Solari (Sollary) Giacomo (Jakub) (zm. po r. 1702), architekt. Pochodził z rodziny włoskich architektów i budowniczych znad jeziora Lugano. Nie wiadomo kiedy przybył do Polski. Dn. 5 V 1681 przyjął prawo miejskie krakowskie.
W r. 1683 wykonał S. majstersztyk przedstawiający sklepione wnętrze kościoła. Rysunek wyróżniał się taką biegłością wykonania, że stał się wzorem dla innych krakowskich prac mistrzowskich; S. został przyjęty do cechu murarzy i kamieniarzy i już t.r. wybrany na starszego cechu. W r. 1682 był zaangażowany w budowie pałacu Wawrzyńca Wodzickiego «Pod Krzysztofory» (Rynek 35). Zarówno w kształcie loggi dziedzińca tego pałacu, jak i w swoim majstersztyku S. wiernie nawiązał do rycin z traktatu włoskiego architekta i teoretyka S. Serlia „Regole generali di architettura…”. W cechu współpracował z Michaelem Pommanem, mistrzem kamieniarskim kierującym wówczas w Dębniku (koło Czernej) obróbką dzieł z tzw. czarnego marmuru. W r. 1696 jako starszy cechu złożył podpis na majstersztyku kamieniarza Andrzeja Hebowskiego. Dn. 5 VI 1701 S., tytułowany «architektem krakowskim JKM» (ze względu na identyczność oryginalnych podpisów nie jest uzasadnione kwestionowanie «awansu» cechowego majstra na królewskiego architekta), zobowiązał się podwyższyć i zasklepić nawy oraz zbudować empory jezuickiego kościoła p. wezw. Najśw. Marii Panny w Jarosławiu «na Polu», którego budowa rozpoczęła się trzy lata wcześniej z fundacji kasztelanowej krakowskiej Anny Potockiej. Udział S-ego w budowie uchwytny jest do sierpnia 1702 (później w archiwum następują luki). Płacono mu 10 talarów miesięcznie. Pozostawiał na miejscu majstra, prowadził bowiem równocześnie w Sędziszowie (koło Rzeszowa) budowę kościoła paraf. p. wezw. Narodzenia Najśw. Panny Marii (1694–1721), z fundacji woj. wołyńskiego Michała Potockiego. Projekt fasady kościoła nawiązuje do jednego z niezrealizowanych projektów Tylmana z Gameren dla kolegiaty św. Anny w Krakowie, natomiast portal z czarnego marmuru oraz niezachowana dekoracja wnętrza były bezpośrednio inspirowane pracami tegoż wykonanymi w Krakowie. O współpracy z Tylmanem świadczy również siedem planów pałacu w Łubnicach sygnowanych przez S-ego, powstałych zapewne przy okazji przebudowy albo inwentaryzacji i przekazanych Tylmanowi do korekty, gdyż znajdowały się w kolekcji jego rysunków.
Ze względu na wysoką pozycję zawodową S-ego w środowisku krakowskich architektów, potwierdzoną współpracę z Tylmanem, i swobodne korzystanie z projektów przeznaczonych do kościoła św. Anny, można uznać, że to właśnie S. – a nie «nobilis Franciscus Solari a fundamentis usque ad tectum architectus», cytowany przez ks. Andrzeja Buchowskiego („Gloria Domini super templum […] ecclesiae collegiatae Crac. S. Annae…”, Kr. 1703 s. 32–3) podług dokumentu włożonego do gałki kopuły – kierował jego budową. Użycie przez Buchowskiego imienia Franciszek przy Solarim, budowniczym tak ważnego obiektu, musi być pomyłką, gdyż żaden Franciszek Solari nie występuje w ówczesnych krakowskich aktach miejskich, cechowych i innych. W rachunkach budowy z l. 1694–7 prowadzonych przez ks. Sebastiana Piskorskiego występuje nie wymieniany z imienia Solari (Solary), który otrzymuje stałe wynagrodzenie za kierowanie pracami (m.in. przy korygowaniu błędów swego poprzednika, «architekta Lucemburskiego», i zasklepieniu kościoła); wiadomo ponadto, że w lutym 1699 dostarczył S. projekt kopuły kościoła (niezrealizowany, być może w związku z chorobą architekta, o której w rachunkach wspomniano rok później).
Ostatnia wiadomość dotycząca S-ego pochodzi z r. 1702; zapewne wkrótce potem zmarł. O rodzinie S-ego brak informacji.
Łoza, Architekci; tenże, Słown. architektów; – Chylińska-Stańczak B., Architektura brzozowskiej kolegiaty, w: Barokowa kolegiata w Brzozowie, Red. J. F. Adamski, Brzozów 1988 s. 65–72; Karpowicz M., Artisti Ticinesi in Polonia nel’ 600, Agno–Lugano 1983 s. 147–8; tenże, Baltazar Fontana, W. 1994 s. 36–7; Klein F., Akademicki kościół św. Anny w Krakowie, „Roczn. Krak.” T. 11: 1909 s. 62; Kowalczyk J., Włoskie traktaty architektoniczne jako źródło majstersztyków krakowskich, „Biul. Hist. Sztuki” T. 30; 1968 nr 2 s. 184–5; tenże, Sebastiano Serlio a sztuka polska. O roli włoskich traktatów architektonicznych w dobie nowożytnej, Wr. 1973; Kretschmerowa M., Portale domów krakowskich XVII i XVIII wieku, Kr. 1957 s. 20; Makowiecki T., Archiwum planów Tylmana z Gameren, architekta z epoki Sobieskiego, W. 1938 s. 3, 7, 20; tenże, Pałac w Łubnicach, „Spraw. z posiedzeń Tow. Nauk. Warsz. Wydz. II” T. 27; 1935 s. 40–5; Miłobędzki A., Architektura polska XVII wieku, W. 1980; Mossakowski S., Charakterystyka i geneza formy architektonicznej kościoła św. Anny w Krakowie, „Roczn. Krak.” T. 37: 1965 s. 40–1; tenże, Tylman z Gameren – architekt polskiego baroku, Wr. 1973 s. 278–80; tenże, Tilman van Gameren. Leben und Werk, München 1994 s. 189; Okoń E., Dzieje budowy kościoła jezuickiego na Polu w Jarosławiu (do roku 1713), „Acta Universitatis Nicolai Copernici” T. 27: 1996 z. 298 s. 103, 115, 120–1; Rewski Z., Majstersztyki krakowskiego cechu murarzy i kamieniarzy XVI–XIX wieku, Wr. 1954 s. 68, ilustr. 26, s. 96–7; Sawicka S., Sulerzyska T., Straty w rysunkach z Gabinetu Rycin Biblioteki Uniwersyteckiej 1939–1945, W. 1960 s. 65; – Pruszcz P. H., Klejnoty stołecznego miasta Krakowa albo kościoły..., Cracoviae 1745 s. 187; – AP w Kr.: Akta depozytowe, sygn. 501 nr 6 A, 46 A (majstersztyki); AP w Kr. Oddz. na Wawelu: Teka Schneidra, 688 k. 449–450 (oryginał kontraktu na prace w Jarosławiu); Arch. UJ: rkp 318 s. 49n. (Piskorski S., Rationes perceptorum et expensorum pro Fabrica Ecclesiae S. Annae Crac. 1693–1706); Inst. Hist. Sztuki UJ: Kossowski J., Pałac «Pod Krzysztofory» (1995, mszp. pracy magisterskiej).
Wojciech Boberski