej dyscyplinie sportu «kategorię C». Maturę zdał w zakopiańskim gimnazjum «Liliana» w r. 1938, i jeszcze w t.r. przeszedł trzymiesięczne przeszkolenie wojskowe – Kurs Dywizyjny 4. P. Strzelców Podhalańskich 21. Dyw. Piechoty Górskiej w Cieszynie, po którym wstąpił do Szkoły Podchorążych Rezerwy Lotnictwa w Sadkowie koło Radomia.
Jako lotnik brał S. udział w kampanii wrześniowej 1939 r. Zestrzelony, dostał się do niewoli sowieckiej; był przetrzymywany w różnych więzieniach i obozach. Udało mu się zbiec, ale, powtórnie zaaresztowany, został wywieziony w głąb ZSRR. Stąd jednak uciekł i ukrywając się dotarł przez tereny Karpat Wschodnich, Lwów i Tarnopol do okupowanego przez Niemców Zakopanego. Stąd, w noc sylwestrową 1939/40 r., wraz z zakopiańskim narciarzem Marianem Zającem, przedostał się – rutynowym później «szlakiem kurierów tatrzańskich» – przez Słowację i Węgry do Francji; dotarli do zgrupowania lotników polskich w Lyonie, a następnie do Anglii. Tam, 9 IX 1940, został pilotem – jako szeregowiec – 308. Dywizjonu Myśliwskiego «Krakowskiego» Polskich Sił Powietrznych, działających w strukturach Royal Air Force (RAF). Dywizjon miał główną bazę na lotnisku Northolt koło Londynu. S. wkrótce awansował do rangi podporucznika i porucznika. Do końca wojny odbył ponad dwieście lotów bojowych. Po półtorarocznej służbie przeszedł kurs instruktorski w Montrose w Szkocji i latał jakiś czas w jednostce nieoperacyjnej w Peurhos. Po 150 lotach bojowych i 1 tys. godzin spędzonych w powietrzu dowodził eskadrą, a potem dywizjonem. W r. 1941 ożenił się z Angielką Jeanne Johnson, pracowniczką obsługi naziemnej lotniska wojskowego w Northolt. W tym czasie zaczął pisać wspomnienia, utrwalające wojenne przeżycia pilota myśliwca. Publikował je na łamach powstałego w Manstone pisma lotników polskich „Wiadomości ze Świata”, którego był współzałożycielem. Z pismem tym, przekształconym po jakimś czasie w tygodnik „Skrzydła”, współpracował przez całą wojnę. Jeden z jego utworów pt. Achtung Tiefflieger został później przedrukowany w antologii „Skrzydła. Opowiadania lotnicze”, wydanej w Hanowerze w r. 1946 przez Wydawnictwo Polskiego Ośrodka Kulturalno-Artystycznego «POKA». Służbę zakończył 16 XII 1946 w randze kapitana.
Jeszcze w t.r. S. powrócił wraz z żoną i synem do kraju. Na krótko zamieszkał w rodzinnym domu w Zakopanem i zaczął pracować jako brakarz w wytwórni nart swego ojca. Wkrótce jednak wyjechał do Warszawy, gdzie także borykał się z przeszkodami w znalezieniu pracy i ponadto z trudnościami mieszkaniowymi. W r. 1947 złożył w wydawnictwie «Czytelnik» tom wojennych wspomnień lotniczych z bogatą dokumentacją fotograficzną, pt. Spitfire. Nie udało mu się jednak wydać książki, nie zgadzał się na proponowane przez redakcję zmiany w jej tekście. Opublikował jedynie kilka fragmentów w czasopismach – „Młodej Rzeczpospolitej” i „Tygodniu” (1947). W tym okresie rozszedł się z żoną, która po pewnym czasie powróciła z synem do Anglii. Przed r. 1949 powołano go do odbycia służby wojskowej w lotnictwie. W czasie jej pełnienia (latał m.in. w funkcji instruktora) został oskarżony o pomoc koledze pilotowi w ucieczce za granicę i uprowadzeniu samolotu oraz o nadużycia natury finansowej. Zdegradowano go i skazano na karę pozbawienia wolności. W więzieniu przebywał półtora roku (do końca r. 1950). W późniejszych wypowiedziach autobiograficznych dotyczących tego właśnie okresu życia wspominał o popadnięciu w alkoholizm.
