INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Zofia Katarzyna Odeschalchi (Odescalchi) z domu Branicka     

Zofia Katarzyna Odeschalchi (Odescalchi) z domu Branicka  

 
 
Biogram został opublikowany w 1978 r. w XXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.

 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Odeschalchi z Branickich Zofia Katarzyna (1821–1886), arystokratka wpływowa w sferach watykańskich. Ur. 2 (6) IX w Lubomli w pow. włodzimierskim (lub Tomaszpolu koło Jampola), była córką Władysława (zob.) i Róży z Potockich. Dzieciństwo spędziła w Lubomli, a od r. 1831 w Białocerkwi. W l. 1835–7 przebywała z rodziną w Petersburgu, ucząc się m. in. języków obcych, muzyki i rysunku. Na przełomie 1836/7 r. chorowała przewlekle (m. in. żółtaczka, a następnie paraepilepsja i anemia), w związku z czym latem 1837 leczyła się w Karlsbadzie i Toeplitz (Cieplicach). W kwietniu 1840 nawrót choroby zmusił ją do ponownego wyjazdu za granicę. W czasie kuracji w Kissingen oświadczył się jej oficer austriacki a książę rzymski Liwiusz III Erba-Odeschalchi. Po blisko rocznym pobycie w Paryżu wzięła z nim ślub 18 VII 1841 we Frankfurcie nad Menem i w październiku 1841, po podróży poślubnej i prezentacji na dworze cesarskim, osiadła w Rzymie. 14 mln. fr. posagu umożliwiło Odeschalchim spłatę długów męża, wykupienie zastawionych dóbr (Bracciano), nabycie nowych (Bassano) i restaurację gospodarki. Liczne powiązania rodzinne z arystokracją europejską, pozycja majątkowa i uroda O. sprawiły, że jej salon już w latach czterdziestych stał się jednym z głównych ośrodków życia towarzyskiego Rzymu. Gromadził również wybitnych duchownych i polityków Kościoła, a w l. 1850–78 stanowił ważne oparcie dla polityki papieskiej. Interesowały ją zawsze sprawy polskie. Pomagała głównie zmartwychwstańcom, z którymi związała się, przyjmując ich ideologię i poglądy. W l. 1846–51 poświęciła dużo uwagi Makrynie Mieczysławskiej; broniła jej m. in. przed usunięciem z Rzymu i ufundowała jej klasztor. W końcu 1848 r. O. podążyła za Piusem IX do Gaety i ofiarowała mu swą pomoc. Postawa ta umocniła jej wpływy w Stolicy Apostolskiej i pozwoliła w l. n. skuteczniej bronić spraw Kościoła polskiego. Odtąd też pośredniczyła w sposób nieoficjalny w kontaktach duchowieństwa polskiego z Rzymem i w oparciu o zmartwychwstańców zmierzała do utworzenia ośrodka politycznego emigracji. Dlatego w l. 1860–5 przeciwdziałała próbom odbudowy agencji i dawnych wpływów Hotelu Lambert w Wiecznym Mieście. Obok względów ambicjonalnych i personalnych zaważyły również różnice poglądów. O. zdecydowanie broniła świeckiej władzy papieża, zwalczała narodowe Włochy, politykę Napoleona III i pomysły powstania w Polsce, a z zabiegów Hotelu Lambert popierała w pełni tylko ruch unicki w Bułgarii.

