Chronowski Jaxa Alojzy († 1893), powstaniec, sybirak. Pochodził z wojew. krakowskiego. Jako młody chłopak uczestniczył w r. 1831 w pracach przy fortyfikacji Pragi, podobno nawet miał służyć w nowo utworzonym pułku »dzieci warszawskich«. W okresie powstania styczniowego zarządzał majątkiem senatora Fanshave’a w Mokotowie. Był na usługach przywódców ruchu konspiracyjnego, a zwłaszcza Pawła Landowskiego, naczelnika żandarmerii narodowej, i jego następcy Jana Karłowicza. Po zamachu na Berga wywiózł Landowskiego z Warszawy przez rogatkę mokotowską. Ch. również przewoził broń i pośredniczył w komunikowaniu się Rządu Narodowego z oddziałami powstańczymi, głównie z partią Ludwika Żychlińskiego. Aresztowany i więziony przez rok w cytadeli warszawskiej, skazany został na karę śmierci, którą mu zamieniono na dożywotnie wygnanie na Sybirze. Przebywał głównie w Usolju, gdzie zarabiał na życie handlem starzyzną. Po powrocie z wygnania w r. 1885 osiadł w Krakowie, w domu syna Eustachego, gdzie umarł w r. 1893.

Przyborowski, Dzieje, V 192; Cederbaum, Powstanie styczniowe, Wyroki audytoriatu; Księga pamiątkowa w 40 rocznicę powstania styczn., 137; Kalendarz Czecha na r. 1894; Giller, Spis Polaków w Usolu (Stuletniej niewoli rok pierwszy), P. 1872.

Justyn Sokulski