INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Gustaw Małachowski     

Gustaw Małachowski  

 
 
Biogram został opublikowany w 1974 r. w XIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Małachowski Gustaw (1797–1835), zastępca ministra spraw zagranicznych w powstaniu listopadowym, działacz prawicowego skrzydła emigracji. Ur. 27 V w Końskich, był synem Stanisława, generała W. P. (zob.), oraz Anny ze Stadnickich, bratem Juliusza (zob.). Uczył się najpierw w domu, potem w liceum warszawskim, które ukończył w r. 1812. W końcu 1814 r. M. był, wraz z Ignacym Prądzyńskim i Klemensem Kołaczkowskim, inicjatorem założenia nowej komórki „Towarzystwa Prawdziwych Polaków” powstałego z inicjatywy A. J. Czartoryskiego w r. 1813. W r. 1817 wyjechał do Petersburga, praktykował zrazu w kancelarii Sekretariatu Stanu Król. Pol., następnie zaś pracował w ministerstwie spraw zagranicznych Rosji pod kierunkiem Capo d’Istria. M. towarzyszył mu w podróżach dyplomatycznych do Akwizgranu, Paryża, Karlsbadu i Wiednia. Po powrocie do Królestwa w r. 1820 pracował w Radzie województwa sandomierskiego. W tym też czasie przystąpił do Tow. Patriotycznego, przyjęty na członka przez Wojciecha Grzymałę. Od r. 1823 był członkiem komitetu centralnego tego Towarzystwa. Po wykryciu Towarzystwa M. został aresztowany i był więziony u Karmelitów w Warszawie od lutego do kwietnia 1826. Sądu uniknął, jak twierdzi Mochnacki, dzięki znalezieniu w jego papierach listu protestującego przeciw wprowadzeniu do Senatu ludzi spoza arystokracji. M. tłumaczył się, że z racji swoich poglądów nie mógł należeć do rewolucyjnego związku. Bardziej prawdopodobne wydaje się, że do usunięcia sprawy M-ego z akt sądu sejmowego przyczynił się jego ojciec wchodzący w skład tego sądu. Faktem jest, że nazwisko M-ego nie figuruje w „Zdaniu sprawy komitetu śledczego” ani w „Wyroku sądu sejmowego”. Co więcej, w r. 1827 z poparciem kaliszan został wybrany posłem na sejm z pow. częstochowskiego. W. ks. Konstanty usiłował unieważnić jego wybór, uważając go za niebezpiecznego liberała. Od r. 1829 zasiadał M. w Komisji Umorzenia Długu Krajowego. Utrzymywał kontakty ze Związkiem P. Wysockiego w Szkole Podchorążych Piechoty i wpływał nań w duchu umiarkowanym; sprzeciwił się też zamachowi na cara Mikołaja w maju 1829 w czasie jego koronacji warszawskiej. Skądinąd na sesji sejmowej 1830 r., na której reprezentował pow. szydłowiecki, wyróżniał się wśród opozycjonistów. Czynny był w komisji prawodawczej i wniósł m. in. petycję o uwolnienie W. Łukasińskiego.

W październiku i listopadzie 1830 brał udział w przygotowaniach spiskowych, myśląc o postawieniu na czele ruchu A. J. Czartoryskiego. Natomiast z chwilą wybuchu powstania 29 XI stanął u boku min. Ksawerego Lubeckiego, gdy ten zmierzał do przechwycenia władzy przez konserwatystów. W dn. 1 XII 1830 został kooptowany do Rady Administracyjnej. W Radzie sprzeciwiał się radykalnym żądaniom klubistów i wziął osobiście udział w rozpędzaniu klubu w dn. 3 XII. W sejmie zwołanym 18 XII opracował pierwszy, umiarkowany w tonie projekt manifestu, który, poprawiony pod naciskiem patriotycznej większości, uznać miał powstanie za narodowe. Dn. 28 XII dyktator J. Chłopicki powierzył M-emu resort spraw zagranicznych, na razie z neutralnym tytułem «radcy Rady Najwyższej Narodowej do spraw dyplomatycznych». Zastępcą ministra spraw zagranicznych został 2 II 1831. Podporządkowany był bezpośrednio prezesowi rządu A. J. Czartoryskiemu; uposażenia żadnego nie pobierał. Prowadził bieżącą korespondencję z agentami dyplomatycznymi za granicą i miał w ręku sprawy finansowe swego wydziału. W łonie rządu i w sejmie zwalczał ostro dawnych swych przyjaciół – kaliszan. Po drastycznym zatargu z min. B. Niemojowskim 2 V podał się demonstracyjnie do dymisji – w nadziei, że zmusi też do ustąpienia z rządu swoich przeciwników. Jednakże 13 V dymisja M-ego została przyjęta. M. związał się wówczas z prawym skrzydłem izby, forsując słynny projekt reformy rządu i powierzenie Czartoryskiemu urzędu namiestnika. Na radzie wojennej 27 VII stanął w obronie gen. J. Skrzyneckiego, przyczyniając się do opóźnienia jego dymisji jeszcze o dwa tygodnie.

