INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Helena Ogińska (z domu Ogińska)      Żebrowski, Antoni - Kazanie w dzień pogrzebu [...] Eleonory z Buynickich Oginskiey ... - w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie - sygn.: SD XVIII.2.109 - źródło kopii cyfrowej: POLONA.pl - rubrykacja: iPSB.

Helena Ogińska (z domu Ogińska)  

 
 
ok. 1700 - 1792
Biogram został opublikowany w 1978 r. w XXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Ogińska z Ogińskich Helena (ok. 1700–1792), marszałkowa w. lit., potem kasztelanowa wileńska. Była córką Kazimierza Dominika (zob.) i Eleonory z Wojnów, marszałkówny pińskiej, siostrą Józefa (zob.). O jej latach dziecięcych i wykształceniu nic nie wiadomo, wyniosła z nich jednak biegłą znajomość kilku języków obcych; w r. 1727 nauczyła się rosyjskiego, będąc w Kurlandii z ojcem, członkiem wysłanej przez sejm 1726 r. komisji. Podczas pobytu w Mitawie O. zaprzyjaźniła się z ks. kurlandzką Anną Iwanowną, od r. 1730 carową Rosji. Koneksje te próbowała wyzyskać w r. 1731, zjawiwszy się w maju t.r. w Moskwie, prawdopodobnie na zaproszenie carowej. Czy piękna i inteligentna Polka (jak oceniali ją akredytowani w Moskwie dyplomaci zachodni) pełniła misję nieoficjalnego wysłannika Augusta II, który ponoć snuł zamysły poślubienia carowej, czy też chciała wyzyskać pozycję swej mitawskiej przyjaciółki dla kariery własnej lub ojca – nie wiadomo. Anna Iwanowna przyjęła ją serdecznie, ale utrzymywała odpowiedni do swej godności dystans; nie dopuszczono też do poufnych rozmów O-iej z carową, wskutek czego wysłanniczka nie mogła przedstawić zaleceń monarchy. Wyjechała z Moskwy w sierpniu 1731, przywożąc cenne podarki w naturze i 10 000 rb. w gotówce. Poślubiwszy wiosną lub latem 1739 oboźnego lit. Ignacego Ogińskiego (zob.), O. w styczniu 1740 wprowadzała go na dwór rosyjski jako nadzwycz. posła Rzpltej. Akredytowani w Petersburgu ministrowie zachodni zauważyli, że faktycznym dyplomatą była O., gdy jej mąż pełnił tylko obowiązki reprezentacyjne. Trwające od stycznia do czerwca 1740 poselstwo, z punktu widzenia interesów Rzpitej całkowicie bezpłodne, przyniosło O-iej i jej mężowi cenne podarki, podobnie jak następne, odbywane od marca 1743 do stycznia 1744, już za carowej Elżbiety. Wobec zaostrzenia stosunków rosyjsko-pruskich w r. 1746 i ożywienia w Polsce antyrosyjskiej propagandy francusko-pruskiej, carowa Elżbieta przypomniała O-iej o obowiązku wywdzięczenia się za doznane od Rosji dobrodziejstwa i prosiła o krzewienie wśród Polaków życzliwych dla Rosji uczuć.

W l.n. O-ą pochłaniał proces o spadek po Wiśniowieckich toczony z bratankiem Michałem Kazimierzem Ogińskim (zob.). Stąd jej zaangażowanie w pracach sejmikowych i sojusz z hetmanem w. lit. Michałem Kazimierzem Radziwiłłem przeciw podkanclerzemu lit. Michałowi Czartoryskiemu, który wspomagał młodego Ogińskiego. Z tego czasu (początek 1750 r.) znane są też kontakty O-iej z dyplomatami francuskimi w Polsce; do bliższych związków O-iej z obozem francuskim najprawdopodobniej nie doszło. Zakończywszy w październiku 1750 proces z bratankiem, O., żywiołowo nie znosząca Czartoryskich, rzuciła się w wir walki politycznej, stając się w sprawach litewskich prawą ręką Jerzego Mniszcha, marszałka nadwornego kor. Przez nią m. in. pamiętnikarz Marcin Matuszewicz zabiegał o poparcie przez Mniszcha swej sprawy z kanclerzem Czartoryskim. Wypłacił się protektorce w swym diariuszu, charakteryzując ją jako «damę piękną, mądrą i wielkiej siły, że podkowy łamać mogła». W lecie 1756, na wieść o przybyciu do Polski rosyjskiego wywiadowcy gen. Weymarna, o którym szeptano, że przywiózł Czartoryskim dodatkowe obietnice moskiewskiego poparcia, O. nakłaniała hetmana Radziwiłła, by wobec Rosjanina «odkryć leurs [tj. Czartoryskich] faussetés i dać poznać ce qu’ils sont et faire connaître la droiture, z którą Wasza Ks. Mość i z nim jedno rozumiejący postępują dla ojczyzny». Pomysł ten Ogińscy niebawem uzupełnili propozycją wspólnego z Radziwiłłem wysłania nad Newę kogoś zaufanego. Tak w tym, jak i w innych przypadkach, trudno z pewnością orzec, czy autorstwo pomysłów należało do O-iej (jak sugerują pamiętnikarze), czy do jej męża. Nie wiadomo też, czy powyższe projekty zrealizowano. W marcu 1757 O. ciężko zachorowała i żegnała się już z życiem. Ozdrowiawszy nie wróciła już do dawnej komitywy politycznej z hetmanem Radziwiłłem, zapewne dlatego, by wobec perspektywy wkroczenia do Rzpltej wojsk rosyjskich, nie narażać się oficjalnym stronnikom Rosji – Czartoryskim. Przed rekwizycjami wojsk rosyjskich próbowała się zresztą ratować na własną rękę, nader gościnnie podejmując w swych rezydencjach oficerów i ich żony. Gdy wskutek wyraźnego od r. 1760 zbliżenia Ogińskich do «familii» Radziwiłł zdecydował się pozbawić ich dochodowego zastawu Białynicz (marzec 1761), O., rozpoczynając proces z hetmanem, narzekała, «że z jednej prepotencji w drugą dostaliśmy się, a jeszcze gorszą, bo bezrozumną, tylko ambicją wysadzającą się».

