INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Antoni Stopa  

 
 
1849-08-05 - 1922-02-13
 
Biogram został opublikowany w latach 2006-2007 w XLIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stopa Antoni, pseud.: AS, As, Antoni Sygoń, Antoni Sygoń spod Babiej Góry, Biedni z Makowa, Boruta, Chłop spod Babiej Góry, Chłop ze wsi, Świtoniec, Jan Kwaśny, Jantek z Ostrysa, Jaźwiec, Kitaj, L.M., Leszczak, Walenty Sygoń (?); sam wymieniał jeszcze Ostrysiak i Racławiak (1849–1922), malarz, pisarz i działacz ludowy.

Ur. 5 VIII w przysiółku na górze Ostrysz koło Makowa (obecnie Maków Podhalański), w małorolnej rodzinie chłopskiej, był jednym z siedmiorga dzieci Józefa i Rozalii z Chudzików. Miał siostrę Rozalię (1852–1937).

Dzięki pomocy stryja Jana Kantego (1811–1873), od r. 1853 proboszcza w Brzesku, uczył się S. w szkole ludowej w Makowie, a następnie w gimnazjum w Tarnowie. Po ukończeniu szóstej klasy wyjechał do Krakowa, gdzie od r. 1872 studiował w Szkole Sztuk Pięknych (SSP), m.in. pod kierunkiem Jana Matejki; do jego kolegów należał Jacek Malczewski. Dn. z 10 III 1875 przeniesiony został z tzw. oddziału IV na malarstwo; 22 III t.r. otrzymał pierwszą nagrodę za rysunek Gladiator. T.r. zadebiutował jako poeta, publikując we „Włościaninie” wiersze: Pożegnanie (nr 13) i Wieś (nr 16). W r. 1876 porzucił studia. W tym czasie rozpoczął malowanie nowo zbudowanego kościoła św. Floriana w miejscowości Bachoř koło Přerova na Morawach; wykonana tam polichromia była jego pierwszą większą pracą malarską. Przez kilka lat po zakończeniu nauki w SSP mieszkał w Krakowie; wg własnego świadectwa („Słowo Pol.” 1912 nr z 17 X), pozował w tym czasie Matejce do postaci Litwina, godzącego włócznią w wielkiego mistrza na obrazie „Bitwa pod Grunwaldem” (1878). Współpracował z „Wieńcem” i „Pszczółką” ks. Stanisława Stojałowskiego, lecz gdy obrał on orientację rusofilską, zaniechał tych kontaktów. W l. osiemdziesiątych korespondował z Izydorem Kopernickim, któremu dostarczał opisy zwyczajów ludowych z okolic Makowa. W r. 1882 został aresztowany, następnie wydalony z Krakowa, wg wspomnień samego S-y, za udzielenie noclegów nihilistom rosyjskim (wg S. Pigonia za współpracę z «Proletariatem» Ludwika Waryńskiego) i zmuszony do powrotu do domu rodzinnego. Mieszkał w Ostryszu z siostrą Rozalią do śmierci. Został członkiem powstałego w r. 1895 Stronnictwa Ludowego i w jego organach: „Przyjacielu Ludu”, a po r. 1913 w „Piaście” zamieszczał artykuły i wiersze. Pisywał też do m.in. „Nowin”, „Prawa Ludu”, „Obrony Ludu”, „Kuriera Lwowskiego” i „Krytyki”. W swoich utworach przedstawiał sytuację ekonomiczną i edukacyjną wsi oraz wyrażał własne uczucia patriotyczne. Krakowski dziennikarz Piotr Wyrobek zanotował w poświęconym S-ie wspomnieniu, że zanosił jego teksty do redakcji „Naprzodu”, w którym publikowano je «podpisane przez Ignacego Daszyńskiego». Wg Andrzeja Matuszczyka S. w sierpniu 1912 spotkał się dwukrotnie z W. Leninem i S. Bagockim podczas ich pobytu w Makowie.

