Ostrowski Jan h. Korab (1611–1644), kaznodzieja, działacz i pisarz kalwiński. Pochodził z rodziny osiadłej w woj. sieradzkim, wspólnego pochodzenia z Łaskimi. Ur. 10 I w Parcicach (pow. wieluński), był synem Marcina, komornika wieluńskiego, i Elżbiety, siostry Piotra Kochlewskiego, sędziego ziemskiego brzeskiego (zob.). Naukę rozpoczął w Parcicach pod kierunkiem Ambrożego Halezjusza, ministra braci czeskich. Kontynuował ją w pobliskiej Byczynie na Śląsku, gdzie uczył go dialektyki i gramatyki Eliasz Herbinius, a następnie w gimnazjum w Brzegu pod kierunkiem Kaspra Dornaviusa, doktora filozofii i medycyny, który wprowadził go na dwór książąt brzeskich. W r. 1627 powrócił do domu, udał się z ojcem do Piotrkowa na Trybunał i następnie został przez niego oddany na służbę Januszowi Zasławskiemu, woj. wołyńskiemu. Po jego śmierci (zm. 1629) O. kontynuował studia, uczęszczając, wbrew woli ojca, do kolegium jezuickiego w Lublinie, w którym pod wpływem jezuitów przyjął katolicyzm. W r. 1630 powrócił jednak, za namową wuja Piotra Kochlewskiego, do kalwinizmu i złożył publicznie wyznanie wiary. T. r. synod prowincjonalny «Jednoty» litewskiej nadał mu godność diakona, został wówczas katechistą nauczającym religii w Kiejdanach, a w r. 1632 Piotr Kochlewski skierował go do radziwiłłowskiego Sielca, położonego pod Brześciem Litewskim, na pomocnika rezydującego w tamtejszym zborze Mikołaja Wysokiego, seniora dystryktu podlaskiego. W r. 1633 został katechistą na dworze ks. Janusza Radziwiłła. Służbę tę przerwał, wyjechawszy w r. 1634 dzięki pomocy, także finansowej, wuja Piotra Kochlewskiego i zapewne również woj. wileńskiego Krzysztofa Radziwiłła na studia najpierw do holenderskiej Lejdy, a następnie w r. 1635 do Londynu. Po dziewięcioletniej nieobecności powrócił na krótko w r. 1636 do ojczystej ziemi wieluńskiej, a następnie w r. 1637 został przez synod «Jednoty» litewskiej ordynowany na ministra i skierowany do radziwiłłowskich Kiejdan jako drugi kaznodzieja i jednocześnie profesor teologii szkoły kiejdańskiej. Synod «Jednoty» litewskiej wyznaczył go w r. 1638 powtórnie, tym razem na kaznodzieję, na dwór ks. Janusza Radziwiłła, nie wiemy jednak, czy objął tę funkcję. T.r. brał udział w konwokacji kalwińskiej w Orli.
Dn. 2 II 1640 na wyraźny rozkaz ks. Krzysztofa Radziwiłła, a wbrew swej woli, objął urząd nadwornego kaznodziei na dworze jego córki Katarzyny, zamężnej za Jerzym Karolem Hlebowiczem, wówczas podstolim W. Ks. Lit. W listach pisanych w czasie pełnienia tej służby skarżył się O., że pełni obowiązki kaznodziejskie tylko dla dwóch ewangeliczek, samej Hlebowiczowej i jej towarzyszki panny Domasławskiej, gdyż nawet urodzony właśnie syn Hlebowiczów wychowywany ma być na katolika. Obawy, iż Hlebowicz zamierza skłonić żonę do przejścia na katolicyzm, dały O-emu asumpt w r. 1640 do napisania i wydania drukiem dziełka dedykowanego Katarzynie Hlebowiczowej, zatytułowanego Obrona niewinności ewanielickiej przeciw niesłusznej heretyctwa ponowie… (b.m.). Mimo niesprzyjających warunków kontynuował studia i prace naukowe w dziedzinie teologii i 14 XI 1640 prosił swego przyjaciela z dawnych lat Henryka Estkę, zaufanego dworzanina Bogusława Radziwiłła, przebywającego z nim w Holandii, o zakup i przysłanie dzieła T. Mortona „Apologia Catholica” lub Gisberta Voetiusa „Desperata causa papalis”, gdyż jezuici rewidują i cenzurują w Wilnie nawet księgarnię kalwińską. Dn. 21 i 22 I 1641 wziął udział w pogrzebie Krzysztofa Radziwiłła w Świadości i wygłosił na nim kazanie (ogłoszone t.r. drukiem w Lubeczu). Niechęć przed wzięciem udziału w podróży Hlebowiczów do Krakowa, Częstochowy i Cieplic, zamierzonej w kwietniu 1641, przyspieszyła jego decyzję odejścia z ich dworu. O. obawiał się, iż Hlebowicz podejmuje ją pod naciskiem katolików związanych z dworem królewskim, aby skłonić swą żonę – zwłaszcza przy okazji pobytu w Częstochowie – do przejścia na katolicyzm. Zasadnicze rozmowy o przejściu na służbę do Bogusława Radziwiłła toczył już zapewne w czasie pogrzebu jego stryja Krzysztofa Radziwiłła, skoro synod «Jednoty» litewskiej w Wilnie wyznaczył go już w czerwcu 1641 na kaznodzieję do Węgrowa, dodając mu jako katechistę Andrzeja Puciatę. O. pełnił obowiązki pisarza tego synodu. Wkrótce po objęciu zboru w Węgrowie otrzymał O. godność konseniora zborów podlaskich. W r. 1642 pełnił powtórnie, już będąc konseniorem, obowiązki pisarza synodu wileńskiego «Jednoty» litewskiej. Na nowym stanowisku wszedł w r. 1643 w zatarg z Michałem Estką, bratem Henryka, jednym z ekonomów lub rewizorów dóbr węgrowsko-kupientyńskich Bogusława Radziwiłła (może administratorem Kupientyna na Podlasiu), lecz 4 III 1644 chrzcił w Kupientynie jego syna Bogumiła. Chorował wówczas ciężko, z najbliższą rodziną, już trzeci miesiąc na malarię («febris maligna») i na nią zapewne zmarł 15 III 1644.
O. miał żonę, nie znaną z imienia i nazwiska, i zapewne dzieci.
Estreicher; Enc. Org.; Uruski; – Łukaszewicz J., Dzieje Kościołów wyznania helweckiego w Litwie, P. 1843 II 234–6; Maciejewski W., Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do r. 1830, W. 1852 III 831; Spis synodów i sesji prowincjalnych Jednoty litewskiej 1611–1913, Wil. 1913 s. 3; Węgierski A., Libri quattuor Slavoniae reformatae, W. 1973; – AGAD: Arch. Radziwiłłów, Dz. V teka 248 nr 1105; Akad. Nauk Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej w Wil.: rkp. ERS 1136 s. 44, 142; B. Narod.: rkp. BOZ 803 s. 348, 349, 400, 417, 425, 426, 427, 452; B. Uniw. Warsz.: Kartoteka synodaliów.
Tadeusz Wasilewski