Tapiau Christian (zm. 1498), wikariusz warmiński, kanonik, kustosz i dziekan warmiński.

Pochodził najpewniej z rodziny mieszczańskiej z Heilsbergu (obecnie Lidzbark Warmiński), ale możliwe że jego przodkowie pochodzili z Tapiewa (obecnie Gwardiejsk w obwodzie kaliningradzkim). Krewnymi T-a byli zapewne Urban Tapiau, odnotowany w r. 1470, Zacharias Tapiau, od r. 1476 kanonik kapit. warmińskiej, oraz być może Georg Tapiau z Królewca, dziekan sambijski (1494–1504). Więzy pokrewieństwa mogły łączyć T-a także z odnotowanym w r. 1438 wikariuszem w Brunsberdze (Braniewo) Johannem Tapiauem.

Po raz pierwszy T. pojawił się w źródłach 20 III 1440 a potem 20 VI 1449 jako kapelan na zamku kapit. warmińskiej w Olsztynie. Od r. 1456 do 26 VIII 1462, ale możliwe że do śmierci, był także plebanem kościoła paraf. p. wezw. św. św. Piotra i Pawła w Melzaku (Mehlsack, obecnie Pieniężno, diec. warmińska). Dn. 16 i 18 III 1456 został odnotowany jako wikariusz warmiński. Tytułowany prezbiterem, otrzymał 9 X 1460 prowizję na kanonię i prebendę w warmińskiej kapit. katedralnej, wakującą po rezygnacji Konrada Tostiera, zatem najpewniej zrezygnował z wieczystej wikarii warmińskiej p. wezw. św. Aleksego w katedrze fromborskiej. Jako kanonik wystąpił po raz pierwszy 19 XI t.r. Z Melzaku napisał 26 VIII 1462 list do wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Ludwika von Erlichshausen z informacją o gotowości okolicznych chłopów do podjęcia walki po stronie Krzyżaków przeciw oddziałom polskim pod dowództwem Jana Skalskiego. Ostatni raz jako kanonik T. został wspomniany 24 III 1466 w aktach papieskiej penitencjarii, gdy otrzymał tzw. list spowiedni, pozwalający mu na wybór własnego spowiednika. Po śmierci Hermanna Birkena otrzymał t.r. godność kustosza, z którą po raz pierwszy został odnotowany 28 XI, kiedy dostał dyspensę pozwalającą mu na łączenie kustodii z innym beneficjum niekompatybilnym. Między grudniem 1467 a lutym 1468 dokonał z innymi kanonikami wyboru bp. chełmińskiego Wincentego Kiełbasy na konserwatora kapit. warmińskiej.

