INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Władysław Alojzy Rozwadowski  

 
 
1811-06-21 - 1876-09-30
Biogram został opublikowany w latach 1989-1991 w XXXII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Rozwadowski Władysław Alojzy (1811–1876), uczestnik powstania 1830/31, ziemianin, właściciel stadniny w Rajtarowicach. Ur. 21 VI, był prawnukiem Antoniego (zob.), synem Antoniego Franciszka (1771 – zm. po 1817), pochodzącego z czerwonoruskiej linii Rozwadowskich, członka Galicyjskiego Rządu Tymczasowego Centralnego w r. 1809, i jego drugiej żony (ślub w r. 1809), Ludwiki z Fredrów (1784–1839), siostry Aleksandra Fredry (zob.).

Dzieciństwo R. spędził w dziedzicznym Hruszowie (w r. 1821 przyrodni brat R-ego Oktaw zrzekł się majątku po ojcu na rzecz przyrodniego rodzeństwa) i we Lwowie w domu swojego dziadka Jacka Fredry, do którego przeniosła się – po śmierci męża – matka R-ego. «Żyła jedynie w swoich dzieciach – pisał o niej w „Trzy po trzy” A. Fredro – za ich ciasnym kółkiem świat dla niej nie miał powabu». Po wybuchu powstania listopadowego R. przybył do Warszawy i jako ochotnik wstąpił do Oddziału Złotej Chorągwi. Znalazł się w stopniu podoficera w grupie «guidów» przydzielonych do głównej kwatery dla rozwożenia rozkazów. Rozkazem dziennym Naczelnego Wodza z 7 III 1831 przeznaczony R. został jako podporucznik do 5 p. ułanów im. Zamoyskich z odkomenderowaniem do przybocznego sztabu Naczelnego Wodza gen. Jana Skrzyneckiego. Dn. 25 V t. r. otrzymał Złoty Krzyż Virtuti Militari. W czasie bitwy pod Ostrołęką jeździł do gen. Antoniego Giełguda – jako adiutant Naczelnego Wodza – z rozkazem przybycia jego dywizji pod Ostrołękę. W czasie wyprawy łysobyckiej wysłany został 18 VI wraz z adiutantem Wodza Naczelnego kpt. Antonim Szeligą do gen. Antoniego Jankowskiego z niefortunnym rozkazem gen. J. Skrzyneckiego odwrotu w kierunku Warszawy. W przededniu szturmu Warszawy R. otrzymał 5 IX przydział służbowy do sztabu prezesa Rządu Narodowego gen. Jana Krukowieckiego. Po opuszczeniu stolicy powrócił do pełnienia obowiązków adiutanta polowego Wodza Naczelnego gen. Macieja Rybińskiego. Dn. 13 IX otrzymał R. w stopniu porucznika dymisję motywowaną złym stanem zdrowia. Przybył do Warszawy i zgłosił się u wojskowych władz rosyjskich, uzyskując jako poddany austriacki zgodę na wyjazd z Król. Pol. W październiku t. r. przebywał wraz z Edwardem i Henrykiem Fredrami, Ludwikiem Jabłonowskim i in. w Krakowie u Henryka Lubomirskiego, później zaś u kupca Oracewicza na ul. Prokocimskiej 13.

R. powrócił do Galicji i ożenił się z «prześliczną rozwódką» Marią Kuszelową. Był to wówczas «człowiek lekki, mający wszędzie prawie romanse» (F. Prek). Pod koniec 1832 r. przystąpił R. do tajnego «Związku 21», zwanego też Związkiem Bezimiennym, który miał służyć pomocą emisariuszom przez gromadzenie broni i werbowanie ochotników do partyzantki, dającej sygnał do następnego powstania. Na wiosnę 1833 nieudana wyprawa Józefa Zaliwskiego spowodowała rozbicie Związku. W r. 1839 wszedł R. do Stanów Galicyjskich z grona magnatów. Był wówczas właścicielem wsi Hruszów w okręgu przemyskim i miasteczka Rajtarowice (pow. samborski). Dn. 23 I 1847 wraz z 45 arystokratami i ziemianami podpisał adres do wicegubernatora F. Kriega, w sprawie zwołania Sejmu Stanowego lub nieoficjalnego zjazdu właścicieli dóbr ziemskich, który został przezeń potraktowany jako buntownicza manifestacja i odrzucony. W rok później (31 I 1848) R. został członkiem Galicyjskiego Tow. Gospodarskiego we Lwowie.

