INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Jarand Brudzewski h. Pomian      Franciszek Piekosiński, Heraldyka polska wieków średnich, Kraków 1899, s. 128, fig. 197 (pieczęć Jaranda z Brudzewa, Wojewody Inowrocławskiego, z roku 1435).

Jarand Brudzewski h. Pomian  

 
 
Biogram został opublikowany w 1937 r. w III tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Brudzewski Jarand, herbu Pomian, zwany Jarandem z Grabi lub Brudzewa (ur. ok. 1380, † ok. 1450), wojewoda inowrocławski, później sieradzki, jeden z najznakomitszych senatorów z pierwszej połowy XV w., syn Jana z Grabi, kasztelana kruszwickiego, urodził się ok. r. 1380. Datę tę postawić można dzięki zachowanej w rachunkach królewskich zapisce, iż w r. 1394 Jarand był dworzaninem królewskim i niewątpliwie starszym już chłopcem, skoro w rok później Jagiełło ofiarował mu przyłbicę. Zdaje się, że w Krakowie nauczył się B. czytać i pisać, a na dworze królewskim zetknął się z zagadnieniami wielkiej polityki polskiej. Wybitnymi zdolnościami zwrócił na siebie uwagę króla, który już w r. 1402 mianował B-go podczaszym brzeskim, a w roku następnym stolnikiem brzeskim, przed 12 VIII 1408 zaś chorążym inowrocławskim. Pobyt na dworze królewskim pozwolił młodemu B-mu zapoznać się ze sztuką wojenną, dzięki czemu w bitwie pod Grunwaldem powierzono mu dowództwo 25-tej chorągwi Wojciecha Jastrzębca. Niedługo po wielkiej wojnie mianował król Jaranda chorążym gniewkowskim (przed czerwcem 1415 r.), a w dwa lata później starostą inowrocławskim. W tym czasie popadł B. w konflikt z polskimi władzami kościelnymi. Starostę inowrocławskiego oskarżono, że z jego wiedzą i wolą napadli starościńscy poplecznicy na Piotra Peszka (Peschik), kanonika kruszwickiego. Znieważony, ranny, a nawet więziony kanonik po wydostaniu się na wolność wniósł skargę przeciw możnowładcy, a gdy pozwany nie stawiał się na rozprawy, kościół rzucił nań klątwę. Sprawę dzięki interwencji króla i Witolda załatwiono polubownie. Władca zaświadczył, że jego rycerz nie mógł stawić się na rozprawach z powodu służby królewskiej na zjazdach w Brześciu i Włocławku; wyznaczeni przez B-go zastępcy zaprzysięgli, »…jako Jarand nie kazał zabić Pessika ani ranić, ani złą wolą jąć«, szkody Peszkowi wynagrodzono, a wówczas władze kościelne udzieliły staroście rozgrzeszenia. Nie słychać też później o żadnych już więcej zatargach kasztelana z duchowieństwem.

Zaufany rycerz Jagiełły, który na dworze królewskim miał sposobność wniknięcia w plany polityki polskiej wobec Zakonu, Wielkopolanin, odczuwający silnie matactwa Krzyżaków, wiernie służył królowi jako wielokrotny poseł w rokowaniach polsko-krzyżackich. Tak więc w r. 1426 razem z doktorem dekretów, Władysławem z Oporowa, jeździł z polecenia zjazdu wielmożów w Warcie do wielkiego mistrza celem ostatecznych rokowań o posiadanie Lubicza; w maju 1427 r. poruczono m. in. wojewodzie inowrocławskiemu (został nim po 10 III 1426 a przed 24 I 1427) wytyczenie granicy między Polską a Nową Marchią. Następne lata przepędził wielmoża przeważnie na dworze królewskim; wszystkie ważniejsze akty Jagiełły poświadczał swą pieczęcią. Nazwisko jego widnieje na przywileju jedlneńskim z 4 III 1430 i na akcie konfederacji z tegoż dnia; Jaranda spotykamy wśród dostojników wielkopolskich, którzy z całą starannością zamknęli swymi ludźmi granicę Polski, by nie przepuścić poselstwa Zygmunta Luksemburskiego z koroną królewską dla Witolda. W r. 1431 zasiadał B. w sądzie królewskim, który m. i. rozpatrywał sprawę Jana Strasza ze Stanisławic, oskarżonego o obrazę czci królowej Zofii. W roku następnym zaś poruczono mu rokowania ze Świdrygiełłą w Parczewie jako »supremi nostri consilii consiliario«. Jak z tego wynika, należał Jarand do najwyższych dostojników Korony i wraz ze Zbigniewem Oleśnickim, wojewodą brzeskim Janem z Lichina, podkanclerzym Władysławem z Oporowa, kasztelanem sieradzkim Wawrzyńcem Zarembą, kasztelanem żarnowskim Przybysławem Dzikiem i Spytkiem z Tarnowa należał do najwyższej Rady królewskiej, która decydowała o zasadniczych zagadnieniach państwa polsko-litewskiego. Przecież Rada, w której zasiadł B., prowadziła rokowania ze Świdrygiełłą, członkowie jej decydowali o osadzeniu Zygmunta Kiejstutowicza na tronie książęcym na Litwie, oni odbierali w Wilnie od Zygmunta i jego syna Michała dokumenty, w których książęta ci zobowiązywali się do dotrzymania umów, zawartych z Władysławem Jagiełłą, oni też wreszcie występują na dokumencie krakowskim Jagiełły z 3 I 1433, którym król oddał Zygmuntowi dożywotnio zarząd Wielkiego Księstwa Litewskiego. W tym samym roku razem z innymi członkami Rady prowadzić miał Jarand rokowania pokojowe z Krzyżakami, a gdy te nie doszły do skutku, z całą bezwzględnością parł do wojny z Zakonem. Na początku 1434 r. spotykamy Jaranda w Krakowie na sesji sądu królewskiego, z końcem lutego na zjeździe w Korczynie. W czasie burzliwego bezkrólewia po śmierci Jagiełły wiernie stał przy Oleśnickim i popierał usilnie jego wysiłki, zmierzające do koronacji małoletniego następcy Jagiełły; on też między innymi dostojnikami wystąpił jako poręczyciel, że król po dojściu do pełnoletniości zatwierdzi przywileje.