Po śmierci Heinricha Schawdela T. otrzymał 27 XII 1468 prowizję na dziekanię warmińską, ale jej nie objął, gdyż 5 I 1469 swego kandydata papieżowi Pawłowi II przedstawił cesarz Fryderyk III Habsburg, który 30 I t.r. w kolejnej suplice prosił o kasację prowizji dla T-a na tę prałaturę. Chociaż T. ponownie otrzymał w r. 1471 prowizję na dziekanię warmińską, znów jej nie objął ze względu na konflikt między bp. warmińskim Mikołajem Tungenem a królem Kazimierzem Jagiellończykiem. T. znalazł się w otoczeniu Tungena i czasowo przebywał z nim na emigracji w Inflantach. W listopadzie t.r. był dwukrotnie poświadczony na zamku arcybiskupów ryskich w Ronnenburgu (obecnie Rauna na Łotwie); tam 17 XI wystąpił jako dziekan warmiński, mimo że toczył spór o tę prałaturę z Wernerem Medderichem, który w l. 1471–4 także tytułował się dziekanem warmińskim. Dn. 24 VIII 1473 dodatkowo określony został T. jako «landpropst» (administrator dóbr kapitulnych), z siedzibą na zamku kapituły w Olsztynie; funkcję administratora sprawował do 10 II 1481. Uczestniczył 13 III 1474 w zjeździe stanów Prus Królewskich w Ornecie, co potwierdził list wysłany 28 III t.r. przez kapit. warmińską do rady m. Gdańska. W r. 1476 ufundował w Olsztynie bractwo ubogich. W listopadzie 1478 wraz z kapit. warmińską dwukrotnie wysyłał z zamku olsztyńskiego listy do rady m. Gdańska, prosząc m.in. o glejty na najbliższy zjazd stanów Prus Królewskich. Jako dziekan uiszczał w tym okresie zwyczajowo przyjętą w kapitule opłatę «pro fabrica», a swą kurię we Fromborku urządził w budynku dawnej szkoły. Dn. 18 II 1479 w Olsztynie notarialnie potwierdzona została papieska nominacja dla niego na urząd dziekana. Wraz z prepozytem Enochem Kobelauem i pozostałymi członkami kapit. warmińskiej wysłał 6 XI t.r. z Olsztyna zawiadomienie do rajców gdańskich, że 9 I 1480 we Fromborku odbędzie się posiedzenie kapituły, m.in. w sprawie towarów wyłowionych w pobliżu Fromborka. W kolejnym liście do władz miejskich Gdańska z 14 I t.r. kapituła ponowiła prośbę o przydział drzewa budulcowego na potrzeby kościoła we Fromborku. W r. 1481 w imieniu kapituły prezentował T. bp. Tungenowi kandydatów na parafie w diec. warmińskiej. Wraz z prepozytem i pozostałymi kanonikami skarżył się 14 III 1482 rajcom gdańskim, że poddani m. Gdańska przepędzili rybaków kapitulnych z wód Mierzei Wiślanej, grożąc im konfiskatą sprzętu. Z prepozytem Kobelauem jako przedstawiciel kapituły uczestniczył w kwietniu t.r. w zwołanym przez króla zjeździe stanów w Elblągu, a 4 XII 1485 wziął udział w Bartensteinie (obecnie Bartoszyce) w rokowaniach z Krzyżakami. Był jednym ze świadków spisania 29 I 1489 testamentu przez bp. Tungena; obok kustosza Thomasa Wernera i kanonika Balthazara Stockfischa został mianowany egzekutorem jego ostatniej woli. Na mocy tego testamentu otrzymał możliwość wyboru najlepszego konia i najlepszego źrebaka ze stada biskupa oraz jako rekompensatę za wcześniej obiecanego trzeciego konia jego almucję (futrzane okrycie). Wspólnie z prepozytem Kobelauem napisał 15 II t.r. z Fromborka list, upoważniający wikariusza warmińskiego Johanna Polena do rokowań z gdańszczanami. W r.n. prowadził z kapitułą korespondencję z władzami Gdańska, prosząc m.in. 21 VI 1490 o możliwość zakupu wapna potrzebnego im do budowy. Jako dziekan był T. 19 II 1489 jednym z członków kapituły, która mimo sprzeciwu Kazimierza Jagiellończyka wybrała Łukasza Watzenrode na ordynariusza diec. warmińskiej. W imieniu kapituły w lipcu t.r. w Krakowie wyjaśniał królowi motywy tej elekcji, prosząc jednocześnie o uszanowanie podjętej decyzji. Pod koniec kwietnia 1494 brał udział w zjeździe rady Prus Królewskich w Grudziądzu. W otoczeniu bp. Watzenrode był poświadczony na początku maja t.r. W imieniu biskupa w l. dziewięćdziesiątych uczestniczył w wielu negocjacjach z delegatami wielkiego mistrza krzyżackiego Jana von Tieffen, m.in. brał udział w procesie z władzami Zakonu przed audytorem Roty Rzymskiej Antonim de Monte w sprawie ofiar z kaplicy św. Leonarda w Kreuzburgu (Krzyżbork, obecnie Sławskoje w obwodzie kaliningradzkim). W związku z tym zatargiem 12 II 1496, wspólnie z biskupem i kustoszem Wernerem, przyjmował w Heilsbergu posłów zakonnych. Następnie był jednym z członków delegacji biskupiej, która 24 II t.r. przybyła do Królewca. W styczniu i kwietniu 1497 uczestniczył T. w zjazdach z przedstawicielami władz zakonnych w Brunsberdze i Bartensteinie. Z kanonikiem Andreasem Cletzem został upoważniony w październiku t.r. przez Mikołaja Kopernika do objęcia w jego imieniu kanonii po zmarłym Johannie Zanau. Ostatni raz w źródłach jako żyjący pojawił się 22 I 1498. Zmarł 16 V 1498 we Fromborku, został pochowany w tamtejszej katedrze; zachowała się jego wapienna płyta nagrobna z inskrypcją w jej obramowaniu. Po śmierci odnotowano go w księgach anniwersarzowych kolegium wikariuszy warmińskich pod 17 V i 8 VI oraz kanoników kapit. katedralnej pod 19 V. Wspominali go również kanonicy kapit. kolegiackiej w Dobrym Mieście (Gutstadt, wpis z r. 1611).

