Święcicki (Svencickis, Swiecicius, Swiencicky) Grzegorz (błędnie Jerzy) h. Jastrzębiec (ok. 1568 — 1617), archidiakon wileński, hagiograf.
Miał braci Kaspra i Jędrzeja.
Ś. uczył się w kolegium jezuickim, a następnie w Akad. Wil., w której uzyskał stopień magistra sztuk wyzwolonych i filozofii. Jako student uczestniczył w r. 1589 w powitaniu zdążającego do Rewla króla Zygmunta III; w wydanym na cześć władcy okolicznościowym druku „Serenissimo ac potentissimo principi Sigismundo III […] Vilnam ingressum… (Vilnae 1589) zamieścił łaciński wiersz Fortunatissimus S.R.M. adventus. Mianowany kanonikiem wileńskim, instalował się 26 X 1594 na miejsce zmarłego Bartłomieja Niedźwieckiego. Dn. 3 I 1597 kapituła wydelegowała Ś-ego na sejmik generalny w Słonimiu, a 27 II r.n. powierzyła mu odzyskanie zagarniętych placów i gruntów kapitulnych w Mińsku i okolicach. Dn. 4 II 1599 został deputatem kapituły do Tryb. Lit.; 21 I 1600 kanonicy obrali go (razem z Benedyktem Wojną) delegatem na tegoroczny sejm warszawski z zadaniem obrony praw i przywilejów W. Ks. Lit. oraz podjęcia starań o potwierdzenie kanonizacji królewicza Kazimierza Jagiellończyka (bulla kanonizacyjna, wydana w r. 1521 przez papieża Leona X, zaginęła). Przed 30 VI 1600 wpisał się Ś. do metryki nacji polskiej na uniw. w Padwie. Po powrocie na Litwę wstąpił 20 III 1601 do bractwa św. Anny w Wilnie. Gdy w wyniku konfliktu między kantorem wileńskim Mikołajem Jasieńskim i proboszczem Janem Żuchowskim zagrożone zostały uprawnienia kanoników w zakresie jurysdykcji kościelnej, kapit. wileńska powierzyła 6 II 1602 Ś-emu obronę swych praw przed Wojną, wówczas już biskupem wileńskim. Jednocześnie na życzenie Wojny kanonicy postanowili wysłać do Rzymu posła dla uzyskania potwierdzenia kanonizacji św. Kazimierza i 15 III t.r. wyznaczyli do tej misji Ś-ego, a na koszty poselstwa przeznaczyli 300 czerwonych zł (w styczniu 1603 kwotę tę zwiększono o 400 złp.); Ś. na czas nieobecności wyznaczył na swych pełnomocników sufragana wileńskiego Mikołaja Paca i kanonika Andrzeja Jurgiewicza. Wyruszył z Wilna wkrótce po Wielkanocy w r. 1602, wioząc m.in. przerobiony i uzupełniony przez siebie żywot św. Kazimierza autorstwa Z. Ferreriego („Vitae b. Casimiri confessoris”). Wg relacji Ś-ego wyprawa obfitowała w niebezpieczeństwa; podczas przeprawy przez Niemen koło folwarku Błocie wezbrana rzeka porwała prom, a ocalenie przypisał Ś. wstawiennictwu św. Kazimierza. Po przybyciu do Rzymu doręczył 26 IV 1602 sekretarzowi papieskiemu pismo Wojny z prośbą o potwierdzenie kanonizacji. Po jego rozpatrzeniu przez Kongregację Obrzędów otrzymał jesienią t.r. od papieża Klemensa VIII breve „Quae ad Sanctorum” (datowane na 7 XI), zezwalające na uroczyste obchody dnia św. Kazimierza, a także chorągiew kanonizacyjną z wizerunkiem świętego, formuły obrzędów ku jego czci i inne dary. Podczas pobytu w Rzymie wydał Ś. książkę, zawierającą zbiór modlitw i czytań brewiarzowych oraz mszy o św. Kazimierzu („Die quarta martii in festo Sancti Casimiri Confessoris”, Romae 1603). W drodze powrotnej do Rzpltej w pobliżu granicy Wenecji i Austrii, między miasteczkami Venzone i Pontebba, wóz z rzeczami Ś-ego i papieskimi darami omal nie stoczył się do przepaści; zażegnanie niebezpieczeństwa Ś. po raz kolejny uznał za wynik wstawiennictwa św. Kazimierza.
