INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Zenon Suszycki (Turczynowicz-Suszycki)     

Zenon Suszycki (Turczynowicz-Suszycki)  

 
 
Biogram został opublikowany w XLVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2009-2010.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Suszycki Zenon (Turczynowicz-Suszycki) (1840–1912), uczestnik powstania styczniowego, pionier przemysłu naftowego w Galicji.

Ur. 8 I w Juliampolu (pow. wilejski) w gub. wileńskiej.

Po ukończeniu studiów na Wydz. Matematyczno-Fizycznym uniw. w Moskwie podjął S. pracę w Urzędzie Skarbowo-Technicznym w pow. borysowskim. Walczył w powstaniu styczniowym w utworzonym na początku maja 1863 oddziale Wincentego Koziełł-Poklewskiego i 28 V t.r. został ranny pod Władykami (pow. wilejski). Po upadku powstania wyemigrował do Francji, gdzie wstąpił do paryskiej gminy Zjednoczenia Emigracji Polskiej. W r. 1870 ukończył w Paryżu Wyższą Szkołę Górniczą. W czasie oblężenia Paryża w wojnie francusko-pruskiej (1870–1) walczył na odcinku bronionym przez uczniów i absolwentów Szkoły Politechnicznej, a następnie w 115. baonie Gwardii Narodowej.

W r. 1872 przybył S. do Galicji i objął kierownictwo kopalni wosku ziemnego w Dźwiniaczu koło Kołomyi. W l. 1874–98 był członkiem Komisji Fizjograficznej AU; opublikował pracę Pokłady siarki, oleju i wosku ziemnego w Dźwiniaczu, tudzież: Ogólny pogląd na pochodzenie oleju ziemnego („Spraw. Kom. Fizjograficznej AU” T. 10: 1875 cz. 2, osobno, Kr. 1876). Następnie przeniósł się do Ropianki koło Dukli (pow. krośnieński), gdzie został kierownikiem kopalni ropy naftowej, należącej do Władysława Fibicha. Był współzałożycielem powstałego w r. 1879 Krajowego Tow. Naftowego dla Opieki i Rozwoju Przemysłu i Górnictwa Naftowego w Galicji (od r. 1881 Krajowe Tow. Naftowe w Galicji, KTN) z siedzibą kolejno w Gorlicach (do r. 1890), Jaśle (do r. 1895) i Lwowie. W r. 1881 prowadził w Ropiance (na tzw. Feciowem) pierwsze wiercenia do głębokości 500 m, finansowane przez Wydz. Krajowy. Rysunki szybu «na Feciowem» zaprezentował w r. 1882 w pawilonie KTN na Wystawie Rolniczo-Przemysłowej w Przemyślu. Jako propagator metody wiercenia tzw. systemem kanadyjskim wszedł w r. 1883 z Wiktorem Klobassą-Zręckim i Leonem Syroczyńskim do powołanej przez KTN komisji oceniającej jej skuteczność. Z ramienia KTN badał w r. 1884 przebieg prac wiertniczych prowadzonych przez Alberta Faucka w Klęczanach tzw. metodą pensylwańską; swe obserwacje przedstawił 18 I 1885 na walnym zgromadzeniu członków KTN we Lwowie. Opublikował artykuł Rozmaite systemy wiercenia w zastosowaniu do górnictwa naftowego („Górnik” R. 4: 1885 nr 13–14/15). W sierpniu t.r. przeprowadził w Ropiance pierwsze wiercenia systemem kanadyjskim i opublikował Sprawozdanie z robót wykonanych kanadyjskim przyrządem wiertniczym w kopalni ropy w Ropiance (tamże R. 5: 1886 nr 2). W wierceniach tych testował oraz pozytywnie ocenił narzędzia do wierceń kanadyjskich, wyprodukowane w krakowskiej firmie Ludwika Zieleniewskiego. Był współorganizatorem oraz kierownikiem i nauczycielem Praktycznej Szkoły Wiercenia Kanadyjskiego, działającej w Ropiance od r. 1885. T.r. wszedł do powołanej przez KTN komisji w sprawie utworzenia szkoły wiertniczej w Zagórzu (pow. krośnieński).

