INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Zuzanna Morawska  

 
 
1848-08-11 - 1922-01-06
Biogram został opublikowany w 1976 r. w XXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Morawska Zuzanna, pseud. Anna M., A. Z. Dąbrowa, Podkowa (1848–1922), pedagog, autorka książek dla dzieci i młodzieży. Jak wskazuje używany pseudonim, zapewne pochodziła z rodziny szlacheckiej h. Dąbrowa. Ur. 11 VIII w Sokołówku pod Ciechanowem, po ukończeniu pensji w Mławie podjęła w wieku lat 16 pracę w charakterze nauczycielki. Skromną edukację uzupełniała drogą samokształcenia. Od r. 1867 zamieszkiwała w Warszawie, pogłębiając wiedzę w naukach humanistycznych i przyrodniczych. Składanie wymaganych egzaminów umożliwiło jej obejmowanie coraz wyższych stopni nauczania, ale ponieważ uczyła też potajemnie dzieci wiejskie, została pozbawiona przez władze carskie praw nauczania. Nie zrezygnowała jednak z działalności pedagogicznej, kontynuując potajemnie pracę oświatową wśród dziewcząt. W l. 1886–99 prowadziła wspólnie z Wandą Rafalską wyższą tajną pensję żeńską w Warszawie przy ul. Marszałkowskiej 125. Istniała ona pod oficjalną firmą Szkoły Rzemiosł Wandy Rafalskiej. M. dbała o wysoki poziom naukowy tej zakonspirowanej – jednej z wielu – uczelni angażując jako wykładowców wybitnych uczonych, m. in. Piotra Chmielowskiego, Władysława Smoleńskiego, Tadeusza Korzona, Stanisława Kramsztyka, Ludwika Krzywickiego. W latach dziewięćdziesiątych M. działała także w Warszawskim Tow. Dobroczynności.

Pracę literacką rozpoczęła M. w r. 1874, publikując na łamach „Kłosów” (nr 489) wiersz Bałamutka. Współpracowała z różnymi pismami: „Przyjacielem Dzieci” (od r. 1878), „Wieczorami Rodzinnymi”, „Gazetą Świąteczną”, „Moim Pisemkiem”. Jej artykuły na tematy pedagogiczno-społeczne i literackie ukazywały się również w „Bluszczu” i „Tygodniku Illustrowanym”. Drukowała wierszyki, utwory sceniczne, życiorysy, powiastki, powieści. Początkowo skupiła uwagę na pracach o charakterze metodyczno-dydaktycznym i wychowawczym (Pogadanki z dziećmi ułożone metodą poglądową, Cz. 1, W. 1880, Z życia małych dzieci, Kr.–W. 1884, Nasi znajomi, Kr.–W. 1885, O szarej godzinie, W. 1883 – zbeletryzowany wykład historii Polski, 2. wyd. pt. Wieczory jesienne, Kr. 1889, pod pseud. A. Z. Dąbrowa). Później zaczęła uprawiać z powodzeniem beletrystykę o tematyce historycznej. Napisała ok. 30 utworów dla młodzieży, eksponując sprawę krzyżacką (np. Wilcze gniazdo, W. 1888, wznowienia, Jerzy Jaszczur Bażeński, P. 1895, Na zgliszczach Zakonu, W. 1911, wznowienia) i czasy napoleońskie (np. Złota ostroga, W. 1901, wznowienia, Szerszeniowie, W. 1903, Sprzymierzeńcy, W. 1913, Na posterunku, P. 1914). Sporo uwagi poświęciła też epoce XVI i XVII w. (np. Król kurkowy, Pet. 1899, Jan Niewdżyd, W. 1901, Rotmistrz wybraniecki, W. 1902, Przygody imć pana Mikołaja Reja, W. 1906, wznowienia, Na dworze królowej Anny, W. 1912). Autorka skrzętnie wykorzystywała wszelkie przekazy źródłowe, pamiętniki, listy, prace historyków. Starała się łączyć wątki przygodowe z historycznymi. Na plan pierwszy – zgodnie z sugestiami epoki – wysuwała elementy dydaktyczne i poznawcze. Jej powieści i opowiadania uzupełniały więc wiedzę historyczną, zdobywaną w toku nauki w szkołach prywatnych lub w domu. Były jednocześnie świadectwem żarliwego patriotyzmu pisarki.

Po zamknięciu przez władze carskie pensji zakupiła M. pod Mławą niewielką posiadłość, którą nazwała «Zulinkiem». Kontynuowała tam tajne nauczanie, za co w r. 1905 dostała się do więzienia w Płocku. Po kilku miesiącach na skutek amnestii została zwolniona i zamieszkała w Mławie, nadal trudniąc się nauczaniem. Wojna 1914 r. wypędziła ją z domu. Po wojnie powróciła do Mławy. W r. 1918 warszawski Teatr Współczesny wystawił jej dramat Carscy bohaterowie. Pod koniec życia utrzymywała się z zapomóg Min. Oświaty, dochodów ze skromniutkiej stancji i korepetycji. Zmarła 6 I 1922 w Mławie i tam została pochowana.

 

Bibliografia dramatu pol., I; Kosmowski I., Milkuszyc D., Szycówna A., Kobieta polska jako autorka pedagogiczna, W. 1912 s. 24, 58–9; Polskie książki dla dzieci i młodzieży. Katalog historyczny rozumowany, Kr. 1931; Encyklopedia Warszawy, W. 1975; Enc. Wych., VII (E. Żypowska); Ruch, Kalendarz encyklopedyczny na r. 1889, W. 1889 s. 139; Bar. Słownik pseudonimów; Demby S., Album pisarzy polskich, W. 1901; Mały słownik literatury dla dzieci i młodzieży, W. 1964; Roczn. Nauk.-Liter.-Artyst. (Okręta), W. 1905 s. 176; – Kuliczkowska K., Literatura dla dzieci i młodzieży, w: Obraz liter. poł. XIX i XX w., S. 4, t. II; Lipska-Librachowa M., Śp. Z. Morawska, „Kur. Pol.” 1922 nr 30; Skotnicka G., Z zagadnień historycznej beletrystyki dla dzieci i młodzieży Z. M-iej, w: O literaturze dla dzieci i młodzieży, W. 1975; Z. R., Z. Morawska, „Tyg. Ilustr.” 1922 nr 4 (fot.); – Hertz P., Zbiór poetów polskich XIX w., W. 1975 ks. 6; Rabska Z., Moje życie z książką, Wr. 1959–64 I, II; – „Kur. Warsz.” 1922 nr 7 s. 3–4; „Płomyk” 1922 nr 3 (fot.); – IBL PAN: Kartoteka bibliograficzna; Listy M-iej: B. Jag.: rkp. 6522/IV, B. Ossol.: rkp. 6870/II, B. Narod.: rkp. 2726 IV 5318, II 5949, 7262.

Józef Z. Białek i Gertruda Skotnicka

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Franciszek Żwirko

1895-09-16 - 1932-09-11
pilot sportowy
 

Władysław Kossowski

1836 - brak danych
artylerzysta
 

Mieczysław Radwan

1889-04-05 - 1968-01-30
założyciel muzeum
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Pomarański

1867-03-17 - 1902-11-10
skrzypek
 

Leszek Marek Maria Staronka

1911-03-15 - 1945-10-14
chemik
 

Kazimierz Gliński

1850-06-13 - 1920-01-01
poeta
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.