Ś. wrócił do Wilna krótko przed 26 VIII 1603, jednak z powodu epidemii dżumy ogłoszenie kanonizacji odłożono do maja 1604. Dn. 10 V t.r. w wileńskim kościele św. Stefana wygłosił mowę o życiu i cudach św. Kazimierza, swojej podróży do Rzymu, breve papieskim i chorągwi kanonizacyjnej, którą przekazał kanclerzowi lit. Lwu Sapieże jako przedstawicielowi króla Zygmunta III. W wileńskiej drukarni jezuickiej wydał t.r. pracę „Theatrum S. Casimiri”, zamieszczając w niej m.in. opis uroczystości kanonizacyjnej, tekst swej mowy (Oratio Svencicii Labarophori) oraz genealogię i żywot św. Kazimierza (Vita S. Casimiri), opracowany na podstawie pracy Ferreriego z interpolacjami zawierającymi wiadomości z historii Polski wraz z opisem cudów dokonanych za przyczyną świętego (Miracula S. Casimiri confessoris). Dzieło zawierało także utwory studentów Akad. Wil. Dn. 16 VIII 1604 uczestniczył Ś. w otwarciu grobu św. Kazimierza w kaplicy królewskiej katedry w Wilnie. Wkrótce potem został ponownie delegowany przez bp. Wojnę do Rzymu z wizytą «ad limina»; korzystając z okazji, kapituła 6 X t.r. poleciła mu uzyskać w Rzymie zatwierdzenie funduszu króla Zygmunta III z 12 III 1601 dla wikariuszów katedralnych z parafii Odelsk z kościołami filialnymi w Krynkach i Kuźnicy. W Rzymie 1 III 1605 przedstawił Ś. papieżowi sprawozdanie biskupa ze stanu diecezji. Po powrocie do Rzpltej ofiarował 7 IX t.r. do kaplicy królewskiej katedry w Wilnie srebrną tabliczkę jako wotum za szczęśliwy powrót i ocalenie «z licznych w drodze niebezpieczeństw od łotrów i żeglugi».
W r. 1606 posłował Ś. od kapit. wileńskiej na sejmik generalny w Słonimiu. Dn. 11 V t.r., już jako proboszcz oszmiański, instalował się na archidiakonię wileńską. Co najmniej od 8 II 1607 do 12 XII 1612 pełnił funkcję prowizora seminarium w Wilnie, był też plebanem w Smorgoniach; od 4 II 1608 występował z tytułem sekretarza królewskiego. Na polecenie bp. Wojny przeprowadził w l. 1609 i 1612 wizytację diec. wileńskiej. Dn. 29 VII 1613 został wyznaczony przez kapitułę do komisji do rozgraniczenia jej posiadłości i dóbr królewskich, a przed 4 IX t.r. mianowano go (obok stolnika lit. Krzysztofa Wiesiołowskiego i woj. witebskiego Jana Zawiszy) rewizorem star. bobrujskiego. W związku z planowanym wyjazdem do Rzymu Wojna ustanowił go 13 II 1615 pomocnikiem administratora diecezji Abrahama Wojny w sprawach doczesnych («in temporalibus»). Za rektoratu Michała Salpy (1614—18) ofiarował Ś. książki do biblioteki Akad. Wil. (w zbiorach B. Uniw. Wil. zachował się należący do niego egzemplarz pracy pseudo P. de Palude „Thesauri novi sermones quadragesimales”, Coloniae 1537); w testamencie przekazał ponadto mszał i obrazy «do grobu św. Kazimierza». Egzekutorami testamentu ustanowił kustosza Melchiora Eliaszewicza Gejsza oraz kanoników Mikołaja Iszorę i Marcina Żagla. Ś. zmarł 26 II 1617 w Wilnie, został pochowany w tamtejszej katedrze; jego nagrobek, odnotowany przez Szymona Starowolskiego, został zniszczony podczas przebudowy świątyni.
Po śmierci Ś-ego Vita S. Casimiri i Miracula S. Casimiri confessoris opublikowano w „Acta Sanctorum” (Antverpiae 1668 I). W r. 2004 zostały wydane w Wilnie w zbiorze „Casimiriana II. Vitae antiquiores S. Casimiri — Ankstyvieji šv. Kazimiero «Gyvenimai»” (Oprac. M. Čiurinskas). Mowę Ś-ego, wygłoszoną w czasie uroczystości 10 V 1604, opublikował Jan Ostrowski-Daneykowicz w „Swadzie polskiej i łacińskiej” (L. 1747 II 52—7).
