Świeykowski (Świejkowski, Szwejkowski, Swiejkowski) Jan Nepomucen h. Trzaska (ok. 1762—1837), deputat na Trybunał Koronny, targowiczanin.
Był synem Leonarda Marcina (zob.) i jego pierwszej żony, Justyny Anny (Joanny Justyny) z Orłowskich (zm. ok. 7 VIII 1769), córki Dominika i Zofii z Malinowskich, siostrzeńcem Józefa Wawrzyńca (zob.) i siostrzeńcem przyrodnim Jana Onufrego (zob.) Orłowskich. Miał zmarłego w dzieciństwie brata Ignacego, młodszego brata Michała (zob.) oraz cztery rodzone siostry: Zofię, wydaną za Stanisława Kostkę Cieleckiego, generała, Balbinę, żonę Adama Moszczeńskiego (zob.), Ludwikę, która poślubiła jego brata, Ignacego Moszczeńskiego, i Domicelę (Dominikę) (zm. 1793), niezamężną. Przyrodnim rodzeństwem z drugiego małżeństwa ojca zawartego z Izabelą (zm. po r. 1822), córką Józefa Kajetana Dunina Karwickiego (zob. Karwicki Józef Kajetan), byli: brat Adam Maciej, żonaty z Krystyną, córką Rocha Kossowskiego (zob.), oraz dwie siostry, Helena, żona Teodora Dzierżka, i Anna, żona Jakuba Malinowskiego. Bliższe informacje o rodzeństwie w biogramie ojca.
W r. 1775 stryj Stanisław radził oddać Ś-ego na naukę do Warszawy; nie wiadomo, czy wówczas do tego doszło. Wcześnie rozpoczął Ś. edukację obywatelską: w r. 1778 był w Lublinie w sierpniu i październiku, obserwował procesy w Tryb. Głównym Kor. i przesyłał o nich informacje ojcu. Wiadomo, że wraz z bratem Michałem uczył się w r. 1780 w Lublinie, prawdopodobnie w szkołach KEN, a od wiosny do końca lipca 1781 w Warszawie, zapewne w Szkole Wydziałowej KEN (mieszkali u ks. Adama Jakukiewicza i byli pod opieką korespondenta ojca, Walentego Gurskiego). Ś. miał dodatkowe lekcje gry na gitarze i klawikordzie oraz tańca i fechtunku. Ojciec zamierzał wysłać obu synów wiosną 1786 w podróż zagraniczną, dając im jako opiekuna znanego ekonomistę, eks-jezuitę ks. Michała Ossowskiego, jednak od stycznia t.r. trwały pertraktacje, by Ś. został deputatem z woj. podolskiego na Tryb. Kor., bowiem z inicjatywy króla Stanisława Augusta zabiegał o to podkanclerzy Jacek Małachowski, dobierając przeznaczonemu na marszałka synowcowi (Janowi Nepomucenowi Małachowskiemu) «kolegów, których by sumienia delikatność była znajoma»; odtąd Ś-ego nie uwzględniano w planach podróży edukacyjnej. Razem z wujem Janem Onufrym Orłowskim, podkomorzym latyczowskim, był w maju 1786 na sejmiku elekcyjnym na podsędkostwo latyczowskie (woj. podolskie), uczestniczył też 21 VIII t.r. w burzliwym sejmiku kijowskim, na którym posłem został jego brat stryjeczny, stolnikowicz owrucki Jan Świeykowski. Z pomocą ojca zdobył funkcję deputacką z Podola i od początku września przebywał w Piotrkowie. Po reasumpcji pozostał, na wyraźne życzenie ojca, podczas sądzenia rejestru poznańskiego, mając też baczenie na interesy woj. ruskiego Stanisława Szczęsnego Potockiego (zob.) w Trybunale. Choć w końcu otrzymał ojcowską zgodę na opuszczenie Piotrkowa, pozostał tam jeszcze przez pewien czas (list z 21 X), by nie zrywać kompletu sędziów. Do prac Trybunału włączył się latem 1787, w trakcie kadencji lubelskiej, zabiegając o pomyślny przebieg procesów ojca, m.in. z Wincentym Czetwertyńskim i podkomorzym buskim Walerianem Stroynowskim. Był w Lublinie do zakończenia kadencji w grudniu t.r. Ponownie w październiku 1788 doglądał w Lublinie procesu ze Stroynowskim, po czym z bratem Michałem udał się na rozpoczęcie sejmu w Warszawie; ponaglani przez ojca, wrócili po 21 XI t.r. do Lublina. Również we wrześniu i październiku 1790 Ś. z bratem Michałem przebywali w Lublinie podczas Trybunału, wypełniając zlecenia ojca i kaptując deputatów. T.r. Ś. chciał zostać posłem na sejm, jednak ojciec udzielił poparcia młodszemu synowi, Michałowi.
