INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Andrzej Firlej h. Lewart     

Andrzej Firlej h. Lewart  

 
 
Biogram został opublikowany w 1948 r. w VI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Firlej Andrzej, wojewoda sandomierski, († 1649 lub 1650), był synem Andrzeja, kasztelana radomskiego, i Barbary z Kozińskich. Dzięki ojcu otrzymał staranne wykształcenie na zagranicznych protestanckich uniwersytetach. W ll. 1601–4 studiował mianowicie wraz z bratem Janem w Heidelbergu, gdzie Andrzej wydał po łacinie swą przemowę De peregrinatione oratio (1604). Z Heidelbergu udali się Firlejowie do Bazylei, gdzie Andrzej ogłosił drukiem dwie rozprawy De bello et summo belli duce i De summi magistratus monarchici jure disputatio. Z Bazylei urządzili młodzi Firlejowie wycieczkę naukową do Genewy, gdzie zetknęli się z sędziwym Bezą w przeddzień niemal jego śmierci, im też zadedykował de la Faye pogrzebową mowę po śmierci Bezy. W czerwcu r. 1606 przenieśli się Firlejowie do Orleanu. W r. 1608 widzimy ich zaś w Niemczech w Szczecinie.

Powróciwszy po tej długiej peregrynacji do kraju F. nie odgrywał przez czas długi wybitniejszej roli w życiu politycznym, zajęty zdaje się sprawami domowymi, wyznaniowymi. Opiekował się on między innymi kalwińską szkołą założoną przez ojca w Kostkowie, która też dzięki niemu dotrwała do połowy w. XVII. W r. 1627 popadł F. w konflikt z prawem w czasie zamieszek o charakterze religijnym w Lublinie. Wówczas to, mianowicie w związku z tumultem powstałym wskutek zatargu między żołnierzami R. Leszczyńskiego a studentami szkoły jezuickiej, tłum rzucił się na dom F-ja, do którego schronili się ministrowie kalwińscy. Słudzy F-ja bronili się przed napastnikami strzelając do tłumu z pistoletów. W konsekwencji został F. pozwany przed trybunał i skazany na 1000 zł grzywny pod pozorem tego, że z jego domu strzelano do deputatów trybunału, którzy starali się uspokoić tłum.

Za panowania Władysława IV został F. w r. 1640 kasztelanem bełskim i w tym jednak charakterze nie odgrywał przez szereg lat poważniejszej roli. W ll. 1642–5, do których zachowały się senatus consulta, zaledwie jeden raz w marcu r. 1645 możemy stwierdzić, że brał udział w posiedzeniu senatu. Mimo to cieszył się, zdaje się ze względu na swój charakter i wykształcenie, dużym poważaniem. Diariusz elekcji w r. 1648 nazywa go też »mężem wielkim w radzie wojennej«. W związku z tym został jeszcze w lecie r. 1648 wybrany jednym z komisarzy, dodanych do boku regimentarzy dowodzących w wyprawie piławieckiej. Na tym stanowisku usiłował doprowadzić do zgody między regimentarzami a Wiśniowieckim. Na sejmie elekcyjnym został obrany drugim regimentarzem przy boku Wiśniowieckiego, po wyborze zaś Jana Kazimierza i rozbiciu się rokowań pokojowych z Kozakami został mianowany w r. 1649 jednym z regimentarzy wojskowych. Objąwszy komendę nad częścią wojska na Wołyniu, F. nie próżnował i przeszedłszy Horyń oczyścił kraj między Horyniem a Słuczą z watah chłopskich. Atoli gdy nadeszła wieść o nadciąganiu głównych wojsk Chmielnickiego, F. nie zdołał opanować paniki w wojsku i razem z innymi regimentarzami wycofał się na Konstantynów, potem wbrew woli króla do Czołhańskiego Kamienia, wreszcie do Zbaraża. F. nie taił, że »ta retirada równa ucieczce była«. W Zbarażu doszło do połączenia wojsk regimentarzy z dywizją Wiśniowieckiego, przy czym jednak wbrew popularnemu poglądowi nie przyszło do objęcia naczelnej komendy przez Wiśniowieckiego. Wojsko podzielono mianowicie na 5 dywizji i komendę nad nimi objęli poszczególni wodzowie. Komendę nad dywizją, która obsadziła jeden z najniebezpieczniejszych odcinków wałów, sprawował F.