W r. 1848 – w czasie wiosny ludów – R. wstąpił do gwardii narodowej we Lwowie. W randze porucznika był adiutantem dowódcy gwardii płk. Romana Wybranowskiego. Pełnił też funkcję rotmistrza remontiera, tzn. oficera wyznaczonego do zakupu koni dla wojska w Gwardii Konnej. Dn. 27 VIII został z Kasprem Boczkowskim i Hieronimem Wysłobockim wybrany w skład deputacji do namiestnika Wacława Zaleskiego; nie doszła ona jednak do skutku. W czasie bombardowania Lwowa (2 XI) płk Wybranowski wysłał R-ego i kpt. adiutanta Jana Osmólskiego do Generalnej Komendy a następnie do gubernatora z oświadczeniem, że barykady są stawiane jedynie «z obawy wystrzałów», i z prośbą, aby wojsko wróciło do koszar. Po powrocie R. z Osmólskim zaraportowali o zapewnieniu, danym gubernatorowi, że jeżeli barykady zostaną rozebrane, a Legia Akademicka i gwardia narodowa rozejdą się do domów, to wojsko opuści swoje stanowiska. «Wziąwszy na koniec porucznika Rozwadowskiego i adiutanta Langiego z sobą – pisał płk Wybranowski w „Sprawozdaniach Naczelnego Dowódcy Gwardii Narodowej o bombardowaniu miasta Lwowa” – udałem się na plac św. Ducha, celem skłonienia wojska do dotrzymania słowa…». Wkrótce gen. W. Hammerstein ogłosił stan oblężenia miasta i rozwiązał gwardię narodową.

Po r. 1848 zajął się R. gospodarowaniem. Obok Hruszowa i Rajtarowic (te drugie sprzedał w r. 1850) posiadał wsie: Kochanówkę, Kłonice, Rudę Kochanowską, Szczepłoty i Wilczą Górę. W l. 1868–72 (7 VII) był szefem sekcji w Min. Rolnictwa w Wiedniu, zajmował się sprawami dotyczącymi hodowli koni. W tym też czasie otrzymał wiele honorowych urzędów: podkomorzego, generalnego koniuszego dworu austriackiego, szambelana cesarskiego (19 XI 1868) oraz tajnego radcy dworu (28 I 1870). Był ponadto honorowym kawalerem maltańskim, odznaczonym Orderem Św. Jana Jerozolimskiego (1856).

R., spokrewniony z Fredrami przez matkę, ze Skrzyńskimi przez siostrę Wandę (która poślubiła, za zgodą papieża, Władysława Skrzyńskiego <1804–1873>, najstarszego syna Wincentego i Konstancji z Fredrów – siostry matki R-ego, właściciela Bachórza) i z Jabłonowskimi, utrzymywał dobre stosunki z rodziną. Częstymi gośćmi w Rajtarowicach w latach czterdziestych byli krewni: Aleksander, Seweryn, Edward i Henryk Fredrowie, na towarzyskie spotkania przyjeżdżali tam m. in. Piotr Michałowski, ks. Leon Sapieha, Zdzisław Zamoyski, Tytus Działyński, Leon Rzewuski. Gospodarz «czarowal grą na fortepianie swoich słuchaczy», komponował – bez wykształcenia muzycznego – «sławne… mazury» (J. Borowski). Zygmunt Kaczkowski pisze o jednym z takich rodzinnych spotkań w 2. poł. lat sześćdziesiątych przy czytaniu komedii Henryka Fredry w lasku schönbruńskim pod Wiedniem. O R-m L. Jabłonowski pisał w swoich „Pamiętnikach”: «w młodości towarzysz, w wojsku kolega, a zawsze dobry przyjaciel», a Franciszek K. Prek: «dobrze dosyć gospodarował, pomimo swej wrodzonej lekkomyślności. Miewał piękne konie».

