INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jan Nepomucen Szczurowski     

Jan Nepomucen Szczurowski  

 
 
1771-05-16 - 1849-10-30
Biogram został opublikowany w latach 2010-2011 w XLVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Szczurowski Jan Nepomucen, niekiedy błędnie także Ignacy (1771–1849), śpiewak i aktor.

Ur. 16 V 1771 (wg „Kur. Warsz.” 1837 nr 125 i danych z nagrobka) w Pińczowie (wg aktu ślubu ur. w r. 1773; żadna z tych dat nie znajduje potwierdzenia w księgach metrykalnych, gdzie brak wpisu narodzin S-ego). Był synem Michała (ur. 1735) i Franciszki (ur. 1740). Miał troje rodzeństwa: Małgorzatę (ur. 1768), Ignacego (ur. 1769), członka cechu malarzy w Krakowie, i Teklę (ur. 1773). Bywa mylony (m.in. przez Michała Chomińskiego) z Ignacym Szczurowskim (zob.).

S. uczył się w Pińczowie, a następnie w Krakowie w «szkole śpiewu» u kierującego nią Franciszka Ksawerego Kratzera, a także Feliksa Michała Langa i Jakuba Gołąbka. «Na wyższą skalę» kształcił się u ks. Wacława Sierakowskiego; brał udział w pierwszych koncertach publicznych organizowanych przez niego w Krakowie. Szkoła działała do r. 1787 i zapewne t.r. debiutował w teatrze krakowskim. W r. 1788 występował w trupie Wojciecha Bogusławskiego w Dubnie, po czym w r.n. wrócił do Krakowa, do zespołu zorganizowanego przez Jacka Kluszewskiego. Pod koniec l. osiemdziesiątych grał także w Lublinie.

Na prośbę Bogusławskiego, wzmacniającego zespół operowy Teatru Narodowego, przeniósł się S. w kwietniu 1793 do Warszawy, gdzie został zaangażowany jako basso buffo. «Będąc uposażonym od natury silnym głosem basowym, używał go wielostronnie» („Kur. Warsz.” 1849 nr 289). Po raz pierwszy wystąpił w Warszawie 17 IV 1793 w partii Pagnotty we „Fraskatance” G. Paisiella, a następnie (m.in. 24 IX t.r.) jako Altamur w premierze „Axura, króla Ormus” A. Salieriego – pierwszej operze serio śpiewanej w języku polskim. Dn. 1 III 1794 zagrał Bryndasa lub Morgala w „Cudzie mniemanym, czyli Krakowiakach i Góralach” Bogusławskiego. Jeszcze 29 III 1795 śpiewał S. w oratorium Paisiella, a już w kwietniu t.r. dołączył do Bogusławskiego, który po upadku powstania kościuszkowskiego wyjechał do Lwowa, należącego od r. 1772 do zaboru austriackiego. Grał «trzpiotowatych kochanków, komicznych starych służących, głupców, notariuszy; w operze śpiewa dobrym basem pierwsze role buffo, jego głos i gra są lekkie, niewymuszone i zasługują na powszechny poklask. Jest dobrym muzykiem na wielu instrumentach» („Allgemeines Europaeisches Journal” 1796 nr z kwietnia s. 178). Na koncertach organizowanych przez Józefa Elsnera grał na wiolonczeli. W r. 1797 występował także w zespole austriackim, śpiewając m.in. partię Jupitera w „Der Spiegel von Arkadien” F. X. Süssmayera, przygotowanym przez Bogusławskiego.