S. wykonał prace malarskie w ok. trzydziestu kościołach, m.in. w podkrakowskich Wróblowicach i Zielonkach (w r. 1913), a także w Alwerni, Chrzanowie, Oświęcimiu, Wadowicach, Żywcu, Makowie, Osielcu, Sidzinie i Czarnym Dunajcu (zachowała się tam polichromia z l. 1890–1918 ze scenami z życia Chrystusa i Marii, przedstawieniami świętych i dekoracją ornamentalną). Malował też obrazy do ołtarzy i feretronów oraz pejzaże i portrety. Jedno z jego płócien, przedstawiające oddział górali prowadzony przez rycerza z polskim sztandarem, przeznaczone do domu ludowego w Zawoi, zostało zreprodukowane na karcie pocztowej pt. „Przebudzenie wojska w Babiej Górze” i wydane nakładem Klemensa Piergiesa. W liście do Wyrobka opisał S. dwa «obrazy własnego pomysłu» o treści symboliczno-patriotycznej, nad którymi pracował ok. r. 1915; jeden przedstawiał «niby anioła, niby królową Jadwigę, ze skrzydłami husarza jako Polskę wysuwającą się z ruin zamczyska i oddającą chłopu sztandar polski i karabelę...», drugi – Matkę Boską Częstochowską na tronie, w towarzystwie husarzy i ubranych w kontusze aniołów, ku którym zmierza Polska z trzema legionistami. Wiele swych obrazów sprzedawał S. tanio okolicznym mieszkańcom. Jedną z ostatnich jego prac była naprawa obrazu Matki Boskiej, wykonana w r. 1920 w kościele paraf. w Makowie; być może łączy się z tą pracą jego wiersz Do Matki Boskiej („Wieś – Jej pieśń” 1934 nr 6). S. mógł być autorem rysunku (sygn. Stopa), wykonanego węglem i kredką z użyciem gwaszu, przedstawiającego ukrzyżowaną Polskę (wystawiony w r. 2000 na ekspozycji „Polonia Polonia” w gmachu Zachęty w Warszawie). S. zmarł 13 II 1922 (w niektórych opracowaniach błędny r. 1924), został pochowany na cmentarzu w Makowie; grób nie zachował się.

S. nie założył rodziny.

W Izbie Regionalnej im. Emila Wacyka w Makowie Podhalańskim znajdują się dwa obrazy S-y: Kościuszko (sygn. A.S. Ostrysz 1905) i Matka Boska (sygn. A. Stopa, niedatowany), nadto 15 plansz z jego projektami polichromii wnętrz kościelnych oraz szkice ołówkiem.

 

Literatura Pol. Enc., II; Nowak A., Słownik biograficzny kapłanów diecezji tarnowskiej 1786–1985, Tarnów 2004 IV (dot. stryja S-y, Jana Kantego); Słown. pseudonimów, I–IV; – Polonia Polonia. Katalog wystawy w Galerii Sztuki Współczesnej Zachęta, W. 2000 s. 69, 140; – Burkot S., Marchołt na Parnasie, W. 1980; Pigoń S., Na drogach kultury ludowej, W. 1974; tenże, Wybór pisarzy ludowych, Wr. 1948 cz. 2; tenże, Zarys nowszej literatury ludowej, Kr. 1946; Matuszczyk A., Antoni Stopa (1854–1924) – pisarz, poeta i malarz okolic Makowa, „Zesz. o Makowie Podhalańskim” 1990 nr 3; tenże, Maków Podhalański i okolice. Monografia turystyczno-krajoznawcza, Maków Podhalański 1988; Skorupa A., Zabytkowe kościoły Niżniego Podhala, Kr. 2004; Ziejka F., Poeci, misjonarze, uczeni, Kr. 1998; – Hertz, Zbiór poetów pol., IV, VII; Mater. do dziej. Akad. Sztuk Pięknych, I; Wyrobek P., Antoni Stopa, „Wieś” T. 3: 1946 nr 2 (30); tenże, Wspomnienia o Antonim Stopie, tamże nr 30 (58); – Arch. Kurii Metropolitalnej w Kr.: Copiae metricarum natorum ecclesiae parochialia in Maków. Pro pago Maków. Ab anno 1826 usq. 1843 inclus., Ab anno 1844 usq. 1858 inclus.; B. Jag.: sygn. 10924 IV (mater. do biogr. S-y przesłane przez Wyrobka Pigoniowi); B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: sygn. 2149 (mater. leksykogr. i bibliogr. J. Karłowicza ułożone przez J. Bystronia); B. Ossol.: sygn. 7192, 7193 (papiery B. i M. Wysłouchów); Muz. Tatrzańskie w Zakopanem: Teki biogr. Zborowskiego; Izba Regionalna im. E. Wacyka Tow. Przyjaciół Ziemi Makowskiej w Makowie Podhalańskim: Notatki, bruliony listów S-y, fot.; Paraf. rzymskokatol. Przemienienia Pańskiego w Makowie Podhalańskim: Liber natorum pro pago Maków ab anno 1837–1865, nr 68, s. 117, Liber mortuorum pro pago Maków ab anno 1906, nr 13 s. 169, Status animarum Maków.

Wiesław A. Wójcik

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jerzy Drzewiecki

1902-08-07 - 1990-05-15
konstruktor lotniczy
 

Edward Wittig

1879-09-22 - 1941-03-03
rzeźbiarz
 

Artur Gruszecki

1852-08-24 - 1929-04-16
powieściopisarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Antoni Stefan Olszewski

1897-05-20 - 1954-12-15
architekt
 

Ernest Tytus Bandrowski h. Sas

1853-01-03 - 1920-11-28
chemik
 

Franciszek Szanior

1853-10-06 - 1945-02-05
ogrodnik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.