Dn. 20 IX 1761 O. zorganizowała w Białyniczach koronację cudownego obrazu Najśw. Panny Maryi (stąd nazwa Białynicz: ruska Częstochowa). Na rzecz kościołów i klasztorów O. i mąż świadczyli sporo zarówno w swych rezydencjach litewskich (Iwie w Oszmiańskiem i Bóbr w Orszańskiem), jak i w Warszawie. Już po śmierci męża O. zatroszczyła się w Bobrze o drugiego księdza, którego zadaniem było prowadzenie szkoły. Od r. 1768 kasztelanowa wileńska, w październiku 1769 O. z niechęcią witała projekt petersburskiej misji Andrzeja Ogińskiego (zob.), narażającej posła Rosji. Sama przez całe życie zachowywała serwilistyczny stosunek do wschodniej potencji, wyniesiony z domu rodzinnego. Mimo przyznawanej jej przez współczesnych wysokiej inteligencji, O. swe aspiracje życiowe wyrażała w życzeniu, «aby Pan Bóg dał zdrowie i pieniążki». Po śmierci męża, zachowawszy dożywotnio starostwo borysowskie, przebywała stale w Warszawie, mieszkając w swym pałacu przy Rymarskiej (u zbiegu z Elektoralną). Pokaźny majątek bezdzietnej wdowy, jeszcze za jej życia podzielony między spadkobierców, po śmierci O-iej w r. 1792 (żyła jeszcze w czerwcu t.r.) przypadł w lwiej części bratankowi Michałowi Kazimierzowi Ogińskiemu. Jego też uczyniła wykonawcą swego testamentu, prosząc o pochowanie w kościele Jezuitów w Witebsku, gdzie spoczywały zwłoki jej męża.

 

Estreicher; Słown. Geogr., (jak w biogramie Ignacego Ogińskiego); Dworzaczek; Uruski; – Ciechanowiecki A., Michał Kazimierz Ogiński und sein Musenhof zu Słonim, Köln 1961; Jankowski C., Powiat oszmiański, Pet. 1898 III 87–9; Konopczyński W., Polska w dobie wojny siedmioletniej, W. 1909 I; Kościałkowski S., Antoni Tyzenhauz, Londyn 1970 I; – Archiv kniazia Voroncova, Moskva 1873–5 VI–VIII; Kossakowska K. z Potockich, Listy, P. 1883; Matuszewicz M., Pamiętniki, W. 1876 I–IV, (poza indeksem: I 224, III 163, IV 243); Sbornik Russ. Ist. Obšč., LXVI, LXXXVI, C; Vol. leg., VIII 410, 420, 424–5, 445, 458; – AGAD: Arch. Radziwiłłów, Dz. IV a (kopie) ks. 6–19, Dz. V nr 10702, 10732, 10733. Zbiór Anny Branickiej 124. Zbiór Muz. Narod. 457; B. Czart.: rkp. 601 (dopiski w listach męża), 680, 698, 723, 928, 1981 s. 515–518; B. Narod.: rkp. 6980; B. Ossol.: rkp. 2649 (listy ojca, pisane przez O-ą); B. PAN w Kr.: rkp. jak przy biogramie Ignacego Ogińskiego.

Zofia Zielińska

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Ignacy Ogiński

ok. 1698 - marzec 1775 kasztelan wileński
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan Emanuel Gilibert

1741-06-21 - 1814-09-02
botanik
 

Cyprian Godebski

1765 - 1809-04-19
poeta
 

Kajetan Koźmian h. Nałęcz

1771-12-31 - 1856-03-07
poeta
 

Józef Maria Grassi

1757-04-22 - 1838-01-07
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Józef Saunders

1773 - 1845-01-01
grafik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.