Latem 1799 wrócił S. z zespołem Bogusławskiego do zabranej przez Prusy Warszawy, do Teatru Narodowego. Występował z nim także poza Warszawą, m.in. w r. 1800 w Poznaniu (grał Milorda w „Henryku szóstym na łowach” Bogusławskiego), od 15 V do 18 VI 1801 w Kaliszu (grano m.in. „Świętoszka” Moliera, „Fraskatankę”, „Drzewo Diany” G. Martiniego, „Krakowiaków i Górali” i „Axura”), skąd zespół udał się do Poznania. Od r. 1802 śpiewał partię Sarastra w „Zaczarowanym flecie” W. A. Mozarta. W repertuarze miał także partie z oper „Duchowidz, czyli W czepku się rodził” i „Dwie siostry z Pragi” W. Müllera, „Żony przemienione, czyli Szewc” M. Portogalla, „Potajemne małżeństwo” D. Cimarosy, „Lodoiska” L. Cherubiniego oraz rolę w komedii „Figle pazia” A. von Kotzebue. Występował gościnnie, w r. 1802 w Krakowie, a w sezonach letnich 1802–5 w Kaliszu. W r. 1803, przed przebywającą na uchodźstwie królową Francji Marią Józefiną, śpiewał w „Przerwanej ofierze” P. Wintera. Podczas swego benefisu 4 III 1803 wykonywał w duecie z Karoliną Stefani partię z „L’amor marinaro” J. Weigla. W Teatrze Narodowym śpiewał 28 XII 1804 i akompaniował na wiolonczeli Zofii Petrasch-Dmuszewskiej w utworach Cimarosy. Kolejny benefis S-ego odbył się 1 III 1805. Napisał kantatę do słów Ludwika Adama Dmuszewskiego, którą wykonano 22 IV t.r., w przeddzień imienin Bogusławskiego. Od 25 II 1805 był członkiem loży wolnomularskiej «Zum Leuchter», z której t.r. wyodrębniła się warszawska loża «Świątynia Mądrości». Dn. 31 V wziął udział w uchwaleniu statutu Tow. Muzycznego w Warszawie. Przełożył z języka francuskiego melodramat „Wielki myśliwy, czyli Wyspa Palmowa” R. Ch. Guilberta de Pixérécourt i J.-M. Loaisela de Tréogate, grany w Teatrze Narodowym od 21 III 1806.

