INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Franciszek Stankar młodszy  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 2003-2004 w XLII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Stankar Franciszek młodszy h. własnego (1562–1621), minister kalwiński, superintendent prowincji małopolskiej.

Ur. 2 X w Dubiecku. Był synem Franciszka Stankara (zob.) i jego drugiej żony Magdaleny z Łosiów.

Od końca r. 1565 przebywał S. z rodzicami w Stobnicy pod opieką Zborowskich. Odebrał staranne wykształcenie. Wcześnie związał się z małopolskim Kościołem kalwińskim, przygotowując się zapewne u boku któregoś z ministrów do pracy duszpasterskiej. W źródłach pojawił się po raz pierwszy wr. 1589, kiedy jako minister u Stanisława Szafrańca w Sułoszowej był obecny na synodzie prowincjonalnym we Włodzisławiu. Odtąd regularnie uczestniczył w życiu zborowym, biorąc aktywny udział w licznych synodach i konwokacjach zarówno lokalnych, jak prowincjonalnych i generalnych. Po paru latach objął zbór we Włodzisławiu u Lanckorońskich. W maju 1595 synod dystryktu chęcińskiego wysłał go do Gorlic dla przeprowadzenia tam «reformacji kościoła». W dn. 21–26 VIII t.r. wziął S. udział w synodzie generalnym w Toruniu, zwołanym dla utwierdzenia ugody sandomierskiej z r. 1570; deklarował się tam jako gorący zwolennik zgody między wyznaniami protestanckimi i wszedł do kilkunastoosobowej komisji, zajmującej się zagadnieniami szkół partykularnych i możliwością powołania wspólnej akademii protestanckiej. Synod w Okszy w lipcu 1596 skierował go do miejscowego zboru, objął jednak ten urząd dopiero po interwencji synodu, wiosną r.n., gdyż Hieronim Lanckoroński nie chciał go wypuścić z Włodzisławia. Również w lipcu 1596 został S. konseniorem i zaraz potem seniorem dystryktu chęcińskiego. Na synodzie prowincjonalnym w Ożarowie w r. 1608 został ponadto wybrany na trzy lata superintendentem prowincji małopolskiej Kościoła kalwińskiego. Funkcję tę kilkakrotnie przedłużaną, pełnił do śmierci. W r. 1612 został S. zaatakowany przez ministra w Krzcięcicach Samuela Janickiego, który zarzucał mu bliżej nieznane waśnie rodzinne. Dobrego imienia S-a bronili uczestnicy konwokacji w Okszy we wrześniu t.r., decydując o nałożeniu na Janickiego ekskomuniki (cofniętej rok później). Dn. 22 V 1617 uczestniczył S. w kolokwium ariańsko-kalwińskim. Na synodzie w Ożarowie w r.n. uzyskał zgodę na wykreślenie z wydanej w r. 1611 „Postylli” Krzysztofa Kraińskiego odnoszących się do jego ojca słów «Stankarus kacerz» oraz zarzutów bluźnierstwa.

S. cieszył się opinią dobrego organizatora. Wielokrotnie obierany był delegatem na synody prowincjonalne (np. w r. 1609 w Opolu, w r.n. w Ożarowie, w r. 1613 w Głąbowicach) oraz wizytatorem zborów (np. w r. 1599 w Miedznych, Działoszynie i Szczekocinach, w r. 1612 w Gorlicach, Bogdanowie i Włoszczowej, w r. 1614 we Włoszczowej, w r.n. w Gorlicach). W sprawach zborowych jeździł na sejmy, będące też miejscem zjazdów szlachty protestanckiej. S. nie pozostawił żadnego samodzielnie napisanego utworu, lecz wielokrotnie pełnił obowiązki korektora i cenzora prac tworzonych przez innych członków Kościoła. W r. 1596 opiniował pracę Grzegorza z Żarnowca przeciw Faustowi Socynowi („Apokatastasis…” Wil. 1598). W r. 1602 zlecono mu przejrzenie innych prac pozostałych po zmarłym Żarnowczyku, a także rozprawy Marcina Janiciusa, zaś 7 V 1606, na synodzie secemińskim, S-a i Grzegorza Jankowskiego powołano do oceny antyariańskiego skryptu Wojciecha Salinariusa „Cenzura albo rozsądek…” (ukazał się w r. 1615). W r. 1609 był S. jednym z recenzentów polemiki Jakuba z Gorlic przeciwko jezuicie Marcinowi Łaszczowi. Synody zlecały mu też przygotowanie «formy nabożeństwa» (1600) oraz zasad egzekwowania dyscypliny kościelnej (1618).