Po kontraktach dubieńskich Ś. przyjechał w marcu 1791 do Warszawy i towarzyszył bratu Michałowi, śledząc jako arbiter obrady Sejmu Wielkiego. Chwalił brata, że mimo nalegań ze strony Stanisława Augusta nie dał się przekonać do zmiany poglądów. Donosił ojcu o żądaniu odstąpienia Gdańska i Torunia Prusom, oburzał się na zamiar wprowadzenia sukcesji zamiast wolnej elekcji, a plan uwolnienia chłopów kwitował jako pozornie dobrze im życzący, dotąd bowiem «pan chłopa musi opatrywać, a po uwolnieniu chłop będzie za parobka» (list z 29 IV t.r.). Po 10 V bracia opuścili stolicę. Zaangażowanie Ś-ego w sprawy Sejmu Wielkiego i jego rzetelne raporty, pisane na przemian z bratem — posłem były zapewne przyczyną licznych pomyłek historyków (m.in. W. Smoleńskiego), którzy właśnie Ś-ego uważali za posła.
Latem 1791 Ś. i jego brat Michał towarzyszyli ojcu w podróży do Karslbadu, jednak rozstali się w drodze i synowie podążyli do Wiednia, do Potockiego. Ś. pozostał jakiś czas w jego otoczeniu, lecz najpewniej wkrótce wrócił w strony rodzinne; ze szwagrem A. Moszczeńskim udał się w lutym 1792 do Szczęsnego do Jass, skąd jeszcze w tym miesiącu wyruszyli razem do Petersburga. Wg doniesień polskiego ministra pełnomocnego przy dworze rosyjskim Augustyna Debolego z 27 III t.r. ani Ś., ani A. Moszczeński nie byli wtedy jeszcze prezentowani cesarzowej Katarzynie II. Gdy 27 IV podpisano i zaprzysiężono akt Konfederacji Generalnej Koronnej (targowickiej) pod laską Potockiego, Ś. z obydwoma szwagrami Moszczeńskimi znalazł się wśród dziewięciu jej konsyliarzy. Wkrótce z chorążym czerwonogrodzkim Antonim Złotnickim i A. Moszczeńskim wyjechali z Petersburga do rosyjskich obozów nad granicą z Rzpltą (m.in. do Jelizawetgradu), a następnie Ś. przekroczył granicę, by podjąć próby zawiązania konfederacji w województwach kresowych; 24 V był w Białej Cerkwi. Dopiero 14 VI odezwał się do ojca, przepraszając, że bez jego wiedzy wyjechał zagranicę (to rodzaj asekuracji, bo ojciec wiedział i finansował podróż), skąd powraca, by z towarzyszącymi mu obywatelami «te niewolnicze pęta, którymi naród przez spisek na dniu 3 maja wykonany, skrępowany został, rozerwać». Dn. 22 VI ubolewał, że brat Michał, choć «tu między nami znajduje się», do konfederacji nie przystąpił. Ś. zgodził się przyjąć rotmistrzostwo w Brygadzie Kawalerii Narodowej woj. bracławskiego pod dowództwem Jana Suchorzewskiego i 5 VII otrzymał patent.
W otoczeniu marszałka konfederacji Potockiego był Ś. w lipcu 1792 w Brześciu Lit., potem w Dubnie, a we wrześniu t.r. ponownie w Brześciu. Konfederację uważał «za potrzebne, ale gwałtowne lekarstwo dla Rzpltej» i obawiał się, że zamierza ona przywłaszczyć sobie władzę prawodawczą, zamiast zwołać sejm ustawodawczy. O przeciągających się naradach konfederackich, wahaniach marszałka, próbach zwołania sejmu i projektach ustrojowych Ś. z bratem Michałem donosił ojcu z Brześcia, a od października do grudnia z Grodna. Wobec choroby ojca bracia wybrali się na Boże Narodzenie t.r. do Kołodna i prawdopodobnie pozostali tam także po jego śmierci. Zapewne w obliczu drugiego rozbioru, fiaska polityki Potockiego i jego wyjazdu wycofali się z działalności politycznej. W czasie insurekcji kościuszkowskiej Ś. ukrywał się w Galicji. Jako współtwórca konfederacji targowickiej znalazł się na liście zdrajców, przekazanej 22 VI 1794 do Sądu Kryminalnego; oskarżonym zarzucono m.in. działanie na zgubę ojczyzny, sprowadzenie obcych wojsk i spowodowanie rozbioru Polski; zażądano, by 9 IX t.r. stanęli przed sądem. Wyrokiem Sądu Najwyższego Kryminalnego Ś. wraz z innymi targowiczanami został skazany zaocznie na śmierć przez powieszenie; wyrok wykonano 29 IX «in effigie».
