INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jadwiga Roguska-Cybulska (z domu Roguska)      Jadwiga Roguska-Cybulska, wizerunek na podstawie zdjęcia.

Jadwiga Roguska-Cybulska (z domu Roguska)  

 
 
1887-10-13 - 1971-11-24
Biogram został opublikowany w latach 1988-1989 r. w XXXI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Roguska-Cybulska Jadwiga, krypt. J. Rog.-Cyb., pseud. Jarocy (1887–1971), taterniczka, pisarka, działaczka społeczna. Ur. 13 X w Warszawie jako jedno z czworga dzieci Gustawa Roguskiego (zob.) i Marii ze Stanowskich.

R. uczęszczała do warszawskich szkół prywatnych, m. in. na tajne komplety Stefanii Sempołowskiej, następnie przez kilka lat do pensji Kazimiery Karpińskiej. Studiowała też teorię muzyki i śpiew w warszawskim Konserwatorium oraz malarstwo i sztukę stosowaną na kursach prywatnych. Jako dziecko przyjeżdżała z rodziną do Zakopanego i uprawiała turystykę pod opieką górali – przewodników. Kontynuując rodzmne tradycje w dziedzinie turystyki tatrzańskiej, a także pod wpływem znajomości z Mieczysławem Karłowiczem w r. 1906 zaczęła uprawiać taternictwo, wprowadzana w nie przez pisarza i taternika Jerzego Żuławskiego. Partnerem jej pierwszych wspinaczek bywał też jej brat Stanisław. R. uprawiała taternictwo do ok. 1925 r., zaś turystykę tatrzańską – niemal do końca życia. W r. 1908 została przyjęta do Sekcji Turystycznej Tow. Tatrzańskiego (od r. 1935 Klub Wysokogórski Polskiego Tow. Tatrzańskiego), która była wtedy już zamkniętym klubem, wymagającym od kandydata kwalifikacji taternickich. W l. 1908–11 należała do najczynniejszych członków Sekcji – dokonała licznych przejść poważnych tatrzańskich dróg wspinaczkowych w towarzystwie ówczesnych czołowych taterników, m. in. Janusza Chmielowskiego, Zygmunta Klemensiewicza, braci Gyula i Romana Komarnickich, Romana Kordysa, Jerzego Maślanki, Kazimierza Piotrowskiego, Stanisława Porębskiego, Mieczysława Świerza, braci Janusza i Jerzego Żuławskich. W r. 1910 uczestniczyła w dwóch pierwszych przejściach: prawą częścią północno-wschodniej ściany Mięguszowieckiego Szczytu Pośredniego i lewą częścią południowej ściany Mięguszowieckiego Szczytu Wielkiego (z braćmi Komarnickimi). Była pierwszą kobietą, która dokonała próby przejścia (czwartego z kolei) klasycznej drogi południową ścianą Zamarłej Turni (w r. 1912). Dokonała bodaj drugiego kobiecego trawersowania grani Żabiego Konia (ze S. Porębskim i bratem Stanisławem). R. była jedną z pierwszych wybitnych polskich taterniczek nie należała natomiast do pionierek samodzielnego taternictwa kobiecego; wspinała się wyłącznie w towarzystwie mężczyzn. Jej taternictwo miało charakter nie tyle wyczynowy, co przygodowo-romantyczny. Była jedną z pierwszych w Polsce kobiet uprawiających narciarstwo wysokogórskie (m. in. z braćmi Żuławskimi, Mariuszem Zaruskim, Józefem Oppenheimem); dokonała drugiego kobiecego przejścia narciarskiego przez przełęcz Zawrat w Tatrach (z braćmi Żuławskimi). Od r. 1911 była członkiem Sekcji Narciarskiej Tow. Tatrzańskiego (później Polskiego Tow. Tatrzańskiego), należała do jego Sekcji Ochrony Tatr.

