INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Teodora Anna Kiślańska  

 
 
1844-11-09 - 1920-07-29
Biogram został opublikowany w latach 1966-1967 w XII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Kiślańska z Heurichów Teodora Anna (1844–1920), uczestniczka powstania 1863 r. Ur. w Warszawie 9 XI, córka Jana Daniela Heuricha (1805–1853), majstra stolarskiego, i Emilii Reginy ze Szwarców (1819–1905), wyznania ewangelicko-augsburskiego. K. miała pięć sióstr, z których w czasie powstania żyły trzy: dwie starsze: Emilia, Julia, i młodsza – Helena. K. uczęszczała na pensję p. Neer. Będąc w wieku szkolnym zarabiała retuszowaniem fotografii. Wychowana w duchu patriotycznym, brała czynny udział w manifestacjach 1861 r. Dom jej matki Emilii w Warszawie przy ul. Widok (parterowy dworek z facjatką i mało widocznym wejściem od podwórza) był przed wybuchem powstania miejscem tajnych zebrań przywódców stronnictwa ruchu. Spotykali się tu: kuzyn K-iej Bronisław Szwarce, Jarosław Dąbrowski, Andrzej Potiebnia, Stefan Bobrowski, Józef Janowski, Oskar Awejde, Zygmunt Padlewski i in. Był to również punkt oparcia dla działaczy narodowych spoza Warszawy. W tymże domu w mieszkaniu Karoliny Kraszewskiej mieściła się tajna drukarnia organu Komitetu Centralnego „Ruch”, kasa oraz tajny zakład fotograficzny; tu przez blisko pół roku miał główny punkt oparcia dla swoich prac sekretarz komitetu Bronisław Szwarce, a w specjalnej kryjówce, zwanej przez córki Heurichowej «kramem osobliwości», przechowywane były dokumenty organizacyjne i pieczęcie.

K. wraz ze starszymi siostrami wykonywała różne prace dla sekretariatu i organizacji. Współpracowała z gronem zaufanych kobiet, nazywających siebie «kumami». Drobnej, niepozornej dziewczynie powierzano niekiedy najbardziej niebezpieczne funkcje. Ona to niepostrzeżenie przeniosła z piwnic oblężonego przez wojsko i policję kościoła Św. Krzyża papiery konspiracyjne. W nocy z 22 na 23 XII 1862 r., na skutek denuncjacji, policja wtargnęła do dworku na ul. Widok, wykryła drukarnię „Ruchu”, aresztowała Emilię Heurichową (matkę) i drukarza Romualda Andrzeja Kłosowicza, ale «kram osobliwości» ocalał. W zasadzkę wpadł również Szwarce. Podczas rewizji K. i jej siostry dały świadectwo odwagi i opanowania. Dn. 24 XII t. r. zostały aresztowane, ale zwolniono je zaraz jako małoletnie i oddano pod dozór policji. Po powrocie z aresztu zabezpieczyły ocalałe dokumenty i pieczęcie. Matka Emilia została również po pewnym czasie zwolniona, ale w sierpniu (14) 1863 r. sąd skazał ją na zesłanie do gub. wiatskiej. Ostrzeżona przed ponownym aresztowaniem zbiegła za granicę. Aresztowanego Szwarcego K. odwiedzała w cytadeli, utrzymując łączność między nim a organizacją.

Po wybuchu powstania K. była kurierką Rządu Narodowego, współpracując bezpośrednio z komisarzami komunikacji – Eugeniuszem Korytko i Janem Jeziorańskim. Zaopatrywała zagrożonych członków organizacji w sfingowane paszporty, które otrzymywała od kuzyna swego Adama Jasińskiego, urzędnika Zarządu Oberpolicmajstra. Na kilka tygodni przed aresztowaniem R. Traugutta polecono jej wręczyć mu paszport zagraniczny, ale dyktator odmówił przyjęcia. W końcu czerwca 1864 r. została aresztowana razem z dwiema starszymi siostrami.

