INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Wacław Damian Lieder  

 
 
1866-09-27 - 1912-04-25
 
Biogram został opublikowany w 1972 r. w XVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Lieder (Kolicz-Lieder) Wacław Damian (1866–1912), poeta. Ur. 27 IX w Warszawie, syn Jana, urzędnika bankowego, który próbował również sił na polu literackim, i Katarzyny z Sadkowskich. Od r. 1893 używał L. przydomka Rolicz, do którego podstawą prawną stało się nadanie Janowi Liederowi w r. 1896 herbu Rolicz. Wydalony po ostrym zatargu z nauczycielem w r. 1883 z gimnazjum w Warszawie, ukończył je L. w Krakowie. Tam także uczęszczał w r. 1887/8 na Wydział Prawny UJ. We wrześniu 1888 wyjechał do Paryża, gdzie w r. n. – po krótkim pobycie w Monachium i Szwajcarii – wstąpił do Szkoły Języków Orientalnych. Owocem owych studiów, ukończonych w r. 1892, był Elementarz języka arabskiego (Kirchhain 1893), przygotowanie do druku „Gramatyki języka tureckiego” Walentego Skorochoda Majewskiego (nie ukazała się) oraz przekład wierszy perskich „Abu Sajid Fadlullah Ben Abulchajr i tegoż czterowiersze” (Kr. 1895). W r. 1893/4 kontynuował studia orientalistyczne na uniwersytecie w Wiedniu. Pomimo starań nie uzyskał pozwolenia na składanie egzaminu do ces.-król. akademii orientalnej i dyplomatycznej przy Theresianum. Od listopada 1894 do r. 1897 przebywał L. w Paryżu; przedmiot dalszych jego studiów nie jest pewny. Prawdopodobnie uczęszczał do École Pratique des Hautes Études oraz École Libre des Sciences Politiques.

Już podczas pierwszego pobytu w Paryżu nawiązał L., dzięki swemu przyjacielowi Zenonowi Przesmyckiemu, znajomość z czeskim poetą Juliuszem Zeyerem, którego odwiedził w r. 1894 w Vodňanach. Znał P. Verlaine’a, a także należał do kręgu poetów skupionych wokół Stefana Mallarmégo. Najważniejszą okazała się przyjaźń z niemieckim poetą Stefanem Georgem, przez którego poznał również innych poetów niemieckich. George umieścił przekłady poezji L-a w „Blätter für die Kunst”, a następnie w tomie „Zeitgenössische Dichter” (Berlin 1905), obok Verlaine’a, Mallarmégo i innych, czym przyczynił się do rozsławienia nazwiska L-a za granicą. L. odwiedzał Georgego w Monachium, Bingen i Berlinie.

W lipcu 1897 r. powrócił L. do Warszawy. W l. 1898–1900 pracował w jednej z warszawskich fabryk metalurgicznych, w r. 1902/3 wykładał francuską korespondencję na kursach buchalteryjnych Stefana Regulskiego, administrując jednocześnie domem swego ojca. Po śmierci rodziców (1903, 1904) poświęcił się pracy językoznawczej; jeździł po kraju i z ogromnym nakładem pracy i kapitału zbierał materiały do prac z dziedziny onomastyki. Wydrukował jednak na ten temat tylko kilka artykułów w „Kurierze Warszawskim” w l. 1908–11 oraz rozprawkę Krakof i Olof dwaj bajeczni władcy Wawelu (W. 1910). W r. 1910 starał się o pomoc materialną w Kasie im. Mianowskiego oraz w Akademii Umiejętności. Zabiegi te nie zostały jednak uwieńczone pomyślnym rezultatem z powodu ostrej krytyki językoznawców, oceniających prace L-a jako dyletanckie. W okresie warszawskim przyjaźnił się L. z Wiktorem Gomulickim.

Twórczością poetycką zajmował się L. już w szkole. Od r. 1887 drukował utwory poetyckie w czasopismach. W r. 1889 ukazał się w Krakowie pierwszy tomik L-a, pt. Poezje I, w r. 1890 w Paryżu broszurka-prospekt Z księgi lirycznej. Wprawdzie Zenon Przesmycki, Antoni Lange i Jan Kasprowicz ocenili owe wydawnictwa pozytywnie, jednakże większość recenzji była zdecydowanie negatywna. Przesadnie wrażliwy poeta zaatakował ówczesną krytykę w dwóch broszurach: Odezwa do polskiej publiczności (Paryż 1892) oraz Monument wszeteczeństwa gazeciarskiego… (Paryż 1892). Zrezygnował również z publicznego ogłaszania swoich utworów. Następne tomiki, najbardziej ważkie w całej twórczości poetyckiej L-a, ukazywały się w niewielkiej ilości egzemplarzy, poza sprzedażą księgarską, z adnotacją: «Przedruki i sprawozdania wzbronione». Drukowane były w Krakowie, choć jako miejsce wydania podawany był Paryż. Odznaczają się specjalną starannością edytorską, polegającą na doborze papieru i czcionek oraz na eksponowaniu liternictwa. Są to: Poezje II (1891) – wydrukowane w 60 egzemplarzach, Wiersze III (1895) – w 50 egzemplarzach, Moja Muza (1896) – w 30 egzemplarzach oraz Wiersze V (1897) – w 20 egzemplarzach. Realizacja takiej właśnie koncepcji edytorskiej skazywała L-a na zapomnienie w kraju, choć jednocześnie – dzięki przekładom Georgego – nazwisko jego stawało się coraz bardziej znane za granicą. W r. 1898 jeszcze raz próbował L. nawiązać stosunki z szerszą publicznością; wydał mianowicie w Krakowie, w sposób ogólnie przyjęty, Wierszów księgi pierwsze, drugie i trzecie, jako pierwszy tom projektowanego wydania zbiorowego. W r. 1903 ukazały się w 100 egzemplarzach Nowe Wiersze, zawierające utwory z l. 1896–8, oraz w r. 1906 Pieśni niepodległe, zawierające przedruki wierszy o treści patriotycznej z l. 1890–2. Pod koniec życia powrócił L. do drukowania utworów w czasopismach. Były to jednak głównie utwory dawne; po r. 1898 zerwał L. z twórczością poetycką niemal zupełnie. Rodziny nie założył. Zmarł w Warszawie na atak serca 25 IV 1912. Podczas pogrzebu na cmentarzu Powązkowskim przemawiał Zenon Przesmycki.