W r. 1912 R. wyszła za mąż za Kazimierza Cybulskiego, inżyniera elektryka, wówczas kierownika elektrowni w Nowym Targu. Małżeństwo okazało się nietrwałe. W r. 1923 pozostawała R. już w separacji z mężem. Mieszkała od t. r. w Warszawie pracując zarobkowo i dokształcając się w zakresie pedagogiki muzycznej (szkoła S. Wysockiego) i literatury. W r. 1927 osiadła na stałe w Zakopanem. Rozpoczęła tam, trwającą do końca życia pracę dziennikarską, która teraz stała się podstawą jej utrzymania, a także pracę pisarską i społeczną. Była stałą współpracowniczką „Kuriera Warszawskiego” (Listy z Zakopanego, 1934–9), „Kuriera Poznańskiego” (1934–9) i pisma „Zakopane” (felietony satyryczne Z cyklu karykatur, 1929–31, 1938). Ponadto publikowała sporadycznie m. in. w „Głosie Narodu”, „Głosie Zakopiańskim” (1926), „Echu Zakopiańskim” (1931,1935), „Prosto z Mostu” (1935, 1939), „Taterniku” (1936), „Orędowniku” (1935). Korespondencje i artykuły R-C-iej dotyczyły ochrony przyrody Tatr, taternictwa i turystyki tatrzańskiej, lokalnych problemów Zakopanego i regionalnej kultury podhalańskiej. Jedyną książką R-C-iej jest powieść dla młodzieży Tajemnica Tatr (P. 1933) z przedmową Walerego Goetla. R.-C. była też autorką nie publikowanych (ale wystawionych?) sztuk scenicznych – komedii Ja już nie mogę oraz komedii muzycznej, do której skomponowała też muzykę, Ważna osobistość (1934). Wspólnie ze Stefanią Laudyn-Chrzanowską R.-C. inicjowała Słowiański Związek Kobiet (Ligę Słowiańskich Kobiet) – była wiceprezesem zakopiańskiego koła tego stowarzyszenia – i współorganizowała Kongres Kobiet Słowiańskich w Zakopanem (1931). W l. 1933–5 była członkiem zarządu Stronnictwa Narodowego w Zakopanem. Działała też m. in., w tamtejszym Komitecie Uczczenia Pamięci Jana Kasprowicza.

W czasie okupacji niemieckiej R.-C. po odmowie współpracy z kolaboranckim „Kurierem Warszawskim”, podejrzana o działalność przeciwko akcji tzw. Goralenvolk była więziona w siedzibie zakopiańskiego gestapo, willi «Palace». Zwolniona – nikt z górali jej nie zdradził – została wysiedlona z Zakopanego. Po sprzedaniu domu na Skibówkach, wyjechała z synem do Warszawy. Powróciła do Zakopanego w r. 1944, tuż przed wybuchem powstania warszawskiego, pod naciskiem syna, który chciał zapewnić matce bezpieczeństwo. Po wojnie podjęła na nowo pracę dziennikarską, literacką i społeczną w Zakopanem. Znów ogłaszała artykuły o podobnej jak przed wojną problematyce. Współpracowała m. in. z „Chrońmy Przyrodę Ojczystą” (1946), „Tygodnikiem Powszechnym” (1947, 1950, 1952–6), „Gazetą Ludową” (1947), „Turystą” (1956, 1957), „Nowinami Literackimi i Wydawniczymi” (1957), „Taternikiem” (1961), „Dziennikiem Polskim” (1962, 1968–70), „Kierunkami” (1962, 1966), „Wierchami” (1963). W r. 1948 ukończyła kurs kierowników wycieczek zbiorowych. Prowadzenie wycieczek w Tatry, głównie zagranicznych (zajmowała się tym do 68 roku życia) było jednym ze źródeł jej utrzymania. Wznowiła pracę w Komitecie Uczczenia Pamięci Jana Kasprowicza (była sekretarzem tego Komitetu), należała do twórców filii Muzeum Tatrzańskiego na Małym Bystrem w Zakopanem – oryginalnej chaty góralskiej ze zbiorami etnograficznymi, działała w Związku Podhalan, angażowała się po stronie górali – właścicieli gruntów na Polanie Szymoszkowej – w akcji przeciw jej wielkomiejskiej zabudowie, organizowała Tow. Miłośników Tatr, Zakopanego i Góralszczyzny, które w jej zamierzeniach miało kontynuować program Polskiego Tow. Tatrzańskiego. W swojej działalności publicystycznej i społecznej na rzecz góralszczyzny była rzecznikiem idei ochrony rolnictwa na Skalnym Podhalu jako podstawy tamtejszej kultury regionalnej. W r. 1963 została odznaczona Złotą Odznaką Polskiego Tow. Turystyczno-Krajoznawczego. W r. 1960 otrzymała, jako pierwsza kobieta, członkostwo honorowe Klubu Wysokogórskiego. W ostatnich latach życia przyznano jej stypendium socjalne. Zmarła 24 XI 1971 w Zakopanem i została pochowana na tamtejszym Nowym Cmentarzu.