Podczas rewizji znaleziono u nich papiery organizacyjne. K. została osadzona z siostrami w więzieniu śledczym przy ul. Pawiej. Za odmowę zeznań wtrącono ją na 10 dni do lochu. Walcząc o poprawę warunków więziennych podjęła strajk głodowy; wobec władz śledczych była nieugięta. Dn. 21 V 1864 r. skazana została razem z siostrą Julią na 2 miesiące aresztu w więzieniu śledczym; po odbyciu kary zwolniono ją za poręczeniem i oddano pod dozór policji. W kilka dni potem była świadkiem egzekucji Traugutta i towarzyszy.

K. zamieszkała z siostrami u stryja na Lesznie, ponieważ dom przy ul. Widok był sprzedany. Na utrzymanie zarabiała szyciem. Nawiązawszy kontakty z «kumami» opiekowała się nadal więźniami, zbierała dla zesłańców ubranie i pieniądze. Po kilku miesiącach była ponownie aresztowana wraz z siostrami i osadzona na Pawiaku, ale wypuszczono je już po pierwszym badaniu. W r. 1865 nie dała się wciągnąć w sieć prowokatora Aleksandra Zwierzchowskiego, który przychodził do jej domu. W r. 1866 była z siostrami jeszcze dwukrotnie aresztowana i trzymana w cytadeli. Za twardą postawę zamykano ją w «tiomni». Wyrok na K-ą i jej siostry był na skutek starań «kum» kilkakrotnie łagodzony. Najpierw skazano je na ciężkie roboty na Syberii, potem na zamknięcie w klasztorze czernic w Twerze, następnie na roboty w «domu wyrobnym» w Warszawie, w końcu orzeczeniem Komisji Śledczej z 18 VIII 1866 r., zatwierdzonym przez namiestnika, na dożywotni pobyt w miasteczku Preny w pow. mariampolskim na Suwalszczyźnie, dokąd zostały wywiezione we wrześniu t. r. Po dwóch latach wróciły do Warszawy. W r. 1873 K. wyszła za mąż za budowniczego Zygmunta Kiślańskiego (1834–1897). Miała jednego syna Zygmunta (ur. 1875) i córkę Leokadię Marię. Była współwłaścicielką znanego sklepu bławatnego w Warszawie, który założyła jej siostra Emilia (a nie jak podano w PSB T. IX jej matka Emilia Heurichowa). Do końca rozwijała działalność społeczną i patriotyczną. Zmarła w Warszawie 29 VII 1920 r.

 

Boniecki; Łoza S., Rodziny polskie pochodzenia cudzoziemskiego osiadłe w Warszawie i okolicach, W. 1934 II 43–5; – Bruchnalska M., Ciche bohaterki. Udział kobiet w powstaniu styczniowym, Miejsce Piastowe 1939; Godlewski M., Konspiratorki z ulicy Widok, „Bluszcz” 1938; Przyborowski, Historia dwóch lat, V; – Cederbaum, Powstanie styczniowe; Proces R. Traugutta, II (2) – IV; Wspomnienia matki i córki z powstania 1863 r. Emilii Heurichowej i Teodory z Heurichów K-iej, W. 1918 (fot.); – „Kur. Warsz.” 1920 nr 210; – AGAD: Audytoriat Polowy Wojsk w Królestwie Polskim, nr 1266, 1269–70, Tymczasowa Komisja Śledcza, 3; – Relacje ustne Marii z Heurichów Manteufflowej.

Franciszka Ramotowska

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
Partner ms-warszawa.png
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Barbara Ludwiżanka

1908-01-24 - 1990-10-26
aktorka teatralna
 

Romuald Gantkowski

1903-07-14 - 1989-03-17
reżyser filmowy
 
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Hektor Kwilecki

1859-01-20 - 1912-02-03
ziemianin
 

Włodzimierz Józef Russocki

1818-03-07 - 1890-05-16
ziemianin
 

Wincenty Korotyński

1831-08-15 - 1891-02-07
poeta
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.