Po upadku powstania styczniowego znaczenie O. jeszcze wzrosło, a poparcie papieża i wpływowych dostojników kościelnych (kard. Altieri, Reisach, Franchi) pozwalało jej załatwiać sprawy polskie nawet wbrew niechętnemu Polakom sekretarzowi stanu J. Antonelliemu. O. przyczyniła się m. in. do założenia i obsady Kolegium Polskiego w Rzymie, beatyfikacji Jozafata Kuncewicza, utworzenia schroniska dla księży-emigrantów, wybrania Mieczysława Ledóchowskiego na arcybiskupstwo w Poznaniu i nominacji swego krewnego Włodzimierza Czackiego na sekretarza papieskiego. Wieloletnie zabiegi O. wpłynęły w sumie na większe liczenie się w Rzymie również z polską racją stanu, a jej samej zyskały miano «papieża polskiego» (Wołyński). O. odegrała także ważną rolę w ugruntowaniu ultramontanizmu polskiego. Była też współorganizatorką międzynarodowych akcji (loterie, dary, adresy, ochotnicy itp.) na rzecz obrony świeckiej władzy papieża. W końcu lat siedemdziesiątych jej wpływy w Watykanie zaczęły maleć, ale do końca życia liczono się z jej zdaniem. O. słynęła z dobroczynności (ok. 40 000 fr. rocznie) i pobożności. Fundowała klasztory, kościoły, szkoły i przytułki, wspomagała instytucje kościelne, zwłaszcza zakony, otaczała się duchownymi i aktywnie uczestniczyła w ruchu religijnym. Przez wiele lat zarządzała stypendiami dla artystów polskich w Rzymie, wspomagając niektórych osobiście (Angelik Drowaczyński, Cyprian K. Norwid, Leopold Nowotny, Roman Postępski). Podróżując wiele po Europie, obracała się w kołach dworskich, arystokratycznych i artystyczno-literackich. Po r. 1880, na skutek wieku i choroby, wyjeżdżała z Rzymu jedynie na wieś. W swym rzymskim pałacu i wśród kosmopolitycznego otoczenia trzymała przy sobie nadal służbę sprowadzoną z Ukrainy i pozostawała wierna polskim obyczajom. Zmarła w Bassano koło Rzymu 18 VIII 1886. Pochowana została w kaplicy rodzinnej Odeschalchich na cmentarzu San Lorenzo w Rzymie.

W życiu prywatnym O. nie była szczęśliwa, często chorowała, mąż (zm. 1885) jej nie rozumiał, a dzieci: Baltazar III (1844–1909), Władysław (ur. 1846) i Maria Pacetta (ur. 1854), nie spełniły pokładanych nadziei. Baltazar już w r. 1861 przeszedł do włoskiego obozu narodowego, pociągając za sobą brata, córka zaś wyszła za mąż (1872) za «Austriaka» hr. F. Kuefstein. Przez 10 lat O. nie utrzymywała z synem kontaktu, pogodziła się z nim na polecenie papieża, ale nie zapomniała «odstępstwa», mimo że Baltazar przejął jej przywiązanie do polskości i był jedną z czołowych postaci życia włoskiego (senator, gubernator Rzymu, pisarz, publicysta).

 

