INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Władysław Biegański     

Władysław Biegański  

 
 
Biogram został opublikowany w 1936 r. w II tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Biegański Władysław (1857–1917), lekarz i filozof, ur. 28 IV w Grabowie, pow. ostrzeszowskiego w Poznańskiem, jako syn Tomasza, właściciela małego folwarku i wiejskiego ślusarza, oraz Bibianny z Danielewiczów. Był pierworodnym z ośmiorga rodzeństwa. Do gimnazjum uczęszczał w Piotrkowie (1867–1875), poczem zapisał się na wydział lekarski Uniw. Warsz. w czasach, gdy wydział ten, gwałtownie rusyfikowany, chylił się do upadku. Na trzecim kursie medycyny obudziło się u B-go żywe zainteresowanie filozofją, której w czasie dalszych studjów więcej uwagi poświęcał niż medycynie. W r. 1880 uzyskał dyplom lekarza. Warunki finansowe zmusiły go w 1881 do objęcia posady lekarza okręgowego w głębi Rosji, w gub. kałuskiej, z miejscem zamieszkania we wsi Kcyni, gdzie pozostał do grudnia 1882. Dalszych 6 miesięcy spędził na studjach lekarskich w Berlinie, gdzie słuchał wykładów Frerichsa, Henocha, Westphala. Po odbyciu dwumiesięcznej kuracji płucnej w Görbersdorfie udał się na kilkutygodniowe studja położnicze do Pragi. W październiku 1883 wrócił do kraju i wkrótce objął posadę lekarza szpitalnego w Częstochowie. W r. 1885 ożenił się z Mieczysławą Rozenfeldówną. Przez 10 lat mniej więcej oddawał się wyłącznie medycynie. W r. 1893 powziął pomysł napisania Logiki medycyny i odtąd poświęcał się jako samouk systematycznym studjom filozoficznym, bynajmniej jednak nie zaniedbując medycyny. Liczne publikacje z tego okresu dotyczą obu dziedzin. Oto jego słowa: »Sam się nieraz dziwię, jak mi się udało pogodzić wyczerpującą praktykę lekarską z systematyczną, poważną pracą naukową«. Istotnie zadziwia ogrom jego pracy. Przy bardzo wielkiej praktyce prywatnej, zajęciu w szpitalu i na stanowiskach lekarza kolejowego i fabrycznego, miał czas na bardzo płodną działalność naukową w medycynie i filozofji, oddany ponadto najgorliwiej założonemu przez siebie w r. 1901 Towarzystwu lekarskiemu w Częstochowie, oraz działalności społecznej, a nawet pedagogicznej. Pod koniec życia coraz więcej czasu poświęcał pracy naukowej. Zmarł 29 I 1917 w Częstochowie.

Twórczość B-go znamionuje ciągłe rozszerzanie zakresu badań i zagadnień. Od prac kazuistycznych i klinicznych, poprzez medycynę teoretyczną, biologję ogólną i historję medycyny, szedł ku filozofji. Wojna światowa pchnęła go ku zagadnieniom etycznym, którym poświęcił koniec życia. B. jest jednym z twórców filozofji medycyny, zwłaszcza metodologji nauk lekarskich i logiki medycyny. Zajmował w logice medycyny, wbrew intuicjonizmowi autorów niemieckich, stanowisko racjonalistyczne. Zarówno w filozofji jak i medycynie może być nazwany »profesorem bez katedry« dzięki podręcznikom, których był niezmordowanym autorem. Bibljografja jego prac obejmuje 131 pozycyj, nie licząc drobnych. Z tego 69 przypada na prace kazuistyczne i kliniczne, 14 na sprawy sanitarne i zawodowe, 23 na prace z medycyny teoretycznej i z pogranicza medyc., biologji i filozofji, reszta na filozofję. Ważniejsze dzieła: Diagnostyka różniczkowa chorób wewnętrznych (1891, 3 wydania), Wykłady o chorobach zakaźnych ostrych (1900–1901), Wstęp do historji medycyny (Poradnik dla samouków, t. I), Neowitalizm współcz. biologji (»Kryt. Lek.« 1904), toż po niem. w »Ostwalds Ann.« 1904), O celowości w zjawiskach patologicznych (»Kryt. Lek.« 1905, toż po niem. 1905), Logika medycyny (1894, II wyd. przerob. 1908, przekł. niem 1909), Myśli i aforyzmy o etyce lekarskiej (1899), Zasady logiki ogólnej (1903), Podręcznik logiki i metodologji (1907), Wnioskowanie z analogji (1909), Traktat o poznaniu i prawdzie (1910), Teorja logiki (1912), Teorja poznania ze stanowiska celowości (1914), wreszcie Etyka ogólna (1918, wyd. ze spuścizny rękopiśmiennej przez W. Tatarkiewicza, z portretem B., życiorysem i spisem prac). – Jako filozof B. reprezentuje tzw. prewidyzm epistemologiczny, głoszący, iż poznawanie zarówno praktyczne jak i naukowe ma na celu nie odtwarzanie tego, co jest, lecz przewidywanie w najobszerniejszem znaczeniu tego wyrazu, gdyż obejmujące również zdarzenia minione oraz obecne, ukryte w danej treści. Tak pojęte przewidywanie spełnia ważną rolę biologiczną, czyniąc zadość potrzebie orjentacji w otoczeniu. Stosownie do zmiany celu poznania B. zmienia też metodę z analityczno-genetycznej na teleologiczną. To stanowisko zbliża go do pragmatyzmu. Jako filozof przyrody skłaniał się do neowitalizmu, dążąc do pogodzenia determinizmu z indeterminizmem, na którymto kompromisie oparta jest i jego etyka. Poczucie swobody w aktach woli jest złudne i pochodzi jego zdaniem z braku świadomości wszystkich motywów działania, przyczem i definicję celu B. zmienia, określając go jako »popęd do czynu ściśle zdeterminowany przez wyobrażenie skutku«. Wolność woli sprowadza B. do ideału-motywu, który wśród innych motywów stanowi o naszych postanowieniach. Te cele-ideały regulują życie, stając się punktem wyjścia pojęć cnoty, obowiązku, moralności i stanowiąc pobudkę do czynu. Takim ideałem w etyce jest szczęście, polegające na trwałem i powszechnem urzeczywistnianiu się zamiarów i celów (eudajmonizm objektywny albo realizujący).

 

Śródka A., Uczeni polscy XIX–XX stulecia, W. 1994 I; Tatarkiewicz W., j. w.; Lutosławski W. w »Ueberwegs Grundriss d. Gesch. d. Phil.«, XII Aufl., V Bd., Berlin 1928, 323; Biegańska M., Władysław Biegański, W. 1930, gdzie zebrane jest całe piśmiennictwo; portr. w wyd. Krak. Tow. Mił. Historji Medycyny, nr 1.

Tadeusz Bilikiewicz

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.