Na tym stanowisku spełnił F., jakkolwiek stary i schorowany, zaszczytnie swój obowiązek w czasie oblężenia Zbaraża przez Kozaków. Od dnia 13. lipca, kiedy to wojska kozackie pod wodzą Chmielnickiego ze specjalną zaciętością uderzyły na kwatery »wielkiego F-ja, gdzie czoło, armata i wszystka nadzieja zdrowia była«, i kiedy wg. słów diariusza F. »starzec żywy sam gromił i przewodził«, aż do końca oblężenia, pokazał F., że nie na darmo studiował sztukę wojenną za granicą. Jeśli nie odegrał tej roli, jaką niektórzy nowocześni historycy chcieliby mu z pominięciem Wiśniowieckiego przyznać, to zarówno dlatego, że nie posiadał tej sławy i wziętości co Wiśniowiecki, jak i dlatego, że wskutek kalwińskiego wyznania nie cieszył się popularnością w wojsku. Wręcz przeciwnie, nabożeństwa odprawiane w obozie przez kalwińskich predykantów wywoływały w wojsku tumulty, tak że F. »żalił się na zazdrosnych z płaczem«.

Po ugodzie zborowskiej F. wyprowadził wojsko z Zbaraża na leże zimowe i jeszcze w jesieni tego roku był wraz z Lanckorońskim wyznaczony do komisji, której zadaniem była likwidacja długów wojskowych. Król w uznaniu jego zasług mianował go wojewodą sandomierskim. F. nie cieszył się długo tą godnością, albowiem zmarł albo pod koniec 1649, albo z początkiem r. 1650. Żonaty był dwukrotnie, z Dorohostajską i z Przyjemską.

 

Niesiecki; Boniecki; Michałowski, Księga pamiętnicza; Grabowski A., Ojczyste wspominki, Archiw Jugo-Zapad. Rosjii III; Kubala L., Szkice historyczne; Tomkiewicz W., Jeremi Wiśniowiecki; Szajnocha, Dwa lata dziejów naszych; Frąś, Oblężenie Zbaraża; Hruszewski M., Chmielniczczina w rozcwiti; Łukaszewicz, Historia szkół w Koronie i Litwie I; Kossowski A., Protestantyzm w Lublinie i Lubelskiem w XVI i XVII w. Lublin 1933. Materiały Komisji Hist. P. A. U.

Władysław Czapliński

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

Uniwersytet w Bazylei, kasztelania bełska, uniwersytet w Heidelbergu, dowodzenie dywizją, obraz NMP w Poczajowie, wyznanie kalwińskie, posiadanie domu w Lublinie, obrona Zbaraża 1649, Senat XVII w., kampania piławiecka 1648, sejm 1648 elekcyjny, warszawski, sejm 1649 koronacyjny, warszawski, tumulty przeciw protestantom, palacja sandomierska, ród Lewartów, herb rodu Lewartów, fundowanie zborów, rodzina Firlejów z Dąbrowicy h. Lewart, Ławra Poczajowska, powstanie Chmielnickiego 1648, rodzeństwo przyrodnie XVI w., rodzeństwo - 6 (w tym 1 brat), stryj - Prymas Polski, stryj - Biskup Płocki, ojciec - starosta w Woj. Wołyńskim, stryj - Podskarbi Wielki Koronny, stryj - Podkanclerzy Koronny, stryj - sekretarz królewski, stryj - Kasztelan Biecki, stryj - Kasztelan Zawichojski, ciotka - benedyktynka, stryj - dyplomata, stryj - prałat w kapitule krakowskiej, publikacje łacińskie, mowy wydane drukiem, stryj - poseł na sejm I RP, ojciec - poseł na sejm I RP, stryj - starosta w Woj. Lubelskim, stryj - Arcybiskup Gnieźnieński, stryj - marszałek sejmikowy, brak dzieci (osoby zm. w XVII w.), ciotka - zakonnica, regimentaria wojsk koronnych, stryj - Wojewoda Krakowski, sejmy XVII w. (1 poł.), stryj - Kasztelan Wojnicki, stryj - starosta w Woj. Sandomierskim, ojciec - Kasztelan Radomski, stryj - kanonik sandomierski, stryj - konwertyta, stryj - starosta w Woj. Krakowskim, ojciec - Kasztelan Małogoski, elekcja Jana II Kazimierza 1648, żona - Przyjemska, brat - starosta w Woj. Wołyńskim, walka z powstaniami kozackimi, małżeństwa - 2 (osób zm. w XVII w.), ojciec - działacz reformacyjny, stryj - konfederat warszawski 1573, stryj - Biskup Łucki, stryj - referendarz koronny, stryj - Wojewoda Lubelski, studia w Heidelbergu, druki żałobne ku czci
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Chmura tagów

 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Andrzej Bobola h. Leliwa

ok. 1591 - 1657-05-16
święty
 

Tomasz (Tommaso) Dolabella

ok. 1570 - 1650-01-17
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

  więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.