Tarło Bonawentura Aleksy h. Topór (1744–1801), szambelan Jego Królewskiej Mości, poseł sejmowy, konfederat barski.
Ur. 15 VII na Podolu, wkrótce został tam ochrzczony; podczas dopełniania ceremonii chrzcielnych 3 lub 4 VIII 1751 w warszawskiej kolegiacie św. Jana Chrzciciela chrzestnymi byli woj. krakowski i hetman polny kor. Jan Klemens Branicki (przez zastępstwo) oraz wojewodzina sandomierska Zofia z Krasińskich Tarłowa. Był synem Adama (1708–1770, zob.) oraz Anny Salomei z Mierzejewskich h. Szeliga, kasztelanki zakroczymskiej. Miał braci: Kazimierza i Szymona oraz dwie siostry, Ewę i być może, Marię Kalasancję (zob. informacje w biogramie ojca). Pisał się (często jako hrabia) na Tęczynie (Tenczynie) i Czekarzewicach.
Przyjęty 1 XI 1751, podobnie jak bracia, do warszawskiego pijarskiego Collegium Nobilium, T. kształcił się tam do r. szk. 1757/8. Miał rangę kapitana w regimencie gen. Antoniego Kossowskiego, podskarbiego nadw. kor. W r. 1762 odstąpił szarżę Maciejowi Nosarzewskiemu. Z tytułem star. brzegowskiego posłował z woj. podolskiego na elekcję i 6 IX 1764 podpisał wybór Stanisława Poniatowskiego. Jako starościc goszczyński został 9 V 1765 szambelanem JKM i z tego tytułu w r. 1766 przynajmniej przez kwartał odbierał pensję ze szkatuły królewskiej. Na sejmiku w Kamieńcu Podolskim 24 VIII 1767 został obrany posłem woj. podolskiego na sejm nadzwycz. w Warszawie. W rejestrze posłów przesłanym z Warszawy z 21 IX (2 X) t.r. przez ambasadora rosyjskiego N. W. Repnina do ministra N. I. Panina do Petersburga został zaliczony do posłów «durnych», czyli nieprzychylnych Rosji; nie wszedł w skład delegacji sejmowej.
Podobnie jak Franciszek Kożuchowski złożył T. pod koniec r. 1770 akces do Generalności barskiej, z pominięciem konfederacji partykularnej. Wspierał marszałka ziemi halickiej Mariana Potockiego w jego próbach skłonienia woj. wileńskiego Karola Radziwiłła «Panie Kochanku» do wmieszania się w konflikt powracających z Turcji szefów barskich i opowiedzenia się za marszałkiem generalnym Michałem Hieronimem Krasińskim, a przeciw regimentarzowi generalnemu Joachimowi Karolowi Potockiemu. W liście ze Starego Sącza z 30 IV t.r. wzywał księcia «Panie Kochanku», by nakłonił Krasińskiego do odbywania sesji Generalności w kraju, gdzie «dopiero pozna kąkol w zbożu znajdujący się»; proponował też wysłać delegatów konfederacji do Wersalu, Wiednia i Stambułu oraz Rzymu i prosił o protekcję dla wojska komputowego i konfederackiego przybyłego z Turcji. Ks. Wincenty Musiałkowski, franciszkanin konwentualny, dedykował T-le swe tezy z teologii „Descriptio theologica ex tractatu de Sacramentis in genere” (Cracoviae 1772).
Być może po upadku konfederacji barskiej T. przebywał na emigracji, gdyż dopiero w r. 1778, wyrokiem sądu polubownego, doszło do podziału majątku po ojcu między nim a jego bratem Szymonem; T-le przypadły dobra Mniów (woj. sandomierskie, pow. chęciński), obejmujące wsie: Mniów, Adamek, Cielguszów, Dymarka, Fieły, Goździec, Hucisko, Pogłodów (razem z folwarkiem), Pustki, Rasiejów, Serbinów, Stachury i Węgrzynów oraz Malmurzyn w parafii Grzymałków, miasteczko Mińkowice z przyległościami w woj. podolskim (pow. kamieniecki), pewna część dóbr zbrzyskich w Galicji (do pierwszego rozbioru w pow. czerwonogrodzkim woj. podolskiego) oraz Zameczek i część Przytyka (zapewne dobra zastawne) w woj. sandomierskim (pow. radomski), które jednak już w r. 1783 lub 1784 posiadał kaszt. radomski Michał Świdziński.