Wpływy B-go nie skończyły się ze śmiercią Jagiełły. Występował nadal wśród przedstawicieli polskich w czasie rokowań z Krzyżakami w r. 1434, a następnego roku bawił w poselstwie u Zygmunta Luksemburskiego celem ustalenia terminu powszechnego kongresu pokojowego. Niebawem widzimy go w Brześciu, gdzie zawarto ostatecznie 31 XII 1435 układy z Krzyżakami. Na niego złożono załatwienie niemiłej dla Polski sprawy układów z miastem Choszcznem i panami na Nowym Wedelu, którzy nie chcieli powracać pod panowanie krzyżackie; należał też kasztelan inowrocławski do liczby tych dostojników, którzy czuwać musieli nad ostatecznym wykonaniem przez wielkiego mistrza warunków pokoju, co nastąpiło dopiero pod koniec 1437 r.

Wśród czołowych przedstawicieli obozu hierarchiczno-możnowładczego w czasach Jagiełły, również i po dojściu Władysława III do pełnoletności, bawił Jarand przeważnie na dworze, gdzie syn jego Mikołaj służył również jako dworzanin. Występował też oczywiście na aktach królewskich, wydanych w Piotrkowie 14 XII 1438 dla Zygmunta i szlachty polskiej. Hojny dla wszystkich, Władysław powierzył sędziwemu już B-mu przed 24 IX 1439 urząd wojewody sieradzkiego, a w nagrodę za oddane usługi nadał mu 300 grzywien na grodzie Przedczu i mieście Kłodawie. Kto wie, czy Jarand nie towarzyszył Władysławowi na Węgry, na co wskazywałaby okoliczność, iż w Polsce nie zdołano stwierdzić jego pobytu w czasie od maja 1440 do kwietnia 1442 r. Dopiero 1 V B., jako przedstawiciel zjazdu sieradzkiego, figuruje między wystawcami przywileju dla miasta Krakowa. Od tego czasu wojewoda nie opuszczał już Polski. Sędziwego senatora delegował zjazd piotrkowski 27 II 1446 jako posła do Bolesława, księcia mazowieckiego; on też w imieniu zjazdu parczewskiego rokował z Kazimierzem Jagiellończykiem. Po nowej zmianie tronu nie stracił Jarand, jak inni wielmoże, swych wpływów. Tak jak widzieliśmy go w służbie Jagiełły i Warneńczyka, tak obecnie w czasach Kazimierza spotykamy wojewodę wśród stronników króla. Rzuca to bardzo wyraźne światło na osobę Jaranda. Od lat najmłodszych jako dworzanin związany z dynastią, dynastii tej służy wiernie, dostosowując swe przekonania do dążeń panującego władcy. Tylko w ten sposób tłumaczyć sobie można, iż Kazimierz, tak bezwzględny dla przedstawicieli obozu hierarchiczno-możnowładczego, powierzył B-mu sprawę wytyczenia granicy między Polską a Zakonem. Poselstwa tego nie mógł już wojewoda sieradzki wykonać. Uległ panującej w tym czasie zarazie. Po ciężkiej chorobie zmarł około 24 X 1450. Żonaty po r. 1410, doczekał się B. czterech synów: Jaranda, kanonika kruszwickiego, Mikołaja, wojewody sieradzkiego, Stanisława, kanonika gnieźnieńskiego i włocławskiego, i najmłodszego Jana, który występuje bez żadnej godności.

