INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Benedykt (zwany niesłusznie Sandomierzaninem)       Odrzwia pokojowe w zamku piotrkowskim - drzeworyt Feliksa Zabłockiego - w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie - źródło kopii cyfrowej: POLONA.pl

Benedykt (zwany niesłusznie Sandomierzaninem)  

 
 
XV w. - po 1529
Biogram został opublikowany w 1935 r. w I tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Benedykt, budowniczy Zygmunta I w latach 1511–1530, w nowszych opracowaniach niesłusznie zwany sandomierzaninem. Z pochodzenia zapewne Polak, może krakowianin, znany jest głównie z zapisek w rachunkach królewskich (Benedictus murator). Pierwsza wzmianka pod 15 III 1511 podaje, że B. otrzymał w Krakowie na podstawie listu z kancelarji królewskiej pierwszą niewątpliwie wypłatę (10 zł.) na rachunek świeżo zawartej umowy o budowę »wieży«, tj. zamku w Piotrkowie. Praca ta trwała 10 lat (wg Paprockiego, Herby, wyd. 1858, 818, ukończona 1519): 8 VIII 1521 Andrz. Dunin, poborca król., zdał rachunki z budowy (Wierzbowski, Summ.). 6 IX t. r. B. występował już w Krakowie przed urzędem miejskim jako rzeczoznawca w sporze budowlanym obok B. Berrecciego, (»Benedict und Bartosch der Wall«), obaj z tytułem »königl. Maiestat mawrer«, i trzech innych »eldesten mawrer«. W r. 1522 jeździł B. dwukrotnie (w kwietniu i grudniu) z Krakowa do Sandomierza w sprawach budowy czy przeróbki tamt. zamku, podobnie w r. 1524 i 1526 (w czerwcu i 31 VIII), kiedy budowla ta groziła ruiną. Stąd wysnuł Tomkowicz (Wawel 261) wniosek, że B. »albo był rodem z Sandomierza, albo przebywał tam czas dłuższy«. Od 9 I 1524 do końca 1529 wymieniają rachunki »magistrum B-m muratorem regium« jako kierownika robót murarskich (od 15–35 towarzyszy) około pałacu i obwarowań na Wawelu. Niewątpliwie jednak już przedtem pełnił B. obowiązki kierownika budowy pałacu; zapewne już od r. 1521 bawił stale w Krakowie. Pod r. 1530 (bez bliższej daty) zapisano odprawę 20 zł., wypłaconą w chwili ustępowania B-a ze służby królewskiej; z tą zapiską urywają się wszelkie wiadomości o nim.

Samodzielną pracą B-a jest zamek w Piotrkowie, zachowany do dziś w przyziemiu i jednem piętrze (do poł. XIX w. były 2 p., domniemane wyższe zniszczały w czasie wojny szwedzkiej). Skromna budowla na planie kwadratowym, z trzema izbami i sklepioną klatką schodową na każdem piętrze, zachowała jeszcze od zewnątrz wytworne obramienia okien z laskowaniami gotyckiemi, wewnąrz odrzwia z takiemże nadprożem. Na podstawie tych szczegółów wyraził podpisany przypuszczenie, że słynne gotycko-renesansowe odrzwia i obramienia okien pałacu wawelskiego są wspólną kompozycją B-a i jednego z artystów włoskich, jednak zapewne nie Franciszka Florentczyka († 1516), lecz Berrecciego lub kogoś z jego zespołu. Dalszem własnem dziełem B-a mógłby być podobny do piotrkowskiego w masie i układzie wnętrza zameczek w Rzemieniu (pow. Mielec). Wschodnie skrzydło pałacu na Wawelu, zaczęte w r. 1521, wykonane było po większej części pod kierunkiem B-a; czy plany sporządził sam, czy też budował według projektu, pozostawionego przez Franciszka Florentczyka, niepodobna dziś rozstrzygnąć. Długoletnia służba na jednem z pierwszych miejsc u tak wymagającego mecenasa jak Zygmunt I, poważanie u mieszczan krakowskich oraz zachowany w części zamek w Piotrkowie pozwalają ocenić B-a jako budowniczego wybitnego i samodzielnego. Talent jego rozwinął się w okresie przekwitającego gotyku i poruszał najswobodniej w proporcjach i kształtach tego stylu. Widocznie wrażliwy i ruchliwy, potrafił się w późniejszych latach zwrócić ku kształtom odrodzenia włoskiego i prowadzić dalej dzieło Florentczyka, nie zmieniając jego zasadniczych linij; okrasił je szczegółami, w których nawrócił poczęści do gotyku. Można go więc uważać za współtwórcę w przystosowywaniu stylu Odrodzenia do polskiego sposobu odczuwania i do polskich warunków.

 

Archiwum Gł. Aktów Dawnych w Warsz.: Rach. król. 391, f. 14, 51, f. 73; Zb. Popielów nr 458, s. 253, nr 459, f. 184v; dział IV 1–46, f. 211v, 213, 214v, 216; Archiwum Aktów Dawnych m. Krakowa nr 432, s. 611; Chmiel, Wawel, materjały 31–100; Tomkowicz, Wawel, 260, 261, 263, 264, 277, 278, 307; tenże, B. Sandomierzanin, Spr. Ak. Um. XIII z. 7, s. 2–5; Kultura Staropolska, 552; Łoza, Słown. Architektów, wyd. II, 33.

Stefan Komornicki

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Zygmunt I Stary

1467-01-01 - 1548-04-01
król Polski
 

Mikołaj Kopernik

1473-02-19 - 1543-05-21
astronom
 

Wacław z Szamotuł

około 1526 - około 1560
kompozytor
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.