W r. 1951 S. powrócił do Zakopanego, gdzie znów stanął wobec trudności w znalezieniu pracy (wytwórnia nart ojca została w r. 1950 upaństwowiona). Mieszkał w rodzinnej willi «Mazowiecka», zepchnięty przez narzuconych lokatorów do niewielkich pomieszczeń pod strychem. Pracował dorywczo jako niewykwalifikowany robotnik sezonowy, m.in. przy miejskich wykopach ziemnych jako kamieniarz, przy eksploracji jaskiń tatrzańskich i inwentaryzowaniu limb. Do ludzi i zdarzeń tego okresu powracał później często w literackich wspomnieniach. W tym okresie S. dość intensywnie – nie wyczynowo jednak – uprawiał taternictwo, zwłaszcza jaskiniowe. Wspinał się po średnio trudnych drogach, m.in. z Heleną i J. Hajdukiewiczami oraz braćmi Leszkiem i Zdzisławem Dziędzielewiczami. Do osiągnięć jego w tej dziedzinie należały nowe drogi wspinaczkowe – w niższej, wapiennej części Tatr (na Czołach Jaworzyńskich i w ścianach Długiego Giewontu). Po jaskiniach chodził także raczej z turystyczno-poznawczym niż sportowym nastawieniem. Był członkiem-założycielem powstałego w r. 1951 Koła Jaskinioznawczego przy Zakopiańskim Oddziale Polskiego Tow. Turystyczno-Krajoznawczego (PTTK) – kierował w nim referatem szkolenia. Uczestniczył w przedsięwzięciach eksploracyjnych zakopiańskich grotołazów; m.in. brał udział w wyprawie do Jaskini Kasprowej Niżniej w r. 1951 – z Kazimierzem Winiarskim, Leszkiem Wiertniakiem i in. – w czasie której odkryto ok. 250 m nowych korytarzy.
W r. 1957 ukazała się w końcu książka wojennych przeżyć S-go – Spitfire. Wspomnienia pilota – myśliwca (Kat.). Zaczął znowu ogłaszać fragmenty wspomnień w tygodnikach, prezentował je też na licznych spotkaniach z młodzieżą i prelekcjach w zakładach pracy i domach wczasowych. W r. 1966 opublikował kolejne wojenne wspomnienia lotnicze – Blisko nieba (Kat.), odznaczające się, jak poprzednie, nie tylko walorami dokumentalnymi (na zawarte w nich relacje powoływali się historycy polskiego lotnictwa w drugiej wojnie światowej, np. W. Król), ale też sugestywnym obrazowaniem i pełną werwy narracją; obie książki były dobrze przyjęte przez krytykę.
Pod koniec l. sześćdziesiątych, po niemal trzydziestoletniej przerwie, w wieku prawie pięćdziesięciu lat S. zaczął znów uprawiać szybownictwo (w Aeroklubie Tatrzańskim w Nowym Targu). Zdobył Złotą i Diamentową Odznakę Szybowcową, przysługującą najwyższej międzynarodowej kategorii szkoleniowo-sportowej – F. Startował w różnych zawodach (o skali lokalnej), później pracował społecznie w nowotarskim Aeroklubie jako pilot samolotów obsługi szybownictwa (aż do r. 1985). W wieku 55 lat uzyskał uprawnienia w dziedzinie spadochroniarstwa; był wtedy najstarszym w tej dyscyplinie zawodnikiem w Polsce. W periodyku Aeroklubu Polskiego „Skrzydlata Polska” publikował związane z uprawianym sportem utwory o charakterze wspomnieniowym. Podobnie jak taternictwo, tak i szybownictwo S-go nie miało charakteru wyczynowego. Z przeżyciami szybownika i taternika wiąże się następna jego książka Wspinaczki po chmurach (W. 1979), tytułową metaforą wiążąca w jedno oba uprawiane przez niego sporty przestrzeni; składające się na nią wspomnienia zawierają sporo wojennych retrospekcji. Wspinaczki po chmurach zostały nagrodzone w lipcu 1980 w konkursie literackim, ogłoszonym przez Główny Komitet Kultury Fizycznej i Sportu, na najlepszą książkę o tematyce sportowej. Po r. 1960 S. wyjeżdżał do Anglii (spotkał się tam z mieszkającym w Liverpool synem i jego matką oraz zwiedził lotnisko w Northolt). Odwiedzał też swoją siostrę Danutę w Szwajcarii. Speleoklub Tatrzański w Zakopanem (stowarzyszenie grotołazów, kontynuujące działalność dawnego tamtejszego Koła Jaskinioznawczego PTTK) przyznało S-mu członkostwo honorowe (po r. 1980.). Zmarł 22 III 1986 w Zakopanem; tam został pochowany w grobowcu ojca na Nowym Cmentarzu. Był odznaczony m.in. Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari i trzykrotnie Krzyżem Walecznych.
Z małżeństwa z Jeanne Johnson miał S. syna Kazimierza (ur. 1943).
W r. 1987 ukazał się ostatni zbiór wspomnień S-go W cieniach chmur (Kr.). Dotyczą one prawie w całości czasów powojennych – zarówno pobytu w więzieniu i pracy w charakterze robotnika sezonowego, jak i wypraw górskich i lotów szybowcowych nad Tatrami.