Pod panowaniem rosyjskim był Ś. w l. 1799—1801 marszałkiem pow. bracławskiego gub. podolskiej; wpisując 21 VII 1800 dane do spisu urzędników (Imiennyj spisok) tytułował się generałem-majorem i zaznaczył, że jest stanu wolnego. Zamieszkał w Peczarze. Ojciec w testamencie powierzył mu jako najstarszemu synowi archiwum i prawa własności rodowych Świejków Wielkich i Świejków Małych oraz Rzymca i Sarbinowa w woj. rawskim; Ś. ok. r. 1800 wyznaczył plenipotenta do złożenia przysięgi z tych dóbr, znajdujących się w zaborze pruskim i zapewne wkrótce ich się pozbył. Największą część schedy po ojcu stanowiły dobra peczarskie w woj. bracławskim, na które składały się m. Peczara oraz wsie: Dankowce, Sokolec, Petrachówka, Rohoza, Iwanowce z młynem, Żachówka i Worobiejówka, przynoszące rocznie ponad 21 tys. złp. dochodu (dane z r. 1789) o wartości miliona stu tys. złp.; z majątku tego 50 tys. złp. przeznaczono na wymurowanie kościoła w Kołodnie, a drugie 50 tys. złp. na Kołodno, dziedzictwo nieletniego brata, Adama, z dożywociem jego matki, a macochy Ś-ego. Ś-emu przypadł też dworek murowany z oficynami w Dubnie, wart 40 tys. złp., z zadaniem spłacenia braci. Jeszcze w r. 1808 Ś., mimo trudnej sytuacji gospodarczej, był w stanie wypłacić ze swego majątku 900 tys. złp. sum posagowych siostrom. W l. późniejszych występował także jako właściciel dóbr zwierzynieckich (dziedziczna Zwierzynka w woj. bracławskim, m.in. w r. 1817) oraz klucza kurawskiego (Kurawa w woj. kijowskim, m.in. w l. 1805 i 1810).
Wkrótce po osiedleniu się w Peczarze i ślubie (intercyza z 11 IX <30 VIII st.st.> 1803) z Oktawią, córką Potockiego i Józefiny z Mniszchów (zob. Potocka z Mniszchów Józefina Amalia), Ś. na miejscu dawnego skromnego dworu wybudował wielki pałac klasycystyczny, w założeniu kopiujący Tulczyn, lecz o połowę mniejszy, dwukondygnacyjny, z dwiema piętrowymi bocznymi oficynami, połączonymi ćwierćkolistymi galeriami, z trzynastoosiową fasadą, portykiem na czterech kolumnach jońskich i dużym ogrodem. Wydatki na imponującą rezydencję przyczyniły się do ogromnego zadłużenia; zdaniem pamiętnikarzy Ś., «ożeniony z Potocką, był śmiesznym z próżności; dla czczej okazałości stracił fortunę» (E. Iwanowski). Po śmierci brata, Michała, został razem z bratem Adamem opiekunem jego nieletnich dzieci. W czasie powstania listopadowego Ś. z żoną zostali przez wojska rosyjskie «wywleczeni» z Peczary i przejściowo zatrzymani «w jednym ze sklepów» rezydencji tulczyńskiej. Ś. zmarł w r. 1837 w Peczarze.