Najstarszy syn B-go, Jarand, kanonik kruszwicki, jako młodzieniec brał udział w wojnie pruskiej w r. 1433. Wedle mylnej wiadomości Długosza zginąć miał w czasie oblężenia Chojnic 22 VII 1433; w dziesięć lat później spotykamy wojewodzica wśród kanoników gnieźnieńskich. Przypuścić przeto należy, że pod Chojnicami został ranny, do służby wojskowej się zraził i obrał stan duchowny. Podobnie jak inni jego bracia dbał o powiększenie swych dochodów, a te wspólnie z braćmi obracał w dużej mierze na pożyczki dla króla, zabezpieczone oczywiście na królewskich dobrach i dochodach. W r. 1457 nadaremnie zabiegał o kanonię włocławską, od r. 1462 występował z tytułem kanonika kruszwickiego, ostatni raz 28 XI 1483; przypuścić należy, że niedługo później musiał umrzeć.

 

Kolankowski L., Dzieje W. Ks. Litewskiego za Jagiellonów, W. 1930, I; Lewicki A., Powstanie Świdrygiełły, »Rozpr. Hist.-fil. A. U.«, Kr. 1892, I 190, 232, 271; Voigt J., Gesch. Preussens, Königsberg 1836, VII; Rationes Curiae Vladislai Jag., Mon. M. Ae. hist. XV; Kod. Wp. V; Długosz, Hist. Pol. IV i V; Cod. ep. XV, I, II, III; Star. pr. p. pomn. II, nr 2341, 2343, 2347, 2472, 2475; Akta unii; Acten der Ständetage Ost- u. Westpreussens, Leipzig 1878, I; Inventarium omnium et singulorum privilegiorum… ed. Rykaczewski, Paryż 1862; Kod. Pol. II cz. 2; Kod. m. Krak. I; Liber cancellariae St. Ciołek ed. J. Caro, Wien 1874, 245/6; Acta capit. I, II.

Karol Piotrowicz

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

bitwa pod Grunwaldem 1410, starostwo przedeckie (Woj. Brzeskie kujawskie), klątwa kościelna, śmierć wskutek zarazy, rodzeństwo - 5 (w tym 4 braci), wojna z krzyżakami 1409, przywilej jedlneński 1430, dwór króla Władysława III, stronnictwo Zbigniewa Oleśnickiego, ród Pomianów, palacja sieradzka, sygnatariusze traktatów międzynarodowych, urzędy ziemskie brzeskie kujawskie, palacja inowrocławska, poselstwo do cesarza, pertraktacje z Krzyżakami, rozgraniczanie państw, rycerstwo pasowane, herb rodu Pomianów, wojna z krzyżakami 1431-1435, pokój w Brześciu Kujawskim 1435, sprawa korony dla ks. Witolda, sprawa sukcesji po Władysławie II Jagielle, sygnatariusze Pokoju Brzeskiego 1435, sprawa lenna Wedlów, świadkowanie na dokumentach królewskich, dobra w Woj. Sieradzkim, dobra na Kujawach, królewszczyzny w Woj. Brzeskim kujawskim, dobra w Pow. Brzeskim kujawskim, dobra w Pow. Konińskim, królewszczyzny w Woj. Łęczyckim, poselstwo do Wielkiego Mistrza, rozgraniczanie z Nową Marchią, starostwo inowrocławskie, sprawa księcia Świdrygiełły, syn - Wojewoda Sieradzki, stronnictwo króla Kazimierza IV Jagiellończyka, syn - kanonik poznański, poselstwo do Wielkiego Księcia Litwy, sprawa ks. Zygmunta Kiejstutowicza, działy spadkowe XV w., sejm 1446 styczniowy, piotrkowski, dobra w Pow. Bydgoskim, ojciec - Kasztelan Kruszwicki, urzędy ziemskie inowrocławskie, syn - dworzanin królewski, syn - starosta w Woj. Brzeskim kujawskim, syn - kanonik włocławski, rodzina Grabskich (z Grabia) h. Pomian, tenuta kłodawska, syn - kanonik gnieźnieński, brat - urzędnik ziemski kaliski, syn - starosta w Woj. Kaliskim, dobra w Pow. Sieradzkim, uwolnienie od klątwy kościelnej, misje dyplomatyczne XV w., rodzeństwo przyrodnie (do 1500), bezkrólewie po śmierci Władysława II Jagiełły, zjazd w Jedlni 1430, sejm 1438, piotrkowski, zatargi szlachty z duchowieństwem, królewszczyzny w Woj. Inowrocławskim, syn - prałat w kapitule kruszwickiej, syn - kanonik kruszwicki, dwór króla Władysława II Jagiełły, rada królewska Władysława II Jagiełły, rodzina Brudzewskich (z Brudzewa) h. Pomian, brat - Kasztelan Spicymierski, syn - urzędnik ziemski kaliski, brat - urzędnik ziemski bydgoski
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Chmura tagów

Postaci powiązane

 

Mikołaj Brudzewski h. Pomian

brak danych - 1494, przed 27 V wojewoda sieradzki
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 
 
 

Władysław Opolski

między 1326 a 1332 - 1401-05-18
książę kujawski
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.