INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Wilhelm Hondius (Hondt)      Frag. "Autoportretu" W. Hondiusa.
Biogram został opublikowany w latach 1960-1961 w IX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Hondius (Hondt) Wilhelm (po 1597–1652), nadworny sztycharz Władysława IV i Jana Kazimierza. Holender ur. w Hadze, w znanej rodzinie rytowników i kartografów, był synem Henryka (starszego) i Sary Jansz. Wpisany do cechu w Hadze w r. 1629, od t. r. uprzywilejowany na lat 8 sztycharz Stanów Holenderskich; później otrzymał na lat 30 takiż przywilej w Polsce (S. R. M-tis chalcographus privilegiatus). Przeniósł się do Polski zapewne w r. 1636 (związana z wyjazdem aukcja jego dzieł 19 XII 1636) i osiadł na stałe w Gdańsku; bywał też nieraz w Warszawie. Żonaty po raz pierwszy w Hadze z Kornelią van den Enden (1632), ożenił się powtórnie w Gdańsku z Anną Makkensen (1646), córką złotnika, czynnego w Krakowie i Gdańsku. Zmarł w Gdańsku w r. 1652 (przed 19 VI).

Wykształcenie artystyczne zdobył H. w warsztacie ojca, toteż dzieła jego posiadają wszelkie znamiona rytownictwa holenderskiego. W odróżnieniu od większości rytowników H. wykonywał liczne sztychy wg rysunków własnych, zdobił też często tło portretów lub marginesy map ciekawymi scenami. W młodych latach współpracował z Antonim Van Dyckiem i jego szkołą nad galerią portretów wybitnych artystów (tzw. Ikonografia Van Dycka). W serii tej wykonał autoportret wg. rys. Van Dycka. (1628). Jako oficjalny sztycharz dworu orańskiego portretował członków tej rodziny i inne wybitne osobistości oraz rytował mapy Holandii. W r. 1633 wykonał pierwszy portret polski – Janusza Radziwiłła. Wkrótce Władysław IV sprowadził H-a na swój dwór i zlecił mu upamiętnienie odsieczy Smoleńska z r. 1633/4. Ogromne to dzieło, wykonywane kilka lat i najsławniejsze ze wszystkich prac H-a, zawiera na 16 płytach plany wg rysunku Jana Pleitnera, z mnóstwem zdobników i scen z życia żołnierskiego (odbite w Gdańsku 1641). Płyty kartograficzne stały się też w ogóle głównym przedmiotem sławy H-a. Dla swego szczególnego protektora, marszałka nadwornego, Adama Kazanowskiego, wykonał H. widoki zarządzanych przez Kazanowskiego żup solnych w Wieliczce i plan tego miasta wg Marcina Germana (7 płyt, 1645). Według planów Wilhelma Beauplana rytował pierwsze polskie mapy Ukrainy aż po Krym (8 płyt, 1648 i 1650), a według Daniela Zwickera plan Polesia (1 płyta, 1650). Ukoronowaniem tego rodzaju prac H-a miał się stać szczegółowy atlas Polski (Theatrum Poloniae), wykreślany przez Beauplana, z którego zdążył H. przed śmiercią wyryć jedynie ogólną mapkę przeglądową i – zaczynając znowu od Ukrainy, Pokucia, Podola – zostawił niewykończonych 20 płyt, które później częściowo zaginęły (odbitki znane tylko z 12).