Zaprzyjaźniony z Juliuszem Dzieduszyckim, właścicielem stadniny w Jarczowcach, nadwornym koniuszym Franciszka Józefa I, był R. – zdaniem Józefa Skarbek Borowskiego – «drugim hodowcą koni w Galicji». Stadninę koni w Kochanówce i w Rajtarowicach założył w r. 1833 z koni sprowadzonych z zaboru rosyjskiego. Pierwszym koniem był zakupiony u Wacława Rzewuskiego ogier «Basza». W r. 1844 sprowadził R. z Egiptu za pośrednictwem Henryka Kruszewskiego 5 arabskich koni, które zaraz po przybyciu sportretował Juliusz Kossak. Ten też, będąc w połowie lat 40. częstym gościem tętniącego życiem towarzyskim rajtarowickiego dworu, namalował – oprócz koni ze stadniny R-ego – obrazy, przedstawiające m. in. R-ego: „Jenerał Chłopicki w bitwie pod Grochowem” (1850), „Wyścigi konne we Lwowie” (1844) (oba obrazy są przechowywane w Zbiorach Graficznych B. PAN w Krakowie), „Jenerał Skrzynecki na koniu ze sztabem” (1846), „Panowie w sankach zaprzężonych trójką” (1850). Z zamiarem powiększenia swej stadniny R. podróżował po Europie, zwiedzając stadniny koni oraz nawiązując stosunki ze znanymi hippologami. W Stuttgarcie poznał koniuszego króla wirtemberskiego, hodowcę i kierownika stad królewskich von Hügela. Ów będąc w Rajtarowicach zakupił dla stadniny królewskiej ogiera «Dżelabiego» (w r. 1847). Król saski kupił od R-ego klacz «Palmirę». Natomiast wyhodowany w kochanowieckiej stadninie «Obejan II Srebrny» (sportretował go rosyjski malarz N. Swierczkow), następnie zakupiony przez Władysława Sanguszkę, a w r. 1857 odstąpiony przezeń rosyjskiemu zarządowi stad państwowych w Strelecku, przyczynił się do powstania rasy streleckiej. Stadnina R-ego rozproszyła się wraz z całym majątkiem jeszcze za jego życia.

R. był autorem książek o hodowli koni: Uwagi nad środkami ku podniesieniu i rozpowszechnieniu chowu koni w Galicji przez… (Lw. 1866) i Die Pferdezucht. Frage in den im Reichsrathe vertretenen Königreichen und Ländern… (Wien 1875). Zmarł 30 IX 1876 w Döbling pod Wiedniem. Po jego śmierci majątek «od dawna zniszczony… zniknął w jednej chwili», żonie R-ego dożywotnią pensję zapewnił cesarz (list córki R-ego z 5 I 1881 z Kairu do Władysława Czartoryskiego).

Ożeniony z Marią z Markowskich, córką Feliksa, 1.v. Kuszelową, miał R. córki: Wandę, 1.v. zamężną w r. 1853 za Sewerynem Horochem, właścicielem dóbr Morańce w pow. krakowieckim, 2.v. za Bolesławem Orzechowiczem (zob.), i Jadwigę.

Jadwiga, niezamężna, wykształcona i utalentowana muzycznie odziedziczyła Kochanówkę i Wilczą Górę. Z jej listów do ks. Władysława Czartoryskiego z l. 1881–8 (zachowanych w B. Czart.) dowiadujemy się, że w latach osiemdziesiątych była we Włoszech, gdzie wystawiona została jej opera „Isolda” (październik 1881) i na Bliskim Wschodzie, jeździła i występowała m. in. w Kairze (dyrygowała tam operą „Isolda”), Bejrucie, Konstantynopolu i Atenach. Jako artystka używała pseud. R. Addi lub Renée de Addi.