Już po śmierci R-C-iej ukazała się jej ostatnia praca literacka, esej Witkacy w oczach Zakopanego (wyd. w księdze zbiorowej „Stanisław Ignacy Witkiewicz. Człowiek i twórca” W. 1977). W rękopisach pozostawiła m. in. tłumaczenie (z jęz. francuskiego) publicystyczno-dokumentalnej książki Somone Giron o dziejach spadku po Ignacym Paderewskim – Le drame Paderewski, rekonstrukcję drugiej swojej powieści tatrzańskiej dla młodzieży pt. Lawina idzie, której maszynopis uległ zniszczeniu w r. 1939 w warszawskim wydawnictwie Gebethnera i Wolffa, wiersze i nowele oraz kilka tomów wspomnień i pamiętników. Materiały te są w posiadaniu Antoniego Roguskiego z Warszawy, bratanka R-C-iej.

Z małżeństwa z Kazimierzem Cybulskim (zm. 1943, zamordowany przez Niemców w Krakowie w więzieniu przy ul. Montelupich), miała syna Marka (ur. 1915), początkującego kompozytora i taternika (zginął w sierpniu 1944 zamordowany przez Niemców w Warszawie w więzieniu przy Al. Szucha).

 

Bibliogr. dramatu pol., II; Bittner-Szewczykowa H., Materiały do bibliografii etnografii polskiej za 1945–1954 r. „Lud” T. 43: 1958 supl.; Jackowski A., Bibliografia turystyki polskiej za l. 1900–44, Wr. 1968; toż za l. 1945–60, Wr. 1969; toż za l. 1969–70, W. 1975 cz. I; Pol. Bibliogr. Liter. za l. 1944–5 i in.; Enc. tarzańska, (fot.); Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; Mały słownik literatury dla dzieci i młodzieży, W. 1964; Paryski W. H., Tatry Wysokie. Przewodnik taternicki, W. 1952–6 VI 85, 88, 96, VIII 91–2, 114; – Chudek J., Jadwiga Roguska-Cybulska, „Roczn. Liter.” 1971; Chwaściński B., Z dziejów taternictwa, W. 1979; Długołęcka L., Pinkwart M., Zakopane, przewodnik historyczny, W. 1988; Kolbuszewski J., Tatry w literaturze polskiej, Kr. 1982; Kpiarze pod Giewontem, Oprac. R. Hennel, W. 1987 s. 513; Lewicka A., U autorki Tajemnicy Tatr, „Dzien. Pol.” 1969 nr 279, wyd. regionalne s. 8 pt. „Dzien. Karpacki”; Ptakowska-Wyżanowicz H., Od krynoliny do liny, W. 1960 (fot.); Starczewski F., Gustaw Roguski, „Muzyka Pol.” 1936 nr 1 s. 8–23; Szczepański J. A., Odkrycie i zdobycie Tatr, w: W skałach i lodach świata, W. 1959 I 133 (fot.); Wilczkowski A., Miejsce przy stole, Ł. 1982 s. 5–6; Worcell H., Wpisani w Giewont, Wr. 1974 s. 135–6; – Roguska-Cybulska J., Niezwykłe spotkanie w Tatrach, „Wierchy” R. 32: 1963 s. 230–4 (fot.); taż, Sielanki tatrzańskie, „Taternik” R. 20: 1936 z. 6 s. 198–202; taż, Wspomnienie o towarzyszu liny, tamże, R. 37: 1961 z. 2 s. 74–6; – Nekrologi: „Dzien. Pol.” 1971 nr 289, wyd. regionalne s. 8 pt. „Kronika Zakopanego, Nowego Targu i Myślenic”; „Tatrzański Orzeł” (The Tatra Eagle, Pasaic, New Jersey, USA) 1972 nr 1 s. 3; „Wierchy” R. 41: 1972 s. 346; „Życie Warsz.” 1971 nr 290 s. 6; – Pinkwart M., Zdebski J., Nowy Cmentarz w Zakopanem [w druku]; – Materiały W. H. Paryskiego z Zakopanego (m. in. autobiografia R.-C-ej, mszp.); – Informacje i materiały (m. in. autobiografia R-C-iej) Antoniego Roguskiego z W.; Informacje Barbary Misztalskiej z Ł. i Macieja Pinkwarta z Zakopanego.

Andrzej Matuszyk

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

   
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Wacław Jan Gąsiorowski

1869-06-27 - 1939-10-30
powieściopisarz
 

Jerzy Duszyński

1917-05-15 - 1978-07-23
aktor filmowy
 

Kazimierz Nowak

1897-01-11 - 1937-10-13
dziennikarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Kazimierz Mirecki

1830-05-16 - 1911-10-25
malarz
 

Teofil Rewoliński

1821 - 1899-05-19
lekarz
 

Tadeusz Szanior

1877-02-26 - 1969-09-02
architekt
 

Stanisław Rzepiński

1861-10-31 - 1944-12-12
filolog klasyczny
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.