INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Feliks Antoni Łoś h. Dąbrowa     

Feliks Antoni Łoś h. Dąbrowa  

 
 
Biogram został opublikowany w 1973 r. w XVIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Łoś Feliks Antoni h. Dąbrowa (1738–1804), poseł na sejmy, wojewoda pomorski, kolekcjoner. Ur. 24 V. Syn Michała (zm. 1758), kasztelana lwowskiego, i Heleny Skarbkówny, kasztelanki łęczyckiej (zm. 1764); pisał się z Grotkowa od Krzynowłogi. Posiadał dobra w woj. bełskim (Narol, Werchrata, Potoki, Jurów), ruskim, podolskim, lubelskim (Zawieprzyce, Krasienin), kilka kamienic we Lwowie i pałac w Warszawie, a w ziemi przemyskiej star. wiszeńskie (Sądowa Wisznia) i na Pomorzu star. skarszewskie. Z długiej podróży po Europie zachodniej, którą odbywał na zakończenie edukacji, przywiózł zamiłowanie do sztuk pięknych i kolekcjonerstwa. Już w r. 1758 posłował na sejm z woj. podolskiego, a w r. 1761 z bełskiego na nadzwycz. sejm warszawski. W tym czasie został podstolim żydaczowskim. Dn. 19 V 1761 otrzymał nominację na pułkownika, 29 X 1762 na generał-majora, a później na generał-lejtnanta wojsk kor. W r. 1762 był deputatem z Podola na Trybunał Lub. Dn. 6 II 1764 został sędzią kapturowym ziemi lwowskiej oraz komisarzem do pomocy marszałkowi konfederacji woj. ruskiego Adamowi Czartoryskiemu. Latem posłował na sejm elekcyjny z ziemi przemyskiej. Jako rotmistrz tej ziemi dowodził chorągwią na polu wolskim i z woj. ruskim podpisał wybór Stanisława Poniatowskiego. Był następnie posłem z pow. żydaczowskiego na sejm koronacyjny. Od 1 III 1765 zasiadał w komisji, która opracowała ordynację postępowania sądowego dla Komisji Wojsk Kor., przyjętą na sejmie 1766 r. Na tym sejmie został członkiem Sądów Zadwornych Asesorskich Kor. Był wówczas współzałożycielem i akcjonariuszem Kompanii Manufaktur Wełnianych w Polsce, założonej 11 IV 1766.
Ł. nie brał udziału w akcji przedradomskiej i jego podpis nie figuruje pod aktem konfederacji woj. ruskiego z 27 V 1767. Do związku tego przystąpił dopiero pod silną presją w 8 dni później, 4 VI. Dn. 24 VIII na sejmiku wiszeńskim został posłem z ziemi przemyskiej, ale gdy ugrupowanie proradomskie w dniu następnym dokonało wyboru nowych posłów, Ł. wraz z innymi wystąpił 26 VIII do akt Trybunału Lwowskiego z manifestem przeciwko łamaniu praw. Na protest ten, adresowany do marszałka generalnego, Karol Radziwiłł pod naciskiem M. Repnina odpowiedział 1 IX pociągnięciem Ł-ia za «wzruszenie pokoju publicznego» przed sąd konfederacki. Pod groźbą tego pozwu i obawą zapowiedzianej konfiskaty dóbr Ł. 23 IX złożył reces od manifestu i uznał legalność sejmiku z 25 VIII. Za lojalną postawę wobec króla w czasie konfederacji radomskiej i barskiej otrzymał w r. 1770 Order Św. Stanisława, a w r. 1779 Orła Białego. Dn. 2 VI t. r. mianowany wojewodą pomorskim, którego zakres władzy rozciągał się wówczas (po pierwszym rozbiorze) jedynie na miasto Gdańsk z niewielkim okręgiem; zrezygnował z tego urzędu w r. 1790. Z ramienia czterech kolejnych sejmów z l. 1780, 1782, 1784 i 1786 sprawował funkcję sędziego sejmowego. W r. 1787 witał króla w drodze do Kaniowa, w następnym z ramienia Sejmu Czteroletniego wszedł w skład delegacji do egzaminowania (rozpatrzenia działalności) Komisji Edukacji Narodowej.
W r. 1782 został kuchmistrzem wielkim kor. galicyjskim i szambelanem dworu, a w r. n. otrzymał austriacki tytuł hrabiowski. Do niego to niewątpliwie anonimowy autor adresował 31 XII 1783 list, w którym zarzucał serwilistyczne «podlenie się» wojewody, gdy wbrew delegatom Stanów Galicyjskich, domagających się obsadzania urzędów krajowcami, ów wojewoda proponował gubernatorowi, by połowę stanowisk rezerwował dla «zagranicznych». W imieniu Stanów Galicyjskich przemawiał Ł. na pogrzebach: Józefa II (1790) i Leopolda II (1792). W r. 1794 Kościuszko zwracał się do niego o poparcie powstania. W r. n. Ł. nawiązał kontakt z przywódcami organizacji niepodległościowych w Galicji.
Ł. zamieszkiwał głównie w Narolu, który od r. 1772 znalazł się pod zaborem austriackim. W r. 1776 zbudował tu w stylu wczesnoklasycystycznym pałac liczący 50 pokoi o bogatym wystroju. Założył przy nim ogród włoski (dzieło Norberta Hammerschmidta) ozdobiony licznymi rzeźbami i sztuczną ruiną. Zgromadził cenny księgozbiór z licznymi starodrukami, piękną galerię obrazów szkół włoskich, flamandzkich i holenderskiej, posiadał salę portretów królów polskich i cesarzy rzymskich, a w sali familijnej portrety rodziny Łosiów. Ponadto zebrał wiele chińszczyzny, starej broni oraz bogatą kolekcję monet polskich. Miał być autorem kilku rozpraw na temat numizmatyki ojczystej. Pozostawił w rękopisie cztery wielkie foliały diariusza swych czynności, liczne mowy i wiersze okolicznościowe. Zorganizował w Narolu teatr, założył szkołę dramatyczno-muzyczną. Subsydiował kształcenie młodzieży, założył szkołę trywialną. Troszczył się o rozwój gospodarczy swych majątków, zwłaszcza Narola, gdzie powstał jeden z głównych ośrodków wyrobu gontów. Ł. ściągnął do Narola różnych rzemieślników, zbudował liczne kamienice piętrowe i kościół murowany. Okazałej postawy, noszący się po polsku, słynął Ł. z różnych dziwactw, zgryźliwego dowcipu i finezyjnych powiedzeń, które kursowały w Galicji wschodniej przez cały XIX w. W r. 1765 poślubił w Warszawie Mariannę Urszulę Moszczeńską, wojewodziankę inowrocławską; od r. 1794 była ona damą austriackiego Krzyża Gwiaździstego, zmarła w r. 1798. Ł. zmarł bezpotomnie 27 X 1804 w Narolu i tam w podziemiach miejscowego kościoła został pochowany. Majątek przekazał krewnemu Maurycemu Łosiowi, znaczne sumy zapisał na kościoły, biednych i na fundusze stypendialne dla młodzieży.

