INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Izydor Koszykowski  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1968-1969 w XIV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Koszykowski Izydor, pseud. Czarny (1901–1942), konduktor tramwajowy w Warszawie, działacz Komunistycznej Partii Polski (KPP) i Polskiej Partii Robotniczej (PPR), autor pamiętnika. Ur. między 24 a 26 IV w Warszawie, był dzieckiem porzuconym przez rodziców, nazwisko nadano mu od nazwy ulicy, na której znaleziono niemowlę. Z Domu Wychowawczego przy ul. Nowogrodzkiej zabrany został na wychowanie przez ubogą chłopską rodzinę z Wyśmierzyc koło Białobrzegu. Tam przebywał do 7. roku życia, następnie przez krótki okres czasu na wsi pod Żyrardowem, po czym wrócił do Domu Wychowawczego. Od r. 1915 terminował (z przerwami) w warsztacie grawerstwa i złotnictwa Benedykta Morantowicza, gdzie ostatecznie uzyskał w r. 1922 dyplom czeladniczy. Lata pierwszej wojny światowej spędził początkowo w Warszawie, a później u swych pierwszych opiekunów w Wyśmierzycach. W listopadzie 1918 r. wstąpił jako ochotnik do wojska i brał udział w wojnie polsko-radzieckiej. Po zakończeniu wojny powrócił do Warszawy. W r. 1922 powołany ponownie do odbycia czynnej służby wojskowej, został jednak po wielu staraniach przedterminowo zwolniony. Wróciwszy do Warszawy, początkowo był bez pracy, w r. 1923 zatrudniony w fabryce wyrobów srebrnych P. Łątkowskiego, a od 1 VI 1924 r. do czasu zwolnienia w grudniu 1925 r. w fabryce wyrobów srebrnych braci Hempel na Lesznie. Później przez rok znów nie pracował.

W tym czasie napisał autobiograficzną opowieść, ironicznie zatytułowaną Dziedzic ulicy, która pierwotnie drukowana była w odcinkach na łamach tygodnika „Jutro Rzeczypospolitej” (1932 nr 4–11), a w formie książkowej ukazała się dopiero w r. 1949, pod zmienionym tytułem Dziecko ulicy. Na kartach pamiętnika, napisanego z niewątpliwym talentem literackim, K. w sposób ostry i wymowny odtworzył osobistą tragedię o społeczno-obyczajowym podłożu oraz walkę bezrobotnego o prawo do życia. W toku starań o wydanie pamiętnika poznał A. Struga, z którym później łączyła go serdeczna przyjaźń. Dzięki jego poparciu w r. 1927 uzyskał K. stałe zatrudnienie w charakterze konduktora na stacji Praga (obecnie zajezdnia przy ul. Kawęczyńskiej) w Miejskich Zakładach Komunikacyjnych.

Niebawem rozpoczął K. działalność w ruchu rewolucyjnym; w r. 1927 został członkiem komórki KPP na stacji Praga. Pod wpływem współtowarzyszy K., skłonny początkowo do bezpośredniej walki, wkrótce włączył się aktywnie do pracy agitacyjnej. Brał udział w kolportowaniu wydawnictw partyjnych, zorganizował też w swoim mieszkaniu biblioteczkę marksistowską, którą z czasem zlikwidowano wobec inwigilacji defensywy. W r. 1929 uczestniczył w utworzeniu komórki Związku Zawodowego Tramwajarzy m. st. Warszawy, kierowanego przez KPP. Jako działacz lewicy związkowej brał żywy udział w warszawskim strajku tramwajarzy w r. 1931; o walce tramwajarzy pisał korespondencję do „Czerwonego Sztandaru”. Po strajku uczestniczył w odbudowaniu organizacji partyjnej na terenie stacji Praga. W r. 1936 został aresztowany, wespół z innymi uczestnikami, na konspiracyjnej naradzie organizacji krawców przy ul. Elektoralnej 14. Z braku dowodów wypuszczony po kilku dniach, pracował nadal w partii aż do rozwiązania w r. 1938. W czasie okupacji mieszkał w Zielonce koło Warszawy. Włączył się szybko do pracy konspiracyjnej; w środowisku byłych działaczy KPP nawiązał kontakt z grupą «Sierp i Młot». W r. 1942 był współorganizatorem pierwszej komórki PPR wśród tramwajarzy. Będąc konduktorem na linii «M», oddał partii cenne usługi. Kolportował nielegalne druki, gromadził broń, a w jego mieszkaniu odbywały się konspiracyjne zebrania. Impulsywny, pomimo ostrzeżeń ze strony współtowarzyszy nie ukrywał swego wrogiego stosunku do okupanta. Wydany przez prowokatora, został aresztowany przez gestapo 21 VI 1942 r. w tramwaju na Powiślu. Torturowany podczas przesłuchań na Pawiaku, nie załamał się. Został rozstrzelany, a później powieszony 16 X 1942 r. w pierwszej publicznej egzekucji w Warszawie, wśród 50 ofiar, w większości działaczy PPR i Gwardii Ludowej (GL). Uchwałą Prezydium Krajowej Rady Narodowej (KRN) z 11 X 1946 r. K. został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Grunwaldu III kl., a w r. 1947 zajezdni tramwajowej przy ul. Kawęczyńskiej nadano jego imię. K. pozostawił dalszy ciąg swojego pamiętnika, którego fragment zatytułowany Wspomnienia konduktora tramwajowego opublikowany został w r. 1952 na łamach „Przekroju” (nr 384 s. 7).

Żonaty od r. 1923 z Janiną Kosińską, miał córki: Danutę (ur. 1926) oraz Lidię (ur. 1927), zamężną Komarowską.

 

Fot. w posiadaniu rodziny, w Arch. Zakł. Hist. Partii i Arch. Referatu Hist. Kom. Warsz. PZPR; – Byli wśród nas, W. 1958; K. J., Dziecko ulicy, W. 1949 (wstęp A. Polewki); – Bartelski L. M., Genealogia pozytywnego bohatera (I. K., „Dziecko ulicy”), „Kuźnica” 1949 nr 46 s. 5; – „Gaz. Krak.” 1952 nr 248; „Głos Ludu” 1947 nr 283; „Głos Pracy” 1957 nr 244; „Głos Szczeciński” 1957 nr 107; – Arch. Zakł. Hist. Partii: sygn. Z. 6682 (teczka osobowa K-ego oraz wykazy straconych w dn. 16 X 1942 r.); Biuro Odznaczeń Państwowych. Uchwała Prezydium Krajowej Rady Narodowej z dn. 11 X 1946 r. i wniosek odznaczeniowy pośmiertny; Referat d/s Działaczy przy KC PZPR, sygn. 860 (teczka osobowa Janiny Koszykowskiej); – Dokumenty osobiste w posiadaniu rodziny K-ego; – Informacje córki K-ego Lidii Komarowskiej.

Alicja Pacholczykowa

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Aleksander Żabczyński

1900-07-02 - 1958-05-31
aktor
 

Józef Brandt

1841-02-11 - 1915-06-12
malarz
 
 

Władysław Strzemiński

1893-11-21 - 1952-12-26
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Stanisław Rotwand

1839-06-11 - 1916-02-23
prawnik
 

Franciszek Michejda

1848-10-03 - 1921-02-12
pastor
 

Franciszek Kotas

1886-06-29 - 1961-09-28
stenolog
 

Aleksander Robert Milker

1867-07-07 - 1924-11-22
publicysta
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.