W r. 1887, po śmierci Adolfa Jabłońskiego, został S. dyrektorem najstarszej na ziemiach polskich kopalni ropy naftowej w Bóbrce (pow. krośnieński). Wprowadziwszy w niej system kanadyjski, doprowadził do zwiększenia wydobycia ropy. Jako jeden z pierwszych w Galicji zamknął wody wgłębne w otworach wiertniczych, stosując hermetyczne rury okładzinowe. W r. 1888 zbudował jeden z pierwszych na ziemiach polskich rurociągów do przetłaczania ropy z kopalni w Bóbrce, Wietrznie i Równem do stacji kolejowej w Krośnie. T.r. zamieszkał w Wietrznie, dokąd przeniósł także Praktyczną Szkołę Wiercenia Kanadyjskiego (działała do r. 1896). Szkoła spotkała się z krytyką Jana Nepomucena Gniewosza, w odpowiedzi na którą opublikował S. artykuł Sprawy górnicze („Dzien. Pol.” R. 23: 1890 nr 276). Historię sporu z S-m Gniewosz przedstawił w broszurze „Odpowiedź na «Sprawy górnicze» p. Z. Suszyckiemu, dyrektorowi szkoły wiertniczej w Wietrznem oraz odprawa moim «najserdeczniejszym»” (Krosno 1890). W l. 1891–1905 był S. członkiem Rady Powiatowej w Krośnie z grupy najwyżej opodatkowanych kupców i przemysłowców.

Po sprzedaniu większości udziałów przez Stanisława Klobassę-Zręckiego kanadyjskiemu przedsiębiorcy Williamowi Henry’emu MacGarveyowi S. zrezygnował 1 VII 1893 ze stanowiska dyrektora kopalni w Bóbrce. Kontynuował jednak działalność w przemyśle naftowym. Był współorganizatorem i działaczem powołanego w r. 1893 w Jaśle Tow. Techników Naftowych z siedzibą we Lwowie (od r. 1897 Sekcji Technicznej KTN) oraz współredaktorem jego miesięcznika „Nafta”, wydawanego we Lwowie od r. 1893. Wspólnie z Bolesławem Łodzińskim, Wacławem Pieniążkiem, Władysławem Płockim i Tadeuszem Sroczyńskim założył Gorlickie Tow. Handlowe. Był współwłaścicielem firmy «Suszycki i Sp.» w Jaśle, posiadającej kopalnie ropy naftowej w Ropiance (pięć szybów) i Wietrznie (cztery szyby); w r. 1893 firma przeprowadziła wiercenia do głębokości 470 m, uzyskując jeden z najwydajniejszych odwiertów w zachodnich Karpatach. Od r. 1894 był S. członkiem Stow. Techników Wiertniczych w Wiedniu. Współorganizował Galicyjskie Tow. Magazynowe dla produktów naftowych, działające od lipca 1895 w Jaśle, a od lutego 1896 we Lwowie. W r. 1895 wraz z Płockim, Sroczyńskim, Janem Hupką, Józefem Męcińskim, Stefanem Sękowskim i Henrykiem Szeligowskim założył spółkę «Męciński, Płocki, Sroczyński, Suszycki i spółka» (wpisaną do rejestru handlowego w Jaśle w r. 1896), która posiadała jedenaście szybów w kopalniach ropy naftowej w Borysławiu, Suchodnicy i Ropicy Ruskiej. Firma prowadziła w Zagłębiu Borysławskim wiercenia systemem kanadyjskim do głębokości 750 m. W r. 1896 wszedł S. w skład komisji opracowującej program nauczania dla Niższej Szkoły Wiertniczej i Górniczej w Borysławiu. W l. 1896–1912 był członkiem Tow. Politechnicznego we Lwowie. Jako reprezentant «znawców przedsiębiorstwa naftowego» należał w l. 1899–1902 do składu sądu obwodowego w Jaśle. W l. 1900–2 był też «fachowym sędzią obywatelskim ze stanu kupców».

Dn. 30 VII 1901 nabył S. od Maurycego Straszewskiego drogą licytacji (za 942 tys. koron) podupadłe i zadłużone majątki Boguchwała i Lutoryż (pow. rzeszowski). W l. 1906–10 wchodził z grupy większych posiadłości w skład Rady Powiatowej oraz Wydz. Powiatowego w Rzeszowie. Był też członkiem rzeszowskiego oddziału Tow. Gospodarskiego we Lwowie (1907–9) oraz Krajowej Rady Górniczej przy Wydz. Krajowym (1907–12). Pod koniec życia wycofał się z szerszej działalności i osiadł w Boguchwale. Zmarł tamże 11 V 1912, został pochowany na miejscowym cmentarzu.

Małżeństwo S-ego zawarte w r. 1882 w Dukli z Wandą z Zawadzkich (zm. 1921), córką Aleksandra, malarza, było bezdzietne. Suszyccy wychowywali w Boguchwale osierocone bratanice S-ego: Wandę (1890–1957), żonę Tadeusza Kępińskiego, oraz Helenę, zamężną za Wincentym Turowskim, administratorem Boguchwały w l. 1905–14, a także adoptowaną córkę Marię (Mariannę), zamężną za Klaudiuszem Angermanem.