Dn. 26 I 1782 w sądzie ziemskim lwowskim w Galicji wyznaczył T. plenipotentów dla reprezentacji we wszystkich sądach (w tym trybunalskich) i urzędach na terenie Galicji. Z bratem Szymonem jako «comes in Tenczyn et Czekarzowice» legitymował się 10 IX t.r. ze szlachectwa w sądzie ziemskim lwowskim; został zaliczony do stanu rycerskiego z prawem głosu. Po śmierci brata Szymona (1783) był opiekunem małoletnich sierot: Jana, Andrzeja Floriana i Kazimierza. W r. 1785 został kawalerem Orderu św. Stanisława, za co dziękował królowi listem z 14 V t.r. z Przytyka. Jako sukcesor bp. poznańskiego Michała Bartłomieja Tarły wytoczył w r. 1789 proces warszawskim szarytkom o wieś Łbiska; sprawę wygrał w r. 1796, pozostawiając zakonnicom jedynie pewne sumy zapisane na tej wsi. Nieokreślone bliżej sumy przekazał ok. r. 1791 klasztorowi benedyktynek w Radomiu, fundowanemu w r. 1618 przez kaszt. wiślickiego Jana Karola Tarłę. Na mocy testamentu woj. sandomierskiego Jana Tarły z 5 I 1750 otrzymał sumy na Radziejowicach i Mszczonowie (woj. rawskie, ziemia sochaczewska). Jako kolator zapisał w r. 1784 w grodzie chęcińskim 450 złp. na rzecz kościoła paraf. w Mniowie. Mińkowice (w r. 1770 liczące 80 dymów oraz 57 dymów na przedmieściach) sprzedał pod koniec l. siedemdziesiątych lub w l. osiemdziesiątych chor. latyczowskiemu Józefowi Starzyńskiemu. Mimo że przez długie lata (co najmniej w l.1764–91) tytułował się star. brzegowskim, nigdy nie był prawnym posesorem Brzegów w pow. chęcińskim, które zapewne trzymał wskutek nieformalnej cesji ojca (po jego śmierci dzierżawa wyszła z rąk Tarłów). T. występował też czasem z tytułem star. skalskiego; tę królewszczyznę, nadaną niegdyś «na cztery dożywocia», mógł mu przekazać ojciec bez konsensu królewskiego. T-ę z tym tytułem odnotowano w chwili pierwszego rozbioru (1772), gdy część starostwa znalazła się za kordonem cesarskim (K. Czemeryński). Jeżeli faktycznie T. trzymał to starostwo, to zapewne przekazał je bratu Szymonowi, który miał je w r. 1783. T. zmarł w r. 1801.