Dn. 22 VII 1806 koncertował S. w Warszawie, po czym porzucił Teatr Narodowy i w sezonie 1806/7 występował z własną trupą we Lwowie, Dubnie, Kamieńcu Podolskim i teatrze Potockich w Tulczynie. Dn. 16 IX 1807 wrócił do Warszawy, wówczas stolicy Ks. Warsz., i nadal grał oraz śpiewał w Teatrze Narodowym, m.in. w operze „Alina, królowa Golkondy” H. M. Bertona (1808). Dn. 28 X 1808 urządzono spektakl na dochód artysty. T.r. występował z teatrem warszawskim w Poznaniu, Kaliszu i Białymstoku, w r. 1809 ponownie w Poznaniu i Kaliszu, a w okresie 13 VIII – 8 X t.r. w Krakowie, grając Bryndasa w „Cudzie mniemanym”. W premierze „Genowefy” G. Majera (21 II) śpiewał partię Ariodantesa; w repertuarze miał ponadto Lancelota w „Pałacu Lucypera” Karola Kurpińskiego i Filipa Augusta w „Sardzino uczniu miłości” F. Paëra (tę ostatnią rolę grał w r. 1811 w Kaliszu i Gdańsku). S. zajmował się sprawami finansowymi teatru i dzięki m.in. jego rekomendacji Bogusławski przyjął w r. 1810 Kurpińskiego (który uczył córkę S-ego gry na fortepianie) na stanowisko dyrygenta w Teatrze Narodowym. W dn. 3 III 1810, 20 III 1812 i 1 IV 1814 miał S. kolejne benefisy. W r. 1812 osiągnął czwarty stopień wtajemniczenia w loży wolnomularskiej «Świątynia Izis», do której t.r. wprowadził Kurpińskiego; w r. 1818 odnotowany został jako członek honorowy loży «św. Jana». W r. 1812 wystąpił w „Marcinowej z Dunaju w Stambule w Seraju” Kurpińskiego, a w r. 1813 w „Janie z Paryża” F. A. Boieldieu (partia Wielkiego Marszałka). W r. 1813 wszedł do spółki akcyjnej współfinansującej Teatr Narodowy, zorganizowanej przez Ludwika Osińskiego (po spłaceniu akcjonariuszy w r. 1821 spółka została rozwiązana). W l. 1812–14 ponownie występował w Krakowie. W warszawskim Teatrze Narodowym w r. 1814 śpiewał partię Jagiełły w „Jadwidze, królowej polskiej” Kurpińskiego. W r. 1816 wykonał partię Starszego Lewity w „Atalii” J. Racine’a, w r. 1817 – Leporella w „Don Giovannim” Mozarta, a w r. 1818 – Orbassana w „Tankredzie” G. Rossiniego. Na kolejnym benefisie S-ego (1818) wystawiono „Szarlatana” Kurpińskiego. T.r. przejął S. po Bogusławskim rolę Papagena w „Zaczarowanym flecie” Mozarta, a w r. 1819 partię Axura. Pisano wówczas, że S. ma «wielki głos z ruladami» (K. Estreicher). W r. 1821 śpiewał partię Selima w „Westalce” G. Spontiniego, natomiast jako Jagiełło w „Jadwidze królowej Polski” Kurpińskiego «tak się zapatrzył na wdzięki ślicznej Jadwigi, że o roli zapomniał» („Gaz. Warsz.” 1821 nr 168). Dn. 18 X 1822 wystąpił w roli Sarastra w „Zaczarowanym flecie”, wznowionym na benefis Konstancji Dmuszewskiej; spektakl ten uważano za demonstrację przeciw delegalizacji masonerii przez cara Aleksandra I. Wielokrotnie koncertował, m.in. ok. 20 III 1823 w sali redutowej Teatru Narodowego śpiewał arie z oper Rossiniego „Cyrulik sewilski” i „Sroka złodziejka”. Dn. 22 IV t.r. w kościele p. wezw. Świętego Krzyża wykonał partie wokalne w „Requiem” Mozarta w czasie nabożeństwa żałobnego za Adama Kazimierza Czartoryskiego. W l. 1823–4 uczył w zastępstwie śpiewu w Szkole Dramatycznej w Warszawie. Od lipca 1825 śpiewał partię Fernando Villabelli w „Sroce złodziejce”. Dn. 29 X t.r. wystąpił jako Bartolo w polskiej prapremierze „Cyrulika sewilskiego”; wg Fryderyka Chopina (list do Jana Białobłockiego) wypadł dobrze. Po ustąpieniu Osińskiego z dyrekcji Teatru Narodowego należał S. w l. 1825–7 do różnych gremiów współkierujących teatrem: komitetu doradczo-kontrolnego, przekształconego w Radę, oraz Komitetu Administracji Teatralnej. Wykonywał w tym czasie partię Pustelnika w „Wolnym strzelcu” C. M. Webera, Mustafy we „Włoszce w Algierze” Rossiniego, a także w „Białej Damie” F. A. Boieldieu. Dn. 15 I 1827 śpiewał w czasie koncertu pianistycznego Marii Szymanowskiej. Od t.r. w Teatrze Narodowym, którego kierownictwo objęli Osiński i Dmuszewski, występował w „Otellu” Rossiniego (1828, jako Elmiro) i „Cecylii Piaseczyńskiej” Kurpińskiego (1829, jako Starosta). Pod koniec l. dwudziestych niedomagał głosowo, co odnotowali Maurycy Mochnacki i Chopin, jednak towarzysząc debiutującej 24 VII 1830 Konstancji Gładkowskiej, odniósł sukces jako Hrabia w „Agnieszce” („Anieli”) Paëra. Dn. 8 II t.r. został mianowany Radcą Wojewódzkim Okręgu Warszawskiego. Podczas powstania listopadowego podpisał 19 V 1831 petycję artystów do Rządu Narodowego o zreorganizowanie Teatru Narodowego.