Deputaci lit.; Enc. Kośc.; Enc. Org.; Estreicher; Hagiografia pol., I 747; Jocher, II 350, III 444; PSB (Salpa Michał); Siarczyński, Obraz wieku panowania Zygmunta III, II 244; Słown. pol. teologów katol., IV; Vilniaus Universiteto Bibliotekos paleotipai: katalogas, Vilnius 2003 s. 300 nr 1081; Witkowska A., Nastalska J., Staropolskie piśmiennictwo hagiograficzne. Słownik hagiografów polskich, L. 2007 I; — Bičiūnas J., Commémoration de la fête célébrée à Wilno en 1604 à l’occasion de la canonization de St. Casimir, „Antemurale” T. 1: 1954 s. 126—31; Bieliński, Uniw. Wil., II 620, III 478; Fijałek J., Kościół rzymsko-katolicki na Litwie, w: Polska i Litwa w dziejowym stosunku, W. 1914; Kurczewski J., Kościół zamkowy czyli katedra wileńska w jej dziejowym, liturgicznym, architektonicznym i ekonomicznym rozwoju, Wil. 1916 III; Lipnicki A., Życie, cuda i cześć świętego Kazimierza, królewicza polskiego, wielkiego księcia litewskiego, Wil. 1907; Łukaszewicz J., Dzieje kościołów wyznania helweckiego w Litwie, P. 1842 I 60; Niedźwiedź J., Kultura literacka Wilna (1323—1655). Retoryczna organizacja miasta, Kr. 2012; Niewiero F., Dzieje kultu św. Kazimierza w kraju i za granicą, „Nasza Przeszłość” T. 33: 1970 s. 86—8; Pawlikowska W., Wojciech Żabiński z Żabina-Gąsiory — wdzięczny ziomek, „Roczn. Maz.” T. 21: 2009 s. 252; Pawlikowska-Butterwick W., A Foreign’ Elite? The Territorial Origins of the Canons and Prelates of the Cathedral Chapter of Vilna in the Second Half of the Sixteenth Century, „Slavonic and East European Review” T. 92: 2014 nr 1 s. 71; Pękalski P., Żywoty świętych patronów polskich, Kr. 1862 s. 52—4, 61—3; Piechnik L., Dzieje Akademii Wileńskiej, Rzym 1983 II; Rabikauskas P., Święty Kazimierz, patron Litwy, Kr. 1997 s. 103—5, 120—39; Rachuba A., Wielkie Księstwo Litewskie w systemie parlamentarnym Rzeczypospolitej w latach 1569—1763, W. 2002; Sokolski J., Łacińska poezja średniowieczna w polskim baroku, „Ze Skarbca Kult.” T. 49: 1989 s. 56; Strockis M., Graiku kalbos kirčiavimas ir eiledara XVII amžiaus Vilniaus universitete: Grigariaus Sventickio „Odarion”, „Literatura” T. 43: 2001 z. 3 s. 106—16; Wojtyska H. D., Początki kultu i procesy kanonizacyjne św. Kazimierza, „Analecta Cracoviensia” T. 16: 1984 s. 188—9, 227—8; Wróbel W., Kościół parafialny w Kalinówce Kościelnej i jego wyposażenie w świetle wizytacji z 1620 r., w: Parafia w Kalinówce Kościelnej 1511—2011. Pięć wieków historii, Red. A. Szot, Białystok 2011 s. 113; — Arch. nacji pol. w Uniw. Padewskim, I; Fontes Hist. Lithuanae, I 18—31; Laureae academicae, Ed. M. Svirskas, I. Balčienė, Vilnius 1997 s. 250; Lietuvos katalikų dvasininkai XIV—XVI a., Oprac. V. Ališauskas i in., Vilnius 2009; Relationes status dioecesium in Magno Ducatu Lituaniae, Red. P. Rabikauskas, Romae 1971 I; Starowolski, Monumenta Sarmatarum, s. 223; — B. Nauk. PAU i PAN w Kr.: rkp. 346 k. 32; Lietuvos mokslų akademijos biblioteka w Wil.: sygn. F43—215 ACV VII k. 230—30v, 286v—7, 317, 329, sygn. F43—216 ACV VIII k. 9v, 30v, 53v, 80v—1, 95, 114v, 170v, 230, 245, 269, sygn. F43— 16718, F43—26717, F43—26718, F43—26740; Lietuvos valstybės istorijos archyvas w Wil.: sygn. F1135 ap. 4 b. 472 k. 38v.
Joanna Nastalska-Wiśnicka i Wioletta Pawlikowska-Butterwick