S. zaangażował się w planowaną nową edycję Biblii. W maju 1601, na synodzie w Seceminie, został powołany do komisji (znaleźli się w niej także Daniel Mikołajewski, Baltazar Krośniewicki i Andrzej Strażnicki), mającej dokonać rewizji przekładu Janiciusa. Potwierdziła to konwokacja generalna w Bełżycach 18 X 1603, zlecając ponadto S-owi przygotowanie komentarzy do niektórych Listów apostolskich i objaśnień do fragmentów Starego Testamentu, m.in. Pięcioksiągu Mojżesza. Od lutego do marca 1603 przebywał S. w Krakowie, gdzie zabiegał u patronów zborowych o środki na edycję Biblii, jednak na zapowiedzianej w Bełżycach konwencji w Baranowie, która rozpoczęła obrady 3 V r.n., do nowej komisji, mimo obecności S-a, powołano jedynie Mikołajewskiego i Jana Turnowskiego. W dzieło wydania Biblii zaangażował się S. także finansowo, przeznaczając na ten cel 100 złp. Jeszcze podczas sejmu warszawskiego w marcu 1615 doprowadził do uzgodnień, dotyczących zapewne wspólnej z kalwinistami litewskimi edycji Biblii. Dn. 28 IX t.r. uzgodnienia te aprobował synod w Okszy, jednak do realizacji edycji nie doszło. W ostatnich latach życia S. często chorował. Zabiegał wówczas o zwolnienie z obowiązków superintendenta małopolskiego (następcę, Jana Grzybowskiego, wybrano dopiero 27 IX 1624). S. zmarł w Okszy 28 III 1621.

Z małżeństwa z Barbarą Marszewską pozostawił S. cztery córki i synów: Piotra, sekretarza królewskiego, wojskiego grabowieckiego (1638–46), pisarza grodzkiego horodelskiego, który w r. 1632 podpisał elekcję Władysława IV, oraz Adama, który w r. 1648 podpisał elekcję Jana Kazimierza. Wnuczką S-a po synu Piotrze była Aleksandra, zamężna za Wespazjanem Sienickim (zob.).

 

Korzeniowski J., Zapiski z rękopisów Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu i innych bibliotek petersburskich, Arch. do Dziej. Liter. T. 11: 1910 (Piotr Stankar); – PSB (Grzybowski Jan, Jankowski Grzegorz); – Niesiecki; – Urzędnicy, III/2; – Budka W., Zbór w Gorlicach i jego patroni, „Reform. w Polsce” T. 3: 1924 s. 137; Pirożyński J., Nieznane wydanie „Konfesji Sandomierskiej”, „Odr. i Reform. w Polsce” T. 12: 1967 s. 195; Tworek S., Starania o ujednolicenie obrządku kalwińskiego w Polsce XVII wieku, tamże T. 16: 1971 s. 119– 20; – Akta synodów różnowierczych w Pol., III; Cztery broszury polemiczne z początku XVII wieku, W. 1958 s. 152; Listy do kierownictwa kalwińskiego zboru małopolskiego z lat 1617–1618, Oprac. W. Urban, Zesz. Nauk. UJ 1961, Prace. Hist., z. 5 s. 181–202; Vol. leg., III 770, 938, 940, IV 18 (Piotr), 226 (Adam); Węgierski A., Libri quattuor Slavoniae reformatae, W. 1973.

Henryk Gmiterek

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Anna Jagiellonka

1523-10-18 - 1596-09-09
królowa Polski
 

Tomasz (Tommaso) Dolabella

ok. 1570 - 1650-01-17
malarz
 

Jan Wężyk

1575 - 1638-05-27
prymas Polski
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Piotr Lilia

ok. 1546 - 1604-02-22
teolog
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.