Na pierwszym przedstawieniu w nowym gmachu Teatru Wielkiego 24 II 1833 śpiewał S. Bartola w „Cyruliku sewilskim”; 13 IX t.r. uczestniczył w otwarciu Teatru Rozmaitości w salach redutowych Teatru Wielkiego. W czasie urodzin, 16 V 1837, obchodził jubileusz pięćdziesięciolecia pracy artystycznej śpiewając partię Selina w „Turku we Włoszech” Rossiniego; wykonano wówczas dla niego pieśń „Lat pięćdziesiąt służysz scenie” ze słowami Dmuszewskiego i muzyką Kurpińskiego, na którą również opowiedział śpiewem; głos miał wówczas «pełny, przyjemny, łatwo pokonywający wszelkie trudności muzyczne» („Kur. Warsz.” 1837 nr 125). Śpiewał 16 XII t.r. razem z Ludwiką Rywacką i Pauliną Rivoli na premierze „Roberta Diabła” G. Meyerbeera. W r. 1838 występował w kościele Pijarów przy ul. św. Jana z chórem zorganizowanym ze śpiewaków Opery Warszawskiej przez Józefa Władysława Krogulskiego. Ostatni raz śpiewał w Teatrze Wielkim 16 IV 1839 w partii Wielkiego Marszałka w „Janie z Paryża”.

W r. 1839 przeszedł S. na emeryturę i w r.n. zamieszkał w Kielcach, gdzie organizował koncerty (na niektórych prawdopodobnie występował). W r. 1841 wybrano go do Rady Nadzorczej Kieleckiego Zakładu Opiekuńczego. W r. 1845 wrócił do Warszawy i śpiewał m.in. na uroczystości 25-lecia Resursy Kupieckiej. «Głos, pomimo nawet sędziwego wieku zachował [...] silny i dźwięczny; starzec blisko osiemdziesięcioletni, śpiewał jeszcze po kościołach na chwałę Panu» (W. Wójcicki). Jako aktor sztywny, o monotonnym i patetycznym sposobie recytacji, na dodatek często nie umiejący swej roli, był S. ceniony jako śpiewak ze względu na silny głos i dobry warsztat wokalny. Miał jednak skłonność do przesady i zbędnych niekiedy popisów. Zmarł 30 X 1849 w Warszawie, w swym mieszkaniu przy ul. Nalewki (nr hipoteczny 2244). Został pochowany 1 XI w katakumbach cmentarza Powązkowskiego.

Dn. 16 VIII 1798 wziął S. ślub w katedrze lwowskiej z Joanną Gamalską (1776? – 22 IX 1851), aktorką i śpiewaczką (świadkiem ślubu był m.in. Bogusławski). Debiutowała ona u Bogusławskiego w r. 1795 w Warszawie, następnie grała u niego we Lwowie. Jej sposób bycia zainspirował Bogusławskiego do napisania w r. 1797 komedii „Spazmy modne”, w której Joanna, grając Hrabinę, odniosła wielki sukces. W r. 1799 wróciła do Warszawy; w sezonie 1806/7 występowała z mężem. Ustąpiła ze sceny w r. 1816 lub 1823. W małżeństwie tym S. miał córkę, zamężną Korzuchowską. Informacja jakoby potomkinią S-ego była Tekla Szczurowska, aktorka działająca w l. 1882–3, nie jest prawdziwa.

