INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Witold Marczewski     

Witold Marczewski  

 
 
Biogram został opublikowany w 1974 r. w XIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Marczewski Witold (1832–1903), inżynier, członek kierownictwa obozu «czerwonych» w powstaniu styczniowym. Ur. w Wierzbicy w gub. płockiej, był synem Floriana, bratem Bronisława (zob.). W r. 1850 ukończył gimnazjum realne w Warszawie; gdzie uzyskał dyplom inżyniera, nie wiadomo. W r. 1856 wszedł do zarządu Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, gdzie został wkrótce naczelnikiem wydziału technicznego, potem też Warszawsko-Bydgoskiej; brał udział (wraz z bratem Bronisławem) w projektowaniu tras: Ząbkowice–Sosnowiec i jej odnóg oraz Piotrków–Sandomierz, nadzorował jako naczelny inżynier budowę linii Łowicz–Aleksandrów jako fragmentu linii Warszawa–Bydgoszcz W tym też czasie odbył podróż do Francji, Anglii, Niemiec. W założonym przez siebie, wraz z bratem Bronisławem, „Dzienniku Polytechnicznym” ogłosił w r. 1860 artykuł o budowie kesonów mostu na Renie w Kehl, a w l. 1860–1 szereg innych artykułów z zakresu budowy mostów żelaznych, młynów parowych i sposobów przechowywania zboża. Wczesną jesienią 1861 obiecać miał gen. L. Mierosławskiemu w czasie bytności w Paryżu, że w ciągu roku dostarczy mu na broń 800 tys. franków, z czego się nie wywiązał. Tak twierdzi Mierosławski, inne źródła na ten temat milczą. Dn. 17 X t. r. M. należał do grona założycieli tzw. Komitetu Miejskiego i prawdopodobnie też do jego pierwszego składu, w jego mieszkaniu (na wprost Dworca Wiedeńskiego) Komitet nieraz obradował. M. reprezentował w nim skrzydło umiarkowane, istnieją zaś poszlaki, że kontaktował się też z Dyrekcją «białych»: K. Majewskim, a nawet z L. Kronenbergiem. W końcu maja 1862 M. pośredniczył przy fuzji Komitetu Miejskiego z Komitetem Akademickim i wszedł w skład wyłonionej wtedy wspólnej władzy obozu «czerwonych». W czerwcu przeciwstawiał się planowi J. Dąbrowskiego natychmiastowego powstania i uczestniczył w dwu kolejnych zamachach, z których wyłonił się Komitet Centralny Narodowy (KCN). W Komitecie tym miał sobie zlecone sprawy 4 województw na lewym brzegu Wisły, ale jego aktywność osłabła w związku z tym, że parę miesięcy spędził podówczas służbowo w Aleksandrowie. W czasie przesilenia w KCN w końcu grudnia montował, wraz z O. Awejdem, nowy skład Komitetu, lecz sam nie chciał w nim uczestniczyć twierdząc, że policja ma go już na oku. Tym samym nie miał wpływu na decyzję o wybuchu powstania, ale zgodził się, acz z ociąganiem, wejść w skład pozostawionej w Warszawie Komisji Wykonawczej.

W ciągu pierwszych tygodni po 22 I 1863 M. należał do najczynniejszych współpracowników S. Bobrowskiego, zwłaszcza w zakresie stosunków z władzami prowincjonalnymi. On też uchodzi za autora raportu sytuacyjnego KCN z 10 II, przeznaczonego dla dyktatora Mierosławskiego. W nocy 18/19 II M. został aresztowany na skutek denuncjacji jednego z agentów zagranicznych KCN, F. Fiszera. W toku rewizji, prócz paru nielegalnych broszur, znaleziono u niego kompromitujący list W. Milowicza mówiący o transportach broni i stosunkach z M. Bakuninem. W X pawilonie M. był konfrontowany z K. Majewskim i B. Szwarcem. Komisja śledcza miała wystarczające dowody jego przynależności do kierownictwa ruchu; M. nie zapierał się więc, zeznawał o swych czynnościach, a nawet okazywał skruchę – starał się tylko pomniejszyć własną rolę i nie wymienił w śledztwie żadnego nowego nazwiska. Wyrokiem sądu polowego, konfirmowanym 12 VIII 1863, został skazany na 12 lat ciężkich robót i w parę tygodni potem wyprawiony do Nerczyńska. W r. 1868 został przeniesiony do Tiumenia w gub. tobolskiej; od r. 1870 pracował w Turyńsku jako zarządzający jednego z zakładów przemysłowych A. Koziełł-Poklewskiego. W r. 1876 po dłuższych staraniach uzyskał zgodę na przeniesienie do gub. wiackiej, gdzie znalazł zatrudnienie w Chołunicach (pow. słobodzki), też w fabryce Koziełł-Poklewskiego. W r. 1880 pozwolono mu przenieść się do zachodnich guberni Cesarstwa, do Wiatki, lecz dopiero w r. 1889 mógł wrócić do Warszawy. Objął wówczas kierownicze stanowisko w zakładach przemysłowych B. Hantke. W r. 1894 odwiedził wystawę krajową we Lwowie – nielegalnie, gdyż władze carskie odmówiły mu paszportu. Zmarł nagle na serce na ulicy w Warszawie 13 IV 1903. I. Baranowski twierdzi, że popełnił samobójstwo, nie mogąc «znieść widoku położenia kraju, będącego następstwem powstania, do którego wywołania i on się przyczynił». Pogłosce tej zdaje się przeczyć szczególnie uroczysta, kościelna oprawa pogrzebu. Był odznaczony Orderem Św. Stanisława II kl.

