Sułowski Jan z Sułowa h. Strzemię (zm. 1496/7), benedyktyn, prepozyt w Tuchowie, opat tyniecki.
Rodzina S-ego wywodziła się z gałęzi wielicko-proszowskiej rodu Strzemieniów. S. był zapewne synem Jakuba z Sułowa i Doroty, córki Lorka Wawrzyńca z Libertowa i Małgorzaty. Miał kilku braci: Jakuba, Stanisława i Tomasza z Sułowa, nie ma natomiast pewności, czy wzmiankowany w r. 1457 Jan Sułowski może być tożsamy z S-m, gdyż w zapisce nie podano, że był on zakonnikiem. Występująca 14 III 1440 Anna Sułowska, mniszka i późniejsza opatka w Staniątkach, była prawdopodobnie ciotką S-ego.
Pierwsze wzmianki o S-m pochodzą z 23 XII 1452 i 15 II 1453, kiedy występował on bez podania urzędu podczas wyborów opackich w Tyńcu, po śmierci Bogdała Drobotowica z Jodłownika. Został wymieniony wśród wyborców na trzynastym miejscu (w elekcji nowego opata brało udział 18 zakonników). Był już wtedy kapłanem, co oznacza, że od kilku lat przebywał w klasztorze. Można przyjąć, że do opactwa w Tyńcu wstąpił zapewne ok. poł. l. czterdziestych XV w. Wkrótce po wyborach został mianowany przez nowego opata Macieja Skawinę prepozytem infirmerii i z takim tytułem został wymieniony 9 V 1453 wśród innych mnichów tynieckich, poświadczających wraz z opatem przed konsystorzem biskupim złożenie obligacji w wysokości 106 fl. węgierskich, być może związanej z zakończeniem procedury wyborczej. Wspomniany urząd, związany z opieką nad starszymi i chorymi mnichami i posiadający wydzielone źródło dochodu na te cele, był dość prestiżowy w klasztornej hierarchii. Nie ma pewności, czy S. pełnił nieprzerwanie ten urząd, gdyż 14 V 1456 jako prepozyt infirmerii występował Wojciech, przedtem zapewne klucznik klasztoru, a S. nie figurował wśród mnichów poświadczających dokument opata Macieja Skawinki (być może przebywał wówczas poza klasztorem, w jednej z podległych prepozytur). Jako prepozyt infirmerii wystąpił ponownie 7 VII 1465. Niecałe trzy lata później został mianowany przez opata przełożonym (prepozytem) zależnego od Tyńca klasztoru w Tuchowie, a oficjalny dokument bp. krakowskiego Jana Lutkowica z Brzezia, z zatwierdzeniem na tym urzędzie i udzieleniem mu inwestytury, został wystawiony 6 I 1468. Dn. 16 I t.r. odbył S. kanoniczny ingres do kościoła prepozytury, obejmując zarząd nad tamtejszym klasztorem; funkcję tę pełnił przez osiemnaście lat. Można przypuścić, że należał do grupy bliskich współpracowników opata Andrzeja Ożgi, który 9 V 1478 ustanowił go, obok dwóch innych mnichów, swoim pełnomocnikiem przed konsystorzem biskupim w Krakowie.
Zapewne w 1. poł. 1486 r. został S. wybrany opatem w Tyńcu, po rezygnacji Andrzeja Ożgi, związanej zapewne z jego chorobą. Nie zachowały się dokumenty elekcji, prezenty ani inwestytury. Jako opat S. wystąpił 7 X t.r. przed oficjałem generalnym diec. krakowskiej Stanisławem Świradzkim w gronie arbitrów rozstrzygających spór w Książnicach oraz 18 XII, kiedy pozywał przed sąd grodzki w Krakowie Mikołaja Strzeleckiego w sprawie o należącą do klasztoru wieś Karwin. Dokumenty i zachowane wzmianki źródłowe związane z rządami opackimi S-ego w Tyńcu odnoszą się przede wszystkim do jego działalności gospodarczej i wyrażają jego troskę o klasztorną domenę. W maju 1487 wygrał S. spór, toczony przed sądem ziemskim krakowskim jako sądem nadwornym, z rajcami Bochni o wieś Kolanów, której przynależność do klasztoru potwierdzono wyrokiem tego sądu. W r. 1490 uzyskał od ks. oświęcimskiego i zatorskiego Janusza dokument, potwierdzający nadania i przywileje, które opactwo otrzymało od ojca i braci księcia. Było to zadośćuczynienie za śmierć mnicha z Tyńca Marcina, wysłanego w charakterze posła do książąt zatorskich kilkanaście lat wcześniej. S. wystawił w r. 1488 dla cechu szewców w Tuchowie dokument, sprzedając im kram szewski i jednocześnie określając prawa i obowiązki szewców w tym mieście. W r. 1491 sprzedał S. za 10 grzywien łaźnię w Opatowcu Leonardowi (zapewne tamtejszemu mieszczaninowi), a w r. 1496 wydzierżawił wieś klasztorną Zborowice Annie Baranowskiej, tenutariuszce Ciężkowic (być może ciotce jednego z mnichów tynieckich, Stanisława Baranowskiego). Dzięki protekcji S-ego, jeden z jego braci, Tomasz przez kilkanaście lat był prokuratorem klasztornego zamku w Goleszu. S. wstępował ponadto jako jeden z opiekunów nieletnich synów zmarłego Jana Buczyńskiego z Olszyn: Jana i Stanisława, swych współrodowców.
