INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Zbigniew Strzałkowski     

Zbigniew Strzałkowski  

 
 
1929-05-12 - 1993-12-23
Biogram został opublikowany w latach 2006-2007 w XLIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Strzałkowski Zbigniew (1929–1993), tancerz, choreograf, pedagog.

Ur. 12 V w Radomiu, był synem Stanisława, członka organizacji «Strzelec», uczestnika wojny polsko-sowieckiej 1920 r., inżyniera, oraz Heleny z Wiśniewskich; miał siostrę Hannę.

S. rozpoczął w r. 1936 naukę w Szkole Powszechnej im. Gabriela Narutowicza w Radomiu; kontynuował ją w czasie okupacji niemieckiej do r. 1943, a następnie do końca wojny uczęszczał na tajne komplety. Od r. 1946 uczył się w radomskim Liceum im. Tytusa Chałubińskiego i równocześnie w prywatnej szkole baletowej Heleny Jasiewicz-Stadnickiej; jego popis (1948) zwrócił uwagę Krystyny Marynowskiej, tancerki zespołu Feliksa Parnella. W r. 1948 zdał S. maturę; t.r. podjął pracę w kierowanym przez Leona Wójcikowskiego balecie Teatru Nowego w Warszawie jako adept, a po zdaniu egzaminu eksternistycznego zawodowy tancerz. Zadebiutował 19 III 1949, tańcząc u boku Marii Krzyszkowskiej w „Zemście nietoperza” J. Straussa (reż. Stanisława Perzanowska), po czym awansował na stanowisko solisty; w sezonie 1949/50 był koryfejem baletu Państw. Opery i Filharmonii w Warszawie (później Opery Warszawskiej). Służbę wojskową odbył w l. 1950–2 w kierowanym przez Mikołaja Kopińskiego balecie Zespołu Pieśni i Tańca Domu WP; występował wtedy m.in. w „Tańcach połowieckich” A. Borodina, „Tańcu z szablami” A. Chaczaturiana i „Na kwaterze” wg Stanisława Moniuszki. W listopadzie 1952 przeszedł z Kopińskim do Opery Śląskiej w Bytomiu, gdzie jako pierwszy tancerz wykonał role Księcia w „Kopciuszku” S. Prokofiewa (choreografia i reż. Kopiński) oraz Wacława w „Fontannie Bachczysaraju” B. Asafiewa (choreografia i inscenizacja Jerzy Gogół).

W r. 1954 wrócił S. do Opery Warszawskiej (od r. 1965 Teatr Wielki) na stanowisko pierwszego solisty i 22 V 1954 zadebiutował rolą Parysa w „Romeo i Julii” Prokofiewa (choreografia i reż. Gogół). W r. 1955 zatańczył gościnnie Pana Młodego w „Weselu w Ojcowie” Karola Kurpińskiego w Polskim Zespole Tańca. Równocześnie w l. 1955–9 studiował baletmistrzowstwo na Wydz. Choreograficznym warszawskiej Państw. Wyższej Szkoły Teatralnej. Jako Książę Zygfryd w „Jeziorze łabędzim” P. Czajkowskiego w Operze Warszawskiej (1956, choreografia Stanisław Miszczyk) «ładnie wywiązał się z trudnego zadania. Miał dużo lekkości, szeroki skok, czysto wykonane i wszystkie » (T. Wysocka). W r. 1958 odbył w Moskwie staż z tańca klasycznego. Wykonywał role demi-classique i charakterystyczne, m.in. Diabła (1957) i Pana Twardowskiego (1965, obie w choreografii Miszczyka) w „Panu Twardowskim” Ludomira Różyckiego, Fauna w „Popołudniu fauna” C. Debussy’ego (1958, opracowanie Wójcikowski wg choreografii Wacława Niżyńskiego), Maura w „Pietruszce” I. Strawińskiego (1958, 1973, opracowanie Wójcikowski, wg choreografii M. Fokina), Daniła w „Kamiennym kwiecie” Prokofiewa (1961, choreografia A. Tomski), Harnasia w „Harnasiach” Karola Szymanowskiego (1966, choreografia Eugeniusz Papliński). Role te wielokrotnie prezentował za granicą, występując w USA (1957), Monte Carlo (1958), NRD (1959), a także w Czechosłowacji, Francji, Jugosławii, Rumunii, ZSRR i na Węgrzech. Tańczył w baletach klasycznych, m.in. Hrabiego Alberta w „Giselle” A. Ch. Adama (1960, choreografia tradycyjna, realizacja K. Sergiejew i N. Dudinska; 1968, realizacja A. Cziczinadze), Romea w „Romeo i Julii” Prokofiewa (1961, choreografia Gogół) oraz ponownie Zygfryda w inscenizacji tradycyjnej „Jeziora łabędziego” z choreografią i w reżyserii A. Sobola i N. Konius, której także asystował (29 VI 1961 w Teatrze Wielkim w Poznaniu partnerował gościnnie Ninie Nowak podczas jej występów w kraju), Basilia w „Don Kichocie” L. Minkusa (1964, choreografia A. Cziczinadze), po raz trzeci Zygfryda (1966, choreografia tradycyjna, realizacja R. Kuzniecowa), a ponadto Paola we „Francesce da Rimini” Czajkowskiego (1968, choreografia Cziczinadze). W l. 1963–5 uczył się metodyki tańca klasycznego u O. Illinej w Warszawie. W r. 1962 tańczył „Etiudy baletowe” Krzysztofa Komedy w Filharmonii Narodowej (choreografia Witold Gruca), a 19 VII 1969 Charona w premierze polskiej «operetty» „Parnassus reformowany czyli Apollo Prawodawca” przygotowanej na otwarcie Sceny Komedii Warszawskiego Tow. Muzycznego w Teatrze na Wyspie w Łazienkach (muzyka kompilowana, kierownictwo muzyczne S. Sutkowski, choreografia Z. Kiliński). Reprezentował styl «noble», wymagający m.in. elegancji ruchu i szlachetnej sylwetki, «w układach wymagających istotnej perfekcji technicznej mógł […] zadokumentować całą miarę swoich zdolności» (T. Wysocka). Partnerował m.in. Krzyszkowskiej, Bożenie Kociołkowskiej i Oldze Sawickiej.

