INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Joachim Ocieski h. Jastrzębiec      Fragment strony tytułowej wydanego drukiem kazania Fabiana Birkowskiego na pogrzebie Joachima Ocieskiego, w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie, plik z: POLONA.pl

Joachim Ocieski h. Jastrzębiec  

 
 
Biogram został opublikowany w 1978 r. w XXIII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Ocieski Joachim h. Jastrzębiec (ok. 1562–1613), starosta olsztyński, rotmistrz wojsk kor., kasztelan sądecki. Był najmłodszym z dzieci Jana (zob.) i Zofii z Marszowic. W l. 1570–1 uczył się jako gracjalista Collegium Maius pod kierunkiem profesora Uniw. Krak. Stanisława Sokołowskiego. Przy okazji prowadzenia spraw majątkowych brata Jana, starosty olsztyńskiego, wszedł (ok. r. 1582) w bliskie związki z Janem Zamoyskim. W czerwcu 1583 brał udział w uroczystościach z okazji ślubu Zamoyskiego z Gryzeldą Batorówną: w budzącym podziw orszaku zajmował siódme miejsce jako Cupido, jadąc na wozie zaprzęgniętym w 6 koni. Wówczas 23 VI przyznał mu król, scedowane przez brata Jana, starostwo olsztyńskie. Objęcie starostwa spotkało się z oporem poddanych, którzy konno i zbrojnie zaatakowali służbę O-ego, reprezentującą go w akcie wwiązywania przez komornika królewskiego na ratuszu w Olsztynie (20 VII).

Działalność polityczną rozpoczął O. w okresie 3. bezkrólewia. W dn. 8–9 V 1587 brał udział w popisie szlachty pod Proszowicami i podpisał podjęte wówczas uchwały. Na sejmie elekcyjnym t. r. 24 VIII został wybrany przez partię zygmuntowską na jednego z posłów, którzy mieli zawiadomić Zygmunta Wazę o przyznaniu mu polskiej korony, ostatecznie jednak nie wszedł do składu tego poselstwa. Jako rotmistrz jazdy polskiej (100 koni) pociągnął z Zamoyskim przeciw arcks. Maksymilianowi. W bitwie pod Byczyną (24 I 1588) zajmował pozycję w 2. linii na lewym skrzydle i wziął udział w starciu, które zadecydowało o wygranej Zamoyskiego (rozbicie pułku węgierskiego). Dn. 30 I t. r. przybył do Krakowa i składał na zamku relację z odniesionego nad arcyksięciem zwycięstwa