T. posługiwał się herbem przedstawiającym gołębia na ostrzewiu.

Altpreuss. Biogr., II; Kopiczko A., Katalog duchowieństwa katolickiego w diecezji warmińskiej (do 1945 roku), Olsztyn 2003 s. 42, 67; Słownik biograficzny kapituły warmińskiej, Olsztyn 1996; – Biskup M., Trzynastoletnia wojna z Zakonem Krzyżackim 1454–1466, W. 1967; Biskup R., Das domkapitel von Samland (1285–1525), Tor. 2007; Borawska T., Życie umysłowe na Warmii w czasach Mikołaja Kopernika, Tor. 1996 s. 62, 182; Brachvogel E., Das Coppernicus Dienst im Dom zu Frauenburg, „Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” Bd. 27: 1942 s. 570; tenże, Die Grabdenkmäler im Dom zu Frauenburg, tamże Bd. 23: 1929 s. 763; tenże, Kleine Beiträge, tamże Bd. 22: 1926 s. 153–4; Dembiński P., Poznańska kapituła katedralna schyłku wieków średnich. Studium prozopograficzne 1428–1500, P. 2012; Eichhorn A., Geschichte der ermländischen Bischofswahlen, „Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” Bd. 1: 1860 s. 170–1; tenże, Die Prälaten des ermländischen Domkapitels, tamże Bd. 3: 1866 s. 355–6, 534–5; Górski K., Łukasz Watzenrode. Życie i działalność polityczna (1447–1512), Wr. 1973 s. 56; Jurkowlaniec T., Nagrobki średniowieczne w Prusach, W. 2015; Katalog zabytków sztuki w Pol., II z. 1; Krajniak R., Duchowieństwo kapituły katedralnej w Chełmży do 1466 roku. Studium prozopograficzne, Tor. 2013; Olczyk A., Sieć parafialna biskupstwa warmińskiego do roku 1525, L. 1961 s. 81; Röhrich V., Ermland im dreizehnjährigen Städtekriege, „Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” Bd. 11: 1897 s. 455, tenże, Die Kolonisation des Ermlandes, tamże Bd. 13: 1901 s. 778; Schmauch H., Der Kampf zwischen dem ermländischen Bischof Nikolaus von Tüngen und Polen oder der Pfaffenkrieg (1467–1479), tamże Bd. 25: 1933 s. 85–6, 101; tenże, Nicolaus Coppernicus und die Wiederbesiedlungsversuche des ermländischen Domkapitels um 1500, tamże Bd. 27: 1942 s. 488, 497–8, 531, 536; tenże, Zur Koppernikusforschung, tamże Bd. 24: 1932 s. 452; Sikorski J., Mikołaj Kopernik na Warmii. Chronologia życia i działalność, „Komun. Mazursko-Warmińskie” 1966 nr 2 s. 316; tenże, Monarchia polska i Warmia u schyłku XV wieku. Zagadnienia prawno-ustrojowe i polityczne, Olsztyn 1978 s. 6, 84–5, 119–26, 195; Stock E., Die Pfarrer an den ermländischen Stadtkirchen, „Pastoralbl. für die Diözese Ermland” Bd. 10: 1875 s. 115; Thiel A., Das Verhältnis des Bischofs Lucas von Watzenrode zum Deutschen Orden, „Zeitschr. für die Gesch. und Alterthumskunde Ermlands” Bd. 1: 1860 s. 247, 261, 268; – Acten d. Ständetage Preussens, I; Akta Stanów Prus Król., I–III; Bull. Pol., VII; Biskup M., Regesta Copernicana, Wr. 1973 nr 25, 30; Mon. Pol. Vat., X; Repertorium Germanicum, Tübingen 1993–2000 VIII–IX; Repertorium Poenitentiariae Germanicum, Tübingen 2002 V; Regesta historico-diplomatica Ordinis S. Mariae Theutonicorum 1198–1525. Pars I: Index Tabularii Ordinis S. Mariae Theutonicorum, Regesten zum Ordensbriefarchiv, Vol. 2: 1455–1510, Oprac. E. Joachim, Göttingen 1950; Scriptores rerum Warmiensium oder Quellenschriften zur Geschichte Ermlands, Hrsg. v. C. P. Woelky, J. M. Saage, Braunsberg 1866 I; Das Testament des Bischofs Nikolaus von Tüngen vom 29. Januar 1489, „Pastoralbl. für die Diözese Ermland” Bd. 10: 1877 s. 117–19; Urkundenbuch des Bisthums Culm, Oprac. v. C. P. Woelky, Danzig 1885–7 I–II; – Arch. Archidiec. Warmińskiej w Olsztynie: Arch. Biskupie, sygn. C15 k. 58–8v, sygn. D1 k. 60, 67–9v, sygn. Eb 1, H 295c, Arch. Kapit., Acta Cap., sygn. S 1 k. 22–2v, 25v, 27, 63, sygn. A k. 4–4v, 5v, sygn. B k. 49–9v, 56v, 101v, 111–11v, sygn. C k. 23–3v, 53, 56v, 61v, 64–4v, 66v–7, sygn. E k. 172–3, sygn. F k. 19v, 89v, 105v–6v, 143–3v, 162v–3v, 168–8v, 208, 222–2v, I, sygn. T 9 fol. 170, Dok. Kapit., sygn. K 1 nr 1, 5, 7, 19, 21–3, 31, sygn. K 3, P 13, P 19, 25, P 31, 43, S 6c, S 42, Z 2 nr 2, sygn. Z 5 nr 1 II 16; AP w Gd.: Dok. M. Gd., sygn. 300D/42 nr 59, 83, 86, 91, 93–94, 99–100, 106, 120, 125, Kolekcja dok. elbląskich, sygn. 368/III 34; Geheimes Staatsarchiv Preussischer Kulturbesitz w Berlinie: XX. Hauptabteilung Ordensbriefarchiv, nr 15210, 15622, 15807, 16426, 16443, 16640, 16949, 17171, 17207, 17956, 17971, Ordensfolianten, sygn. 19 k. 35–6, 37v–8v, 40–2v, sygn. 19a k. 17–18v, 22v, 25v–8v, 111v–12, 73 k. 32v, sygn. 80a s. 23, Pergamenturkunden, Schublade, XV nr 33, LI nr 36.

Radosław Krajniak