W małżeństwie z Oktawią z Potockich (30 XI 1786 — jesień 1842), siostrą Pelagii, żony Franciszka Sapiehy (zob.), Ludwiki, żony Józefa Dominika Kossakowskiego (zob.), Róży, poślubionej najpierw Janowi Potockiemu (zob.), potem Edwardowi Raczyńskiemu (zob.) i Włodzimierza (zob.), przyrodnią siostrą Aleksandra (zob.), Bolesława (zob.), Mieczysława (zob.) Potockich i Zofii Kisielewowej (zob.) miał Ś. synów: Władysława Feliksa (ur. 8 V <26 IV st.st.> 1805), ochrzczonego 15 V <3 V st.st.> t.r., zm. przed 1863), którego żoną była nieznana z imienia z domu Marynkowicz, rozwiedziona z Ilkowskim, i Zygmunta Józefa (pozostał bezżenny) oraz trzy córki: Eleonorę, która 23 X (11 X st.st.) 1839 w Odessie poślubiła Edwarda Jaroszyńskiego (1811—1853), syna Czesława, marszałka pow. winnickiego, i Ewy Kamieńskiej, Helenę, wydaną 26 XII <14 XII st.st.> 1827 za Aleksandra de Choisel-Gouffier (zm. 1874) i Oktawię.
Boniecki, VIII 272; Uruski, XIV; Oficerowie Rzpltej 1777—94, IV; Pułaski, Kronika; Żychliński, XII; — Aftanazy, Dzieje rezydencji, X; Kądziela Ł., Fryderyk Moszyński w insurekcji kościuszkowskiej, W. 2004; Klimowicz M., Archiwum Świejkowskich. Fragmenty zachowane w Bibliotece ZNO, „Ze skarbca kultury” 1953 z. 1 (4); tenże, Archiwum Świejkowskich. Kilka słów o proweniencji, tamże, 1953 z. 2 (5); Łojek J., Dzieje zdrajcy. Szczęsny Potocki, Kat. 1988 s. 260, tenże, Geneza i obalenie Konstytucji 3 Maja, L. 1986; Pasztor M., Hugo Kołłątaj na Sejmie Wielkim w latach 1791—1792, W. 1991; Rolnik D., Leonarda Marcina Świeykowskiego (1721—1793) ostatniego wojewody podolskiego życie codzienne i publiczne oraz jego myśli o Rzeczypospolitej, Kat. 2016; tenże, Szlachta koronna wobec konfederacji targowickiej (maj 1792 — styczeń 1793), Kat. 2000 s. 163; Smoleński W., Konfederacja targowicka, Kr. 1903; tenże, Ostatni rok Sejmu Wielkiego, Kr. 1897 (mylony z bratem Michałem); Staszel J., Dziennik Girtlera z 1859, „Roczn. B. Nauk. PAU i PAN w Kr.” R. 60: 2006; Szczygielski W., Referendum trzeciomajowe. Sejmik lutowy, Ł. 1994; Zienkowska K., Sławetni i urodzeni. Ruch polityczny mieszczaństwa w dobie Sejmu Czteroletniego, W. 1976; Żbikowski P., Syndrom zdrady w poezjach więziennych Hugona Kołłataja, w: Bo insza jest rzecz zdradzić, insza dać się złudzić, Red. A. Grześkowiak-Krwawicz, W. 1995; — Bobrowski T., Pamiętnik mojego życia, Oprac. S. Kieniewicz, W. 1979, II; Chrząszczewski A., Pamiętnik oficjalisty z Tulczyna, Wr. 1976; Czartkowski A., Pan na Tulczynie. Wspomnienia o Stanisławie Szczęsnym Potokim i jego rodzinie i dworze, P. 1925 s. 88; Girtler K., Opowiadania. pamiętniki z lat 1832—1857, Oprac. Z. Jabłoński, J. Staszel, Kr. 1971 II; [Iwanowski E.] Heleniusz E., Rozmowy o polskiej Koronie, Kr. 1873 II 528—9; Listy Elizy z Branickich Krasinskiej z lat 1835—1876, Oprac. Z. Sudolski, W. 1995 II (jako Szweykowski, mylony z Janem Kajetanem); Łojek J., Rok nadziei i rok klęski 1792—1792. Korespondencja Stanisława Augusta Poniatowskiego z posłem polskim w Petersburgu, W. 1964; Potocka Z. B., Moje własne wspomnienia, w: Peczara, Łomianki 2014; [Rolle A. J.] Dr Antoni J., Sylwetki literackie, w: tenże, Wybór pism, Kr. 1966 III; Patz J. J., Z okien ambasady saskiej, Oprac. Z. Libiszowska, H. Kocój, W. 1969 (błędnie jako Józef); — B. Czart.: rkp. 3185 (passim oraz s. 654, J. Małachowski do L. M. Świeykowskiego 14 II 1786); L’vivs’ka naukova biblioteka im. V. Stefanyka we Lw.: F. 141 op. 3 rkp. 438 k. 13—16, 52.
Maria Czeppe i Dariusz Rolnik