Żona S-ego jako spadkobierczyni Boguchwały i Lutoryża zgodnie z wolą męża zapisała 22 V 1921 majątek na rzecz powołania «Fundacji Naukowo-Rolniczej im. Zenona i Wandy Suszyckich». Fundacja, początkowo pod prezesurą Adama Karpińskiego, działała w Boguchwale w l. 1927–44, od 5 VII 1935 jako Zootechniczny Zakład Doświadczalny. Opiekę nad nią sprawowali przedstawiciele Politechn. Lwow., UJ i PAU, a jej celem było popieranie nauk rolnych i leśnych oraz utworzenie doświadczalnej stacji rolnej. Obecnie na gruntach Fundacji znajduje się Podkarpacki Ośrodek Doradztwa Rolniczego.

 

Bibliogr. historii Pol. XIX w., II cz. 2; Estreicher w. XIX; PSB (Gniewosz Jan Nepomucen, Klobassa-Zręcki Karol, Sroczyński Tadeusz); Słown. Geogr. (Dźwiniacz); – Katalog powszechnej wystawy krajowej we Lwowie roku 1894, Lw. 1894; – Borejsza J., Emigracja polska po powstaniu styczniowym, W. 1966; Chołodecki, Księga pamiątkowa, s. 373; Cząstka J. J., Henryk Walter, „Nafta” 1961 nr 11 s. 317; tenże, Kopalnia ropy naftowej w Bóbrce, najstarsza na ziemiach polskich, „Zesz. Nauk. Akad. Górn.-Hutniczej im. Stanisława Staszica” 1989 nr 1208 s. 22, 45–55, 58, 104–6; tenże, Krótki zarys życia i działalności Zenona Suszyckiego, „Nafta” 1960 nr 8 s. 222–3 (fot.); Dybiec J., Mecenat naukowy i oświatowy w Galicji 1860–1918, Wr. 1981; Franaszek P., Myśl techniczna w galicyjskim wiertnictwie naftowym w latach 1860–1918, Kr. 1991 s. 14, 39, 41–2, 46, 48, 75–6, 88, 92; Hist. Nauki Pol., IV cz. 3; Historia polskiego przemysłu naftowego, Red. R. Wolwowicz, Brzozów–Kr. 1994–5 I–II; Jakubik A., Masłowski J., Antoni Kępiński – człowiek i dzieło, W. 1981; Polskie Towarzystwo Politechniczne we Lwowie 1877–1927. Księga pamiątkowa, Red. M. Matakiewicz, Lw. 1927; Strippelmann L., Die Petroleum-Industrie Österreich-Deutschlands, Leipzig 1879 s. 96, 130; Wnęk S., Boguchwała, Boguchwała 1991 s. 69–70; – Bartoszewicz S., Wspomnienia z przemysłu naftowego 1897–1930, Lw. 1934 s. 13; Cennik narzędzi wiertniczych i aparatów destylujących, Kr. 1887 s. 5; Szematyzmy Król. Galicji za l. 1891–1912; – „Czas” 1912 nr 216 (wspomnienie pośmiertne); „Głos Rzeszowski” 1901 nr 30, 1912 nr 20; „Górnik” 1882 nr 1, 14 s. 184, nr 20 s. 263, nr 21 s. 273, 1884 nr 11 s. 75, 1885 nr 6 s. 43–4, nr 7–8 s. 55, nr 12 s. 6, nr 18–19 s. 136, nr 22 s. 163, 1886 nr 1 s. 12, nr 2 s. 14–15, nr 5–6 s. 53; „Nafta” 1893 nr 2 s. 28–9, nr 4 s. 58, 1895 nr 1 s. 11, 1896 nr 5 s. 76, nr 6 s. 84, nr 7 s. 104, 109–10, 1898 z. 3, 4, 6; „Spraw. Kom. Fizjograficznej AU w Kr.” T. 9–33: 1874–97; „Ziemia Rzeszowska” 1921 nr 29 (dot. żony S-ego); – AP w Rzeszowie: Akta sprawy spadkowej po S-m, sygn. 26 k. 1–13, akta w sprawie majątków fundacyjnych, sygn. 8; Pow. Komitet Obrony Państwa w Rzeszowie: sygn. 4 k. 20, 24 (dot. żony S-ego), testament żony S-ego, sygn. 5 k. 141–6; – Mater. Red. PSB: Informacje Ireny Bor-Święch.

Tomasz Kargol

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.