T. nie był żonaty i nie pozostawił potomstwa, dobra po nim odziedziczyli synowie brata Szymona.
Dworzaczek, tabl. 132; Elektorów poczet, s. 373; Estreicher; Łoza, Kawalerowie; Niesiecki, IX 24; Poczet szlachty galicyjskiej i bukowińskiej, Lw. 1857 s. 254; PSB (Nosarzewski Maciej); Sęczys, legitymacje Król. Pol.; Słown. geogr. (Mińkowce); Sozański, Imienne spisy osób, s. 34 nr 698; Stupnicki H., Herbarz polski, Lw. 1867 III 137; Święcki, Historyczne pamiątki, II 478; Wielądko, Heraldyka, IV; – Aftanazy, Dzieje rezydencji, IX 255–6, 265; Baliński M., Lipiński T., Starożytna Polska, W. 1845 II 976; Bernacki L., Teatr, dramat i muzyka za Stanisława Augusta, Lw. 1925 I; Bondyra W., Dobra ziemskie Tarłów w Małopolsce w czasach saskich, w: Tarłowie. Z dziejów kulturalnych, gospodarczych i politycznych rodu, Red. H. Gmiterek, A. Szymanek, Janowiec 2009 II 60; Chachaj M., Wykształcenie Tarłów od połowy XVII do końca XVIII wieku, w: tamże, s. 27–9; Konopczyński W., Konfederacja barska, W. 1991 II; Kupisz D., Tarłowie jako fundatorzy klasztoru benedyktynek w Radomiu, w: Tarłowie. Z dziejów kulturalnych, gospodarczych i politycznych rodu, Red. H. Gmiterek, A. Szymanek, Janowiec 2009 II 72; Magier, Estetyka Warszawy; Nosov B. V., Ustanovlenije rossijskogo gospodstva v Reči Pospolitoj 1756–1768 gg., Moskva 2004 s. 665 (błędnie jako Adam); [Rolle A. J.] Dr Antoni J., Wybór pism, Oprac. W. Zawadzki, Kr. 1966 I 357, II 397; Wierzbicka E., Wielkopolscy. Dzieje awansu społecznego oraz utrwalania pozycji rodziny od połowy XVII do schyłku XVIII wieku, L. 2017; Wiśniewski J., Dekanat Konecki, Radom 1913 s. 163; Wojtyński M., Szkatuła prywatna króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, W. 2003; – Czemeryński K., O dobrach koronnych byłej Rzeczypospolitej Polskiej wedle źródeł wiarogodnych, Lw. 1870 I 251–2 (błędnie Skałat zamiast Skała); Czaykowski, Regestr diecezjów, s. 105, 107; Kuropatnicki E. A., Wiadomość o klejnocie szlacheckim oraz herbach domów szlacheckich w Koronie Polskiej i Wielkim Księstwie Litewskim…, W. 1789 IV 17; Lustracja województwa sandomierskiego 1789, Wyd. H. Madurowicz-Urbańska, Wr. 1965 I 156–7; Testament Jana Tarły, wojewody sandomierskiego z 1750 r., Oprac. W. Bondyra, „Res Historica” T. 26: 2008 s. 149; Vol. leg., VII 243; Zapiski historyczne benedyktynek radomskich oraz materiały do kultu Magdaleny Mortęskiej, Oprac. M. Borkowska, w: Górski K., Borkowska M., Historiografia zakonna a wzorce świętości w XVII w., W. 1984 s. 327; – „Wiad. Warsz.” 1767 nr 69; – AGAD: Arch. Publ. Potockich, nr 85 s. 52 (43), Arch. Radziwiłłów, Dz. V nr 16102, Heroldia Król. Pol., nr 9 k. 1–2v, 53v, Metryka Kor., nr 416 k. 284, Księgi Kanclerskie, nr 21 k. 82, nr 76 cz. III s. 57–9, Lustracje, Dz. XVIII nr 15A s. 3, nr 36 k. 106–8, Sigillata, nr 30 k. 48v, Zbiór Czołowskiego, nr 645 s. 58–78; B. Czart.: rkp. 698 s. 1119, rkp. 869 s. 195; B. Jag.: rkp. 5344 t. IV k. 233; Gabinet Geneal.-Herald. Zamku Królewskiego w W.: Konarski S., Tarłowie. Próba genealogii (mszp.) s. 45; Central’nyj deržavnyj istoryčnyj archiv Ukraïny we Lw.: F. 165 op. 3 nr 4557; – Informacje Andrzeja Sikorskiego z W. na podstawie kwerendy w: Arch. Archidiec. w W. (Parafia p. wezw. św. Jana Chrzciciela, Liber baptisatorum 1747–1751, s. 220).
Andrzej Haratym