Kilkakrotnie w Teatrze Wielkim pełnił S. funkcję asystenta choreografa, m.in. Konius i Sobola przy „Jeziorze Łabędzim”, F. Adret przy „Czerwonym płaszczu” L. Nono (1962, reż. F. Guillot de Rode) i B. Cullberg przy „Baletach szwedzkich” („Księżycowy renifer” K. Riisager, „Panna Julia” T. Rangströma oraz „Adam i Ewa” H. Rosenberg, wszystkie w r. 1975). W l. 1964–9 uczył tańca klasycznego w Państw. Szkole Baletowej w Warszawie (uczniami jego byli m.in. Jerzy Barankiewicz i Ryszard Węgrzynek). W l. 1970–3, dzięki pomocy polskiej sekcji International Folk Dance Association, wyjechał do Londynu, gdzie wygłosił cykl wykładów na temat polskich tańców narodowych. W r. 1972 odbył w Londynie staż z zakresu tańca współczesnego i jazzowego. Tańczył w telewizyjnych filmach baletowych: „Nokturn” (1971, do muzyki Karola Szymanowskiego, w choreografii Grucy) oraz rolę tytułową w „Panu Twardowskim” (1973, muzyka Różycki, choreografia Gruca); ponadto był choreografem i wykonawcą w programach telewizyjnych, m.in. „Grająca tabakierka” (1973, 1974), „Dźwięki i czary” (1974), „Z twórczości kompozytorów rosyjskich i radzieckich – Stepy Środkowej Azji” (1974), „Kochanowski na Czarnolesie” (1975). W sezonie 1975/6 był solistą w Polskim Balecie Charakterystycznym, kierowanym przez Kopińskiego.