Portrety: F. Winterhalter (olej.) „Zofia Odeschalchi”, Paryż lata pięćdziesiąte, portret A. Scheffer (olej.) „Zofia Odeschalchi”, Paryż lata pięćdziesiąte (oryginały w zbiorach Odeschalchich w Rzymie?); Portret (olej.?) „Zofia Branicka”, Petersburg lata czterdzieste (w r. 1891 przekazany z Krzeszowic Baltazarowi Odeschalchiemu); Fot., miniatury, rysunki, portrety (?) pozostały w zbiorach rodzinnych m. in. w Rzymie, Vielhofen i Krzeszowicach (w Zbiorach Potockich na Wawelu jedynie fot. Zofii Odeschalchi w trumnie); – Enciclopedia Italiana, Roma 1949 XXV 175 i n.; W. Enc. Ilustr.; Dizionario storico-politico italiano, Firenze 1971 s. 908; PSB, VI 146; Żychliński, XXI 13; Lewak–Więckowska, Zbiory B. Rap. Katalog; Radziwiłłowa M., Portrety polskie, Lw. 1911 z. 3–4; – Borejsza J., Emigracja polska, W. 1966; Boudou A., Stolica Św. a Rosja, Kr. 1928 II; Dębicki L., Zofia z hr. Branickich Odeschalchi, „Czas” R. 39: 1886 nr 197; Donna Sophia P-ssa Odeschalchi, „La Vergine Immacolata” R. 30: 1886 nr 20 (życiorys); Klimkiewicz W., Kard. Ledóchowski na tle swej epoki, Kr.–P. 1938–9 I–II; Krzywobłocka B., Delfina i inne, W. 1974 s. 118, 131, 136–7; Mickiewicz W., Żywot A. Mickiewicza, P. 1895 IV; Mr. W. Czacki archevêque de Salamine, Paris 1879 s. 9–23; Mycielski J., Sto lat dziejów malarstwa w Polsce 1760–1860, Kr. 1897 s. 411–15, 493–4; Nawrocki M., Kard. W. Czacki, „Roczniki Kolegium Polskiego w Rzymie” R. 3: 1904 (Rzym 1905) s. 24–41; Pelczar J. S., Pius IX i Polska, Miejsce Piastowe 1914 s.42, 195, 221, 267, 313, 336–7, 343–5, 392; Tarnowski S., Kard. Czacki, „Przegl. Pol.” (Kr.) 1888 IV 158–75; tenże, Z. Krasiński, Kr. 1912 II 160–4; Wołyński A., Ks. Zofia z Branickich Odeschalchi i jej działalność w Rzymie, „Kraj” 1886 nr 43 z 28 X s. 2–3; Zdrada J., Zmierzch Czartoryskich, W. 1969; – Budzyński M., Wspomnienia z mojego życia, P. 1880 II 85–111, 172–3; [Iwanowski E.] Helleniusz E., Listki wichrem do Krakowa z Ukrainy przyniesione, Kr. 1901 I 107 i n.; Kajsiewicz H., Pisma, Kr. 1872 III 443, 496–7, 499 i n.; Koźmian A. E., Listy, Lw. 1894 III 228, 232, 253, 271, 284, IV 156 i n., 163; Krasiński Z., Korespondencja, W. 1971 I–IV; tenże, Listy do A. Cieszkowskiego, Kr. 1912 I–II; tenże, Listy do D. Potockiej, W. 1975 I–III; Lewak A. (wstęp, oprac.), Polska akcja dyplomatyczna w Watykanie, w: Polska działalność dyplomatyczna 1863–1864, W. 1963 II; Norwid C., Listy, w: Pisma wszystkie, W. 1971 VIII–X; Odeschalchi B., Polacy w Rzymie, „Przegl. Pol.” (Kr.) T. 110: 1893 s. 217–34; Popiel P., Pamiętniki, Kr. 1927; Semenenko P., Dziennik, w: Sacrum Poloniae Millennium, Rzym 1955 11; [Zamoyski W.], Jenerał Zamoyski 1803–1868, P. 1918–30 IV–VI; – „Czas” 1886 nr 191; „Kraj” 1886 nr 34; „Kur. Pol. w Paryżu” 1886 nr 67; – Nekrologi również w prasie włoskiej; – AGAD: Arch. Potockich rkp. 291 t. XII–XIV (Korespondencja Al. Potockiego); Arch. Państw. w Kr. Oddz. na Wawelu: Arch. Potockich rkp. D-9/7, D-9/10–10/2, D-77, D-243, D-251, D-261, D-262 (Korespondencja Zofii Odeschalchi i rodziny z l. 1828–93); B. Czart: rkp. 5298, 5377, 5378, 5380, 5699, 5745, 5747, Ewid. rkp. 953–954, 1145–1146, 1150, 1154, 1158, 1281, 1444, 1520, 1523, 1583, 1623, 2571, 3217 (Korespondencja agentów Hotelu Lambert w Rzymie, gł. Orpiszewskiego i K. Czartoryskiego, listy Zofii Odeschalchi, W. Zamoyskiego, Kalinki, A. J. i W. Czartoryskich i in., przeważnie z l. 1844–8, 1860–5); B. Jag.: rkp. 8698 t. 4; B. Narod.: rkp. 6290; B. PAN w Kr.: rkp. 2213 t. 6 (listy Zofii Odeschalchi), 1824–1828, 2210 t. 6, 9, 10, 2211 t. 8 i in.; Ponadto korespondencja i materiały w Arch. Archidiec. w P. (rkp. 45–47), Arch. Metropol. w Gnieźnie (Akta wyboru Ledóchowskiego – z obydwu korzystał W. Klimkiewicz), B. Kórn. (rkp. 7353, 7364), B. Ossol. (rkp. 11789); – Arch. Zmartwychwstańców, Watykańskie i (najważniejsze) Odeschalchich w Rzymie niewykorzystane; – Pamiętnik Zofii Odeschalchi (Note e cenni) do r. 1939 znajdował się w Arch. Ledóchowskich w Lipnicy Murowanej (wykorzystał go Klimkiewicz).

Jan Wszołek

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 

Witold Chodźko

1875-11-01 - 1954-01-17
lekarz psychiatra
 

Julian Leopold Ochorowicz

1850-02-23 - 1917-05-01
psycholog
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Henryk Sachs

1870-07-20 - 1934-01-08
wykładowca
 

Stanisław Stączek

1864-04-24 - 1942-06-05
nauczyciel
 

Marian Wilhelm Teofil Smoluchowski

1872-05-28 - 1917-09-05
fizyk
 

Konstanty Gaszyński

1809-03-10 - 1866-10-08
pisarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.