Spośród portretów wykonanych przez H-a w Polsce najliczniejszą grupę stanowią królewskie – Władysława IV (6), Jana Kazimierza (5, nadto w alegorii), Cecylii Renaty (1) i Ludwiki Marii (3). H. rytował też podobizny nieżyjących wodzów – J. K. Chodkiewicza oraz Lwa i Jana Piotra Sapiehów, dalej własnych protektorów – A. Kazanowskiego (3) i G. Denhoffa (3), innych dostojników – J. Ossolińskiego, Karola Ferdynanda Wazy, A. Leszczyńskiego, J. Radziwiłła (powtórnie), K. L. Sapiehy, Z. Gorayskiego, lub też głośnych współcześnie – B. Chmielnickiego, Lupula mołdawskiego i in., a spośród wybitnych na gruncie gdańskim – burmistrza M. Pahla, prof. H. Nicolaiego, pastora J. L. Rueliusa. H. wykonał też szczegółowe widoki obu stron bramy triumfalnej wystawionej w Gdańsku w r. 1646 na powitanie Ludwiki Marii (obie oryginalne płyty miedziane zachowały się w Bibl. Gdańskiej PAN) oraz wzniesionej w Warszawie w r. 1644 kolumny Zygmunta (1646), widok prac fortyfikacyjnych w Gdańsku (1644), wreszcie dedykowaną założycielowi kalwarii wejherowskiej, Jakubowi Weiherowi, rycinę przedstawiającą Chrystusa Ukrzyżowanego. Z drobniejszych prac znane są dwie karty tytułowe, 31 tablic wzorów rysunkowych, a na koniec podobizna sławnej róży wyhodowanej dla króla w ogrodzie bernardynów na Pradze (1647). Wiele wymienionych prac H-a odbito sumptem Jerzego Förstera, nakładcy gdańsko-amsterdamskiego. Ogółem H. wykonał w Polsce co najmniej 180 płyt. Większość z nich znaleźć można w zbiorach krakowskich, część w gdańskich; za granicą najpełniejszy zbiór znajduje się w Rijksmuseum w Amsterdamie. Część rysunków H-a nigdy nie reprodukowanych zaginęła z Muzeum Gdańskiego w l. 1939–45.

 

Altpreuss. Biogr.; Thieme–Becker, Lexikon d. Künstler; Bersohn, O rytownikach gdańskich, W. 1887; Kołaczkowski J., Słownik rytowników polskich tudzież obcych w Polsce zamieszkałych…, Lw. 1874; Rastawiecki, Słownik malarzów; tenże, Słownik rytowników; Różycki K., Die Kupferstecher Danzigs, Danzig 1893; Wurzbach A., Niederländisches Künstler-Lexikon, Wien 1904–11; Łoski, Ryciny polskich i obcych rytowników, z. 3 i 5; Pamiętnik wystawy starych rycin ze zbioru Dominika Witka Jeżewskiego, W. 1914; Rosiński, Spis miedziorytów pol., (P.) 1918; Spis wystaw miedziorytów polskich w zbiorze Zygmunta Rosińskiego, (P.) 1918; Spis rycin przedstawiających portrety przeważnie polskich osobistości w zbiorze Emeryka hr. Hutten-Czapskiego, Kr. 1901; – Block J. C., Das Kupferstich-Werk des W. H., Danzig 1891; Fabiani-Madeyska I., Kilka dat z życia H-a, „Rocz. Gdań.” T. 13: 1954 s. 133–8; Herbst S., Prace kartograficzne Beauplana-Hondiusa z r. 1652, „Przegl. Hist.” T. 43: 1952 s. 124–8; Jakrzewska Z., Fabiani-Madeyska I., Pelczar M., Portrety i sceny polskie w sztychach Falcka i H-a, Gd. 1955; Kopera, Dzieje malarstwa; Kossmann E. F., De Boekhandel te ‘s-Gravenhage tot het eind van de 18e Eeuw, XIII’s-Gravenhage 1937 s. 185–8; Kristeller P., Kupferstich u. Holzschnitt in vier Jh., Berlin 1905; Łoski J., W. H., nadwornv rytownik dwóch królów polskich, „Bibl. Warsz.” T. 165: 1882 t. 1 s. 357–68; Rastawiecki E., Mappografia dawnej Polski, W. 1846; Schmidt, Nachricht von einem merkwürdigen alten Kupferstiche der Schlacht bei Smolensk, „Preuss. Prov.-Blätter” (Königsberg) 1829 II, uzup. w „Neue Preuss. Prov.-Bl.”, 1847 III, 1849 VII; – WAP w Gd.: 300, 53/1187; B. Gdań. PAN: ms 673 f 72 r.

Irena Fabiani-Madeyska

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Władysław IV (Waza)

1595-06-09 - 1648-05-20
król Polski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.