Poezja L-a, należąca do okresu Młodej Polski, stanowi na tle ówczesnej polskiej literatury zjawisko oryginalne. Pobyt w Paryżu spowodował, że L. przejął – jako jeden z pierwszych pisarzy polskich – nie tylko przekonanie o uprzywilejowanej pozycji poety, ale także elementy poetyki symbolistycznej. Łączył je jednak, co było u nas wówczas faktem odosobnionym, z tradycjami poezji staropolskiej, zwłaszcza Jana Kochanowskiego, poezji Cypriana Norwida oraz z wpływami literatury orientalnej. Wielbiciel Ch. Baudelaire’a (jeden z najwcześniejszych jego tłumaczy) uległ mu w niewielkim stopniu. Zafascynowany był natomiast, podobnie jak jego niemiecki przyjaciel Stefan George, koncepcją Stefana Mallarmego, odróżniającego język poetycki od języka codzienno-komunikatywnego. Dążność do odpowszednienia słowa, stosowanie wyrazów w innym niż powszechnie przyjęte znaczeniu, udziwnienia ortograficzne, dobór rzadkich i wymagających uwagi obrazów poetyckich, wreszcie skłonność do kondensacji i wynikające stąd elipsy myślowe – wszystkie te elementy poezji L-a pogłębiły jej enigmatyczność i hermetyzm. W rezultacie poezja ta, nierówna zresztą pod względem wartości artystycznej, nie jest łatwa do percepcji, wymaga od czytelnika przyzwyczajonego do tradycyjnego ideału piękna, pewnego wysiłku i uwagi.

Twórczość L-a, prawie niedostępna, przez długie lata była zapomniana. Dopiero w dwudziestoleciu międzywojennym zajęli się nią Jarosław Iwaszkiewicz, Juliusz Gomulicki, Zofia Ciechanowska i Stefan Napierski. Po drugiej wojnie zainteresowanie poezją L-a wyraźnie wzrasta, udostępnione też zostały ważniejsze jego utwory; ukazał się mianowicie niewielki wybór Poezje wybrane w opracowaniu J. W. Gomulickiego (W. 1960) oraz drugi, obszerniejszy Wybór poezji w opracowaniu M. Podraza-Kwiatkowskiej (Kr. 1962). W dalszym ciągu zajmują się L-em badacze zagraniczni. W r. 1968 wyszedł tomik opracowany przez Szwajcarkę Annette Landmann (Stefan George, W. Rolicz-L., „Gedichte und Übertragungen”, Düsseldorf–München), zawierający wzajemne przekłady L-a i Georgego.

 

Portrety L-a: wykonany przez Z. Andrychiewicza w posiadaniu Marii Czernickiej w W., przez A. Kamieńskiego reprod. w prospekcie do tomu Wierszów księgi pierwsze, drugie i trzecie; Rzeźba K. Laszczki, reprod. w: Rolicz-L. W., Wybór poezji, Kr. 1962; Fot. w „Tyg. Ilustr.” 1912 nr 18 s. 372; – Boehringer R., Mein Bild von Stefan George, Düsseldorf–München 1968 (2 fot., facsimile); Ciechanowska Z., Stefan George i W. Rolicz L. – ich translatorska wzajemność, „Roczniki Human.” T. 13: 1965 z. 3; Dziubałtowska-Chciuk U., O języku poezji W. Rolicza-L-a, Rozpr. Kom. Językowej. Łódz. Tow. Nauk. Wydział I Językoznawstwa, nauki o literaturze i filozofii, Ł. 1970 XVI s. 121–41; Pankowski M., La poésie de W. Rolicz-L., lue aujourd’hui, „Annuaire de l’Institut de Philologie et d’Histoire Orientales et Slaves” (Bruxelles) 1966 XVII (1963–1965); Podraza-Kwiatkowska M., W. Rolicz-L., W. 1966; taż, W. Rolicz-L., w: Obraz Literatury Polskiej XIX i XX wieku, W. 1968 I (bibliogr. w wyborze, wypisy, materiały ikonogr.); Rolicz-L.W., Wybór poezji, Oprac. M. Podraza-Kwiatkowska, Kr. 1962 (pełna bibliogr. podmiotowa i przedmiotowa); Schroeder H., Eine literarische Freundschaft, Stefan George und W. L., w: Festschrift für Margarete Woltner, Heidelberg 1967; – Listy L-a do Stefana Georgego, w posiadaniu Roberta Boehringera w Genewie.

Maria Podraza-Kwiatkowska

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.