Z żoną Wandą, poślubioną przed powstaniem, miał 2 synów. Żona wg J. Janowskiego, miała romans z J. Wernickim; w istocie była zamieszana w sprawę Wernickiego i w związku z tym została zesłana w końcu 1863 r. do odległych guberni Cesarstwa. W r. 1873 bawiła już z powrotem w Warszawie.

Brat M-ego Florian (1836–1909) po ukończeniu Instytutu Agronomicznego w Marymoncie zajął się gospodarstwem rolnym; wstąpił do wojska i służył jako oficer kawalerii w Warszawie. W r. 1861 wstąpił do Kamedułów na Bielanach pod Warszawą, a w rok potem złożył śluby zakonne. Był ostatnim przeorem klasztoru Bielańskiego i znany był jako kaznodzieja. Po zwinięciu klasztoru zamieszkał w przytułku im. Stanisława Kostki w Warszawie. Zmarł tamże 21 VII 1909, pochowany został na Powązkach.

 

Fot. w: Dokumenty KCN i RN, Wr. 1968; – Enc. Org.; W. Enc. Ilustr.; – Jankowski J., Mosty w Polsce i mostowcy polscy, Wr. 1973; Kieniewicz S., Geneza Komitetu Centralnego Narodowego w 1862 roku, „Zesz. Nauk UJ, Prace Hist.” Z. 26: 1969; tenże, Komitet Miejski z 1861 r., w: Studia Historyczne. Księga jubileuszowa […] S. Arnolda, W. 1965; Kucharzewski F., Kiedy pojawili się technicy w Polsce i którymi z poprzedników naszych pochlubić się możemy, W. 1913 s. 17, 34; Marczewski B., Nowo otworzona droga żelazna warszawsko-bydgoska, „Tyg. Illustr.” 1863 S. I t. 7 s. 32; Przyborowski, Historia dwóch lat, V 233–7; Przybyszewski E., Pisma, W. 1961; Rudzki W., Karol Majewski, W. 1937; Złotorzycka M., Z korespondencji Z. Padlewskiego, „Przegl. Hist.” 1954 s. 745–51; – Avejde, Pokazanija; Baranowski I., Pamiętniki, P. 1923; Cederbaum, Powstanie styczniowe; Daniłowski W., Notatki do pamiętników, Kr. 1908; Janowski J. K., Pamiętniki o powstaniu styczniowym, Lw.–W. 1923–32; Mierosławski L., Pamiętnik … (1861–1863), W. 1924; Szwarce B., Dziesiąty pawilon. W 40 rocznicę, Lw. 1903 s. 462; Zbiór zeznań śledczych; Zeznania śledcze; – „Kur. Warsz.” 1903 nr 103; „Tyg. Ilustr.” 1903 nr 2 V (fot.); – AGAD: Zarząd Gen. Policmajstra, vol. 3 k. 61–63; B. Uniw. Warsz.: rkp. 535; Centr. Gosud. Ist. Arch. (Leningrad): z. 1286, inw. 34 vol. 1130 (kwerenda J. Sztakelberga); – Bibliogr. do Floriana Marczewskiego: Zgon ostatniego przeora OO. Kamedułów, W. 1910 (fot.); – „Tyg. Ilustr.” 1931 nr 34 (E. Znatowicz).

Stefan Kieniewicz

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Wacław Berent

1873-09-28 - 1940-11-20
powieściopisarz
 

Julian Ignacy Nowak

1865-03-10 - 1946-11-07
premier II RP
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Jerzy Józef Gedeon Smoleński

1881-09-06 - 1940-01-05
geograf
 

Bolesław Aleksander Sekutowicz

1881-08-19 - 1939-12-23
adwokat
 

August Cieszkowski

1814-09-12 - 1894-03-12
filozof
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.