Portret pędzla J. Pitschmanna z r. 1803 znajdował się do r. 1915 w galerii narolskiej; Portrety Ł-ia w muzeach: W Kielcach, Lublinie, w kościele paraf. w Krasieninie w pow. lubelskim (reprod. w Katalogu zabytków sztuki w Polsce, T. VIII z. 10, W. 1967); Sztych Prixnera (z ok. 1785); Popiersie żony (?) w białym marmurze, wykonane w r. 1793 przez Dominika Kardelliego; – Estreicher; Finkel, Bibliografia; Enc. Org., XVII, XIX 217; Enc. Staropol., I 174; Enc. Wojsk.; W. Enc. Ilustr.; Łoza, Architekci, s. 108; PSB, XIV 256; Rastawiecki, Słownik rytowników, (Prixner); Słow. Geogr., VI 914–6; Boniecki; Uruski; Żychliński, XVII 229; Chwalewik, Zbiory pol., (Narol); – Borkowski Dunin J. S., Panie polskie przy dworze rakuskim, Lw. 1891 s. 138; Ciołek G., Ogrody polskie, W. 1954; Hubert L., Pamiętniki historyczne, W. 1861 I 313–8; Jankowski E., Dzieje ogrodownictwa w Polsce, W. 1923; Korzon, Wewnętrzne dzieje; Kukiel M., Próby powstańcze po trzecim rozbiorze 1795–1797, Kr.–W. 1912; Łoś W., Historyczne to i owo, W. 1896 s. 111–2, 159, 164, 171–3, 177–8, 180–2, 240; tenże, Pan wojewoda pomorski, „Gaz. Lwow.” 1877 nr 309–13; tenże, Pan wojewoda pomorski, „Wiek” 1879 nr 154–9; Łoziński W., Galicjana, Lw. 1872 s. 58–60; Ross J., Pałac w Narolu, „Biul. Hist. Sztuki” (W.) R. 15: 1953; Rozdolski R., Stosunki poddańcze w dawnej Galicji, W. 1962; Szydłowski T., Ruiny Polski, Kr. 1919; Zieliński L., Narol, Lubczyca, Rawa, Żółkiew, „Lwowianin” 1842 z. 2; – Akta grodz. i ziem., XXIII; Diariusz sejmu … 1788, W. [b. r.] I 16; Diariusze sejmowe z wieku XVIII, W. 1937 III; Elektorów poczet, Wyd. O. Pietruski, Lw. 1845; Jabłonowski L., Pamiętniki, Wyd. K. Lewicki, Kr. 1963; Korespondencja Ignacego Krasickiego, Red. T. Mikulski, Wr. 1958; Kreczetnikow P., Dziennik wojennych działań, P. 1874 s. 32, 59; Pamiętnik anegdotyczny z czasów Stanisława Augusta, W. 1906 II 63; Płata wojska..., 1771 s. 19; Vol. leg., VII 118, 137, 204, 214, VIII 583, IX 3, 9, 32, 47, 404; – AGAD: Arch. Radziwiłłów V 8932, V 8938; WAP w L.: Łosioviana.
                                                                                                                                                                                                                               Wacław Szczygielski

 

 

Powyższy tekst różni się w pewnych szczegółach od biogramu opublikowanego pierwotnie w Polskim Słowniku Biograficznym. Jest to tekst zaktualizowany, uwzględniający opublikowane w późniejszych tomach PSB poprawki i uzupełnienia.    

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Antoni Brodowski

przed 26 grudnia 1784 - 1832-03-31
malarz
 

Teofil Wolicki h. Nabram

1768-10-20 - 1829-12-21
prymas Polski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.