 

Estreicher w. XIX; Kunaszowski H., Życiorysy uczestników powstania listopadowego, Lw. 1880 s. 60; Borkowski, Genealogie, s. 529; tenże, Rocznik szlachty; Poczet szlachty galicyjskiej i bukowińskiej, Lw. 1857; Uruski; Katalog ilustrowany wystawy sztuki polskiej od r. 1764–1886, Lw. 1894 nr 1067, 1070, 1071; Zbiory Pawlikowskich. Katalog, Wr. 1960 nr 638, 1566; – Bojanowski S., Sylwetki koni orientalnych i ich hodowców, Kr. 1906 s. 14–6, 132; Borowski J. Skarbek, Juliusz Kossak, Kr. 1900 s. 7–9, 26, 33; Czerwiński P., Zakon maltański i stosunki jego z Polską na przestrzeni dziejów, Londyn [1962] (w r. 1871 wymieniony: Rozwadowski Karol [sic!] Władysław); Kruszewski W., Do historii konia arabskiego na obszarze ziem polskich, „Jeździec i Hodowca” 1929 nr 37 s. 545–7; Łoziński B., Agenor hrabia Gołuchowski w pierwszym okresie rządów swoich (1846–1856), Lw. 1901 s. 29; Piskor A., Siedem ekscelencji i jedna dama, W. 1959 s. 251; Pruski W., Dwa wieki polskiej hodowli koni arabskich (1778–1978) i jej sukcesy na świecie, W. 1983; tenże, Osiągnięcia polskiej hodowli na forum międzynarodowym w latach 1800–1955, „Roczniki Nauk Roln.” T. 70: 1956; Stebelski P., Lwów w 1848 r., „Kwart. Hist.” R. 23: 1909 s. 334; Tokarz W., Bitwa pod Ostrołęką, w: Rozprawy i szkice, W. 1959 II (militaria); – Batowski A., Diariusz wypadków 1848 roku, Wr. 1974; Fredro A., Trzy po trzy, oprac. K. Czajkowska, Kr. 1976 s. 287; Gawroński F. S., Pamiętnik r. 1830/31, Kr. 1916 s. 90, 183, 214; Jabłonowski L., Pamiętniki, Kr. 1963; Kaczkowski Z., Mój pamiętnik z lat 1833–1843, Lw. 1899 s. 55; Księga pamiątkowa w 50-letnią rocznicę powstania roku 1830…, Lw. 1881; Prek F. K., Czasy i ludzie, Wr. 1959; Rozkazy dzienne Wodza Naczelnego 1831 (W.); Skarbek-Kruszewski J., Pamiętniki z roku 1830–1831, W. 1930 s. 127, 191; Smarzewski S., Pamiętnik 1830–1831, Wr. 1962; Szematyzmy Król. Galicji, 1841 (s. 172, 275), 1844 (s. 179, 287, 377), 1847 (s. 199, 315, 365), 1848, 1850, 1851, 1855–7, 1859; Szembekowa M. z Fredrów, Niegdyś…, Lw. 1927 s. 117; Szeptycka Z. z Fredrów, Wspomnienia z lat ubiegłych, Wr. 1967; W. O. z M., O koniach arabskich w Rejterowicach, „Tyg. Roln.-Przem.” R. 8: 1845 s. 30; Wybranowski R., Pamiętniki, Lw. 1882 II 252, 254–5; Źródła do dziejów wojny polsko-rosyjskiej 1830–1831 r., W. 1933 III; – „Czas” 1876 nr 226; „Gaz. Warsz.” 1831 nr 255; – B. Czart.: Ew. 1566 (Korespondencja Władysława Czartoryskiego z r. 1881 k. 685–691, z r. 1882 k. 9); B. Ossol.: rkp. 7988/II k. 9, 103–104.

Elżbieta Orman

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Obrona Warszawy w 1831 r.

Powstańcy i cywile opanowali miasto już 30 listopada 1830 r. Namiestnik carski i garnizon rosyjski ewakuował się. Warszawa stała się centrum polityczno-administracyjnym i wojskowym powstania listopadowego,......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Andrzej Tomasz Towiański

1799-01-01 - 1878-05-13
filozof
 

Józef Neumann

1857-01-25 - 1932-12-30
prezydent Lwowa
 

Zdzisław Piotr Jasiński

1863-01-18 - 1932-11-18
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Mycielski

1801-08-09 - 1885-04-10
powstaniec listopadowy
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.