Po zajściach 15 VIII M. opuścił Warszawę wraz z korpusem gen. G. Ramoriny. Z nim przeszedł do Galicji, skąd przez Kraków i Brno przedostał się do Anglii. Dn. 16 XI 1831 był już w Londynie. Wezwany do Paryża przez Czartoryskiego, musiał najpierw zatrzymać się w Besançon i dopiero po otrzymaniu zezwolenia od władz francuskich na osiedlenie się w Paryżu przybył tam w grudniu t. r. M. był jednym z najbliższych jego współpracowników. Czartoryski powierzył mu w r. 1833 przygotowanie pierwszej mocji (wniosku) w sprawie polskiej w parlamencie brytyjskim. M. zastępował Czartoryskiego w Paryżu, gdy ten wyjeżdżał do Anglii. Z racji swego pochodzenia i pracy w dyplomacji dobrze był przyjmowany w kręgach francuskich. Przeprowadzał rozmowy z ministrami (zaprzyjaźniony był z min. de Broglie), sporządzał noty o sytuacji politycznej Polski. M. in. opracował notę o Rzeczypospolitej Krakowskiej, udowadniając konieczność istnienia Wolnego M. Krakowa (maj 1833) i dwa memoriały o prawnych podstawach amnestii i żądaniu zwrotu zabranych majątków. Pisma były sporządzone dla konsulów francuskich rezydujących w państwach zaborczych. Uczestniczył też w nieoficjalnych obradach sejmu na emigracji (31 XII 1832 i w styczniu 1833). Po utworzeniu Związku Jedności Narodowej w styczniu 1833 stanął na czele oddziału zagranicznego, mając do pomocy gen. J. Bema i H. Dembińskiego. Po reorganizacji Związku w r. 1834 M. otrzymał stanowisko sekretarza generalnego, a pomocnikiem jego został W. Zamoyski. Od r. 1833 był również członkiem Tow. Historyczno-Literackiego. Nie pobierał subsydium francuskiego przydzielanego emigrantom polskim. Dopiero na prośbę gen. Bema o pomoc finansową przy organizowaniu Legii Portugalskiej wystąpił do władz francuskich o przyznanie należnego mu zasiłku, który przeznaczył na cele emigracyjne. Zmarł w stanie bezżennym w Paryżu 10 IV 1835; pochowany został na cmentarzu Père-Lachaise.

 

Litografia Villaina wg rys. Kurowskiego, w: Polska jej dzieje i kultura, W. [1931] III; – W. Enc. Powsz., (PWN); Uruski; – Askenazy Sz., Łukasiński, W. 1908 I–II; Dutkiewicz J., Francja a Polska w 1831 r., Ł. 1950; Dylągowa H., Towarzystwo Patriotyczne i sąd sejmowy, 1821–1829, W. 1970; Gadon L., Wielka Emigracja w pierwszych latach po powstaniu listopadowym, Paryż 1959; Gąsiorowska N., Sejmy w Królestwie Kongresowym 1818–1830, „Myśl Pol.” 1915 z. 2 s. 183–91; Handelsman M., Adam Czartoryski, W. 1948–8 I–II; Konarska B., W kręgu Hotelu Lambert, Wr. 1971; Oppman E., Warszawskie Towarzystwo Patriotyczne 1830–1831, W. 1937; Polska jej dzieje i kultura, W. [1931] III; Tokarz W., Sprzysiężenie Wysockiego i noc listopadowa, Kr. 1925; Więckowska H., Opozycja liberalna w Królestwie Kongresowym 1815–1831, W. 1925; Zajewski W., Walki wewnętrzne ugrupowań politycznych w powstaniu listopadowym, Gd. 1967; – Barzykowski, Historia powstania; Diariusz Sejmu z r. 1830–1831, Kr. 1907–12 I–VI; Kaczkowski S., Dzieła. T. 2: O sejmie, Kr. 1883 s. 6, 16, 18, 69, 230, 232–5; Krawiec L., L’Association des Vrais Polonais. Une page inconnue de l’histoire de Pologne 1813–1821, w: Compte rendu de l’activité pour les années 1957–1966, Paris 1968 s. 139–58; Lipiński T., Zapiski z lat 1825–1831, Kr. 1883; toż w: Pamiętniki Dekabrystów, W. 1960 III 599; Łubieński R., Generał Tomasz Pomian hr. Łubieński, W. 1899 I 434; Małachowski S., Pamiętniki, P. 1885 s. 169–74; Mochnacki M., Powstanie narodu polskiego, Wyd. 3., P. 1863 I 275–6, II 17; Mowy miane na cmentarzu Père Lachaise pod Paryżem… przy złożeniu do grobu zwłok śp. G. M-ego, Paryż 1835; Niemcewicz J. U., Pamiętnik… Dzienniki pobytu za granicą od dnia 21 lipca 1831 do 20 maja 1841 r., P. 1876–7 I 119, 128, II 469, 493; tenże, Pamiętnik z r. 1930–1831, Kr. 1909; tenże, Pamiętniki z lat 1820–1829, w: Pamiętniki Dekabrystów, W. 1960 III; Prądzyński I., Pamiętniki, Wyd. 2., Kr. 1909 I–IV; – „Kron. Emigracji Pol.” T. 2: 1834 s. 88, T. 3: 1835 s. 3–9; „Nowa Pol.” T. 3: 1835 nr 25 s. 338–9; „Północ” 1835 nr 9 s. 36; „Tyg. Emigracji Pol.” 1835 cz. 5 s. 45, 59; – B. Czart.: rkp. 5295, 5303, 5304, 5305, 5307, 5310, 5460, Ew. 1556; B. Pol. w Paryżu: sygn. 482, 554.

Barbara Konarska

 

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Powiązane artykuły

 

Obrona Warszawy w 1831 r.

Powstańcy i cywile opanowali miasto już 30 listopada 1830 r. Namiestnik carski i garnizon rosyjski ewakuował się. Warszawa stała się centrum polityczno-administracyjnym i wojskowym powstania listopadowego,......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Piotr Wysocki

1797-09-10 - 1875-01-06
spiskowiec
 

Marcin Zaleski

1796 - 1877-09-16
malarz
 

Teofil Wolicki h. Nabram

1768-10-20 - 1829-12-21
prymas Polski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.