Ostrożnie można przypuścić, że za rządów S-ego zakończono gotycką przebudowę kościoła i klasztornych zabudowań w Tyńcu, rozpoczętą jeszcze przez opata Macieja Skawinkę, a kontynuowaną przez Andrzeja Ożgę. Być może też za jego rządów i z jego fundacji wykonano część polichromii zdobiących klasztorny kapitularz. Ostatnie wzmianki, wymieniające S-ego z nazwiskiem, pochodzą z 2 i 24 IX 1494; wówczas w jego imieniu klucznik klasztoru Jan Piotrowski, wraz z kanclerzem Tomaszem Wilczkowskim, występowali przed konsystorzem biskupim w sprawie z Mikołajem Plechowskim o dzierżawę sześciu wsi należących do klasztoru. Zapewne do S-ego odnoszą się też dwie wzmianki: z 9 II 1495, kiedy jego brat Tomasz i Paweł z Kłączan przed sądem wyższym prawa niemieckiego na zamku w Goleszu poręczali za opata 50 grzywien oraz 10 VII t.r., gdy opat występował w pewnej sprawie przed konsystorzem biskupim. W siedemnastowiecznym nekrologu klasztornym zapisano datę śmierci S-ego pod 9 III 1497. Ponieważ wiadomo, że opatem tynieckim przed 3 V 1496 był już Jan Piotrowski, należy przyjąć, że S. zrezygnował z urzędu na początku t.r., albo przesunąć roczną datę jego śmierci na r. 1496.
W literaturze istnieje rozbieżność odnośnie do identyfikacji herbu na pieczęci przywieszonej do dokumentu z 3 II 1497, który wystawił opat Jan. W l. dziewięćdziesiątych XV w. rządziło w Tyńcu kolejno dwóch opatów noszących to imię: S. i Jan Piotrowski h. Drzewica. Z S-m utożsamiał wystawcę Żegota Pauli, a Kazimierz Kaczmarczyk zidentyfikował herb jako Strzemię, co powtórzył następnie Paweł Sczaniecki. Zdaniem Zenona Piecha jest to jednak h. Drzewica, co przyjął Marian Wolski, przypisując tym samym S-emu pochodzenie z innego rodu. Dokument ten, a zatem i pieczęć z herbem, należy jednak odnieść nie do S-ego, lecz już do jego następcy, Jana Piotrowskiego, który jako opat tyniecki wraz z Janem Ossolińskim z Balic poręczał 3 V 1496 przed sądem grodzkim krakowskim Sewerynowi Zayfredowi, mieszczaninowi i rajcy krakowskiemu, 120 grzywien za Andrzeja Dłuto, rządcę w Luszowicach.
Borkowska M., Leksykon zakonnic polskich epoki przedrozbiorowej, W. 2005 II 400; Katalog dokumentów pergaminowych Muzeum Narodowego w Krakowie, Oprac. J. Tomaszewicz, Kr. 1992 nr 136; Sczaniecki P., Katalog opatów tynieckich, „Nasza Przeszłość” T. 49: 1978 s. 108–11; – Derwich M., Monastycyzm benedyktyński w średniowiecznej Europie i Polsce. Wybrane problemy, Wr. 1998; tenże, Rola Tyńca w rozwoju monastycyzmu benedyktyńskiego w Polsce, w: Benedyktyni tynieccy w średniowieczu. Materiały z sesji naukowej Wawel–Tyniec 13–15 października 1994, Red. K. Żurowska, Kr. 1995 s. 99–120; tenże, Urzędnicy klasztorni: wprowadzenie do tematu, w: Między Lwowem a Wrocławiem. Księga jubileuszowa Profesora Krystyna Matwijowskiego, Red. B. Rok, J. Maroń, Tor. 2006 s. 81–86; Galoch Z., Prepozytura benedyktyńska w Tuchowie 1460–1821, Kr. 2004; Gronowski M.T., Zwyczajny klasztor, zwyczajni mnisi. Wspólnota tyniecka w średniowieczu. Studium prozopograficzne, Kr. 2008; Krasnowolski B., Historia klasztoru benedyktynek w Staniątkach, Kr. 1999; Piech Z., Średniowieczne pieczęcie tynieckie, w: Benedyktyni tynieccy w średniowieczu. Materiały z sesji naukowej Wawel–Tyniec 13–15 października 1994, Red. K. Żurowska, Kr. 1995 s. 138; Wolski M., Trzeciescy herbu Strzemię. Małopolska rodzina szlachecka XIV–XVI wieku, Kr. 2005; – Kaczmarczyk, Catalogus diplomatum Univ. Crac., III; Kod. tyniecki; Starod. Prawa Pol. Pomn., II nr 3583, IX nr 1118; Zbiór dok. katedry i diec. krak., cz. 2 nr 404; – AP w Kr., Oddz. na Wawelu: Castr. Crac. t. 22 s. 548, 1016–17, 1027–8, t. 23 s. 316–17, 467–8, 575, 702–3, t. 25 s. 699; Arch. Kurii Metropolitalnej w Kr.: Offic. Crac., t. 3 s. 130, t. 9 s. 445–6, t. 11 k. 98v, t. 15 s. 304, t. 18 s. 313; – Mater. Mariana Wolskiego z Kr. do rodu Strzemieniów.
Tomasz Michał Gronowski