 

Ryc. przez Friedricha A. Lohrmanna w Gabinecie Rycin BUW; Miniatura i portret z r. 1820 przez Stanisława Marszałkiewicza w Muz. Teatr. w W.; Litogr. w roli Selima w „Westalce” z r. 1823, w: Katalog portretów osobistości polskich i obcych w Polsce działających, W. 1999 VII (reprod.), W. 1994 IV (opis); Litogr. przez Józefa H. Głowackiego z r. 1839, w: tamże; – Bibliogr. pol. czasopism muzycz., I; Bibliografia polskich czasopism niemuzycznych, Kr. 1973 II, 1957 III; Kutsch K. J., Riemens L., Grosses Sängerlexikon, München 2003; Mała Enc. Muzyki; PSB (Kurpiński Karol, Rywacka Ludwika, Sierakowski Wacław, Stefani Karolina); Reiss J., Almanach muzyczny Krakowa 1780–1914, Kr. 1939; Słown. Teatru Pol. (bibliogr., ikonogr.); Strauss S. Bibliografia źródeł do historii teatru w Polsce, Wr. 1957; Szenic, Powązki, cz. 1; Wójcicki, Cmentarz Powązkowski; – Album teatralne, W. 1897 II 30; Beylin K., Piętnaście lat Warszawy, 1800–1815, W. 1976; Binental B., W setną rocznicę pewnego przedstawienia, „Kur. Warsz.” 1933 nr 54; Dąbrowski S., Aktorowie w podróży, W. 1969 (listy Alojzego Żołkowskiego z Kalisza z r. 1801); Dzieje teatru polskiego, Red. T. Sivert, W. 1977 I, 1993 II vol. 1; Estreicher K., Teatra w Polsce, Kr. 1992; Got J., Na wyspie Guaxary. Wojciech Bogusławski i teatr lwowski 1789–1799, Kr. 1971; Grabowski A., Rzecz w zasługach obywatelskich i naukowych Wacława Sierakowskiego, „Roczn. Tow. Nauk. UJ” T. 4: 1849 s. 62; Hass, Sekta farmazonii warsz.; Hass L., Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej w XVIII i XIX wieku, Wr. 1982; Jabłoński Z., Dzieje teatru w Krakowie w latach 1781–1830. Okres 1796–1809 napisał Jerzy Got, Kr. 1980; Kwiatkowska M., Życie muzyczne Warszawy w latach 1795–1806, w: Szkice o kulturze muzycznej XIX w., Red. Z. Chechlińska, W. 1984 V; Panek W., Z historii polskiej wokalistyki operowej, Wołomin 2009 (ilustr.); Przybylski T., Karol Kurpiński. Kronika życia i twórczości, w: Szkice o kulturze muzycznej XIX w., Red. Z. Chechlińska, W. 1980 IV; Sto przedstawień w opisach polskich autorów, Oprac. Z. Raszewski, Wr. 1993; Szczublewski J., Teatr Wielki w Warszawie 1833–1993, W. 1993; Szkice o kulturze muzycznej XIX w., Red. Z. Chechlińska, W. 1976 III; Vogel B., Przemysł muzyczny w Królestwie Polskim, w: Szkice o kulturze muzycznej XIX w., Red. taż, W. 1980 IV; Wilski Z., Polskie szkolnictwo teatralne 1811–1944, Wr. 1978; Załęski S., O masonerii w Polsce, Kr. 1889 s. XXIII; Żórawska-Witkowska A., Muzyka na dworze i w teatrze Stanisława Augusta, W. 1995; – Falkowski J., Obrazy z życia kilku ostatnich pokoleń, P. 1884 III 316–17; Korespondencja Fryderyka Chopina, Oprac. B. E. Sydow, W. 1955; Mochnacki M., Pisma po raz pierwszy edycją książkową objęte, Lw. 1910 s. 403; – „Gaz. Korespondenta Warsz. i Zagran.” 1818 nr 20; „Kur. Warsz.” 1827 nr 15, 1849 nr 297; „Ruch Muzycz.” 1858 nr 10; „Tyg. Muzycz.” 1820 nr 10, 15; – IS PAN: Chomiński M., Wykaz chronologiczny aktorów teatru warszawskiego z lat 1774–1873, rkp.

Patryk Kencki

 

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.