S. opracował choreografię m.in. do „Falstaffa” G. Verdiego (1975, Teatr Wielki, reż. R. Resnik), „Sprzedanej narzeczonej” B. Smetany (1977, Opera i Operetka w Bydgoszczy, reż. Henryk Mozer), „Róży wiatrów” B. Mokrousowa (1977, Teatr Muzyczny w Lublinie, reż. Beata Artemska), „Sztygara” C. Zellera (1977, Teatr Muzyczny w Łodzi, reż. Artemska, oraz 1978, Teatr Muzyczny we Wrocławiu, reż. Ryszard Kubiak). Dn. 17 IX 1976 w Deutsch-Sorbisches Volkstheater w Budziszynie (NRD) odbyła się premiera „Halki” Moniuszki z układami polskich tańców ludowych w opracowaniu S-ego, a w r. 1977 „Eugeniusza Oniegina” Czajkowskiego w jego choreografii. W r. 1977 przeszedł S. na emeryturę, ale nadal opracowywał choreografie do spektakli operowych i operetkowych, m.in. do „Wiedeńskiej krwi” Straussa (1978, Teatr Muzyczny w Poznaniu, reż. Artemska), „Barona cygańskiego” Straussa (1979, Teatr Muzyczny w Szczecinie, reż. Tadeusz Bursztynowicz), „Pastorałki” Leona Schillera (1979, Teatr im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie, reż. Mozer), „Carewicza” F. Lehara (1981, Teatr Muzyczny w Szczecinie, reż. Artemska). Dla Teatro Komunale Giuseppe Verdi w Trieście opracował tańce do „Halki” Moniuszki (premiera 20 IV 1982) oraz jako kierownik baletu (27 X 1982 – 30 V 1983) „Tańce połowieckie” w operze „Kniaź Igor” Borodina i choreografię do autorskiego wieczoru baletowego, na który złożyły się fragmenty kilku baletów, „Serenadę na orkiestrę smyczkową” Mieczysława Karłowicza oraz „Polonez” i „Mazurek” Czajkowskiego. W miejscowym Centro Accademico di Danza wygłosił (lipiec–sierpień 1983) cykl wykładów. Po powrocie do Polski przygotował choreografię do „Nocy w Wenecji” Straussa (1985, Opera w Bydgoszczy, reż. Ryszard Pietruski), „Popiołu i diamentu” wg powieści Jerzego Andrzejewskiego (1984, Teatr im. Jana Kochanowskiego w Opolu, reż. Jan Błeszyński), „Smoka” E. Szwarca (1985, Lubuski Teatr im. Leona Kruczkowskiego w Zielonej Górze, reż. Jan Różewicz), „Taka noc nie powtórzy się więcej” Kacpra Stefanowicza (1986, Teatr Bagatela w Krakowie, reż. Włodzimierz Gawroński), „Królewny Śnieżki” Jerzego Wittlina i Jerzego Rakowieckiego (1989, Teatr im. Stefana Jaracza w Olsztynie, reż. Stefania Domańska). W r. 1988 uczył poloneza i mazura na międzynarodowym kursie polskich tańców narodowych zorganizowanym w Gdańsku przez Polski Ośrodek International Theatre Institute (ITI). S. zmarł 23 XII 1993 w Warszawie, został pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu przy ul. Limanowskiego w Radomiu. Był odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1976). Był członkiem Związku Artystów Scen Polskich (ZASP), sekcji baletowej Stow. Polskich Artystów Teatru i Filmu oraz Polskiego Ośrodka ITI.

S. rodziny nie założył.

 

Fot. w: 25 lat Opery Warszawskiej w Polsce Ludowej 1945–70, Red. Z. Krawczykowski, W. 1970 s. 25; – Turska I., Przewodnik baletowy, Kr. 1989; – Idzikowski P., Nowoczesność w tańcu, a twórczość sceniczna Zbigniewa Strzałkowskiego (praca magisterska z r. 1993 w Akad. Muzycz. w W.); Komorowska M., Kronika teatrów muzycznych PRL, lipiec 1944 – czerwiec 1989, P. 2003; Opera Śląska 1945–1955, Red. Z. Hierowski, Stalinogród 1956 s. 68, 112; Szczublewski J., Teatr Wielki w Warszawie 1833–1993, W. 1993; Wysocka T., Dzieje baletu, W. 1970 (fot.); – Almanach sceny polskiej 1976/7, W. 1978; toż za l. 1978/9, W. 1981; toż za l. 1981/2, W. 1985; toż za l. 1982/3, W. 1987; toż za l. 1993/4, W. 1999; Turska I., Almanach baletu polskiego 1945–1974, Kr. 1983; – Arch. Liter. Teatru Wielkiego w W.: Afisze, plakaty, programy, wycinki prasowe i fot. w rolach; Ogólnokształcąca Szkoła Baletowa w W.: Teczka osobowa S-ego nr 47, sygn. 2/659; Teatr Wielki – Opera Narodowa w W.: Teczka osobowa S-ego, sygn. 3625 (życiorys, umowy o pracę, wycinki prasowe, fot.); ZASP w W.: Teczka członkowska S-ego, sygn. 1116.

Joanna Sibilska-Siudym

 
 

Powiązane zdjęcia

   
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.