Fot. w: Schiele T., Wspinaczki po chmurach, Spitfire, Blisko nieba; Czachowska, Literatura pol. Bibliogr., II; Pol. Bibliogr. Liter. za l. 1956–8, 1966, 1979; Pinkwart M., Zdebski J., Nowy Cmentarz w Zakopanem. Przewodnik biograficzny, W.–Kr. 1988 (Schiele Kazimierz); Paryski W.H., Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki, W. 1952–88 I–XXV (Schiele-Semadeni Danuta); – [Jarzębowski W.] (Jarz.), Diament zdobyty nad Tatrami, „Dzien. Pol.” – „Dzien. Karpacki” [mutacja] 1969 nr z 22 XI (fot.); tenże, Z kart historii Aeroklubu Tatrzańskiego, tamże 1973 nr z 13 V; Kapeniak J., Tatrzańskie diabły, W. 1971; Król W., Polskie dywizjony lotnicze w Wielkiej Brytanii 1940–1945, Wyd. 3, W. 1990; Zakopane. Czterysta lat dziejów, Pod. red. R. Dutkowej, Kr. 1991 II; – Hajdukiewicz J., Góry mojej młodości, W. 1988; – „Dzien. Pol.” 1986 nr 70, 85; „Roczn. Liter”. 1980, W. 1984; „Stolica” 1986 nr 20; – Habil W., Tadeusz Schiele (1920–1986), „Biul. Speleoklubu Tatrzańskiego” [Zakopane 1988] nr 6 s. 7 (mszp. powiel.); – Informacje i materiały Józefa Nyki z W., Apoloniusza Rajwy i Jana Rippera z Zakopanego; – Długołęcka L., Pinkwart M., Zakopane od A do Z [w druku, w wydawnictwie «Sport i Turystyka», 1990].
Andrzej Matuszyk

 

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Kazimierz Schiele

1890-09-27 - 1956-05-16 taternik
 

Aleksander Schiele

1890-11-27 - 1976-04-06 taternik
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Tadeusz Żychiewicz

1922-01-12 - 1994-11-11
dziennikarz
 

Stanisław Jasiukowicz

1882-12-08 - 1946-10-22
polityk endecki
 

Sergiusz Zahorski

1886-09-04 - 1962-06-04
generał brygady WP
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Emil Stanisław Rappaport

1877-07-08 - 1965-08-10
adwokat
 

Rafał Szereszowski

1869-05-08 - 1948-04-26
finansista
 

Michał Bobrzyński

1849-09-30 - 1935-07-03
historyk
 

Stanisław Jan Rolbieski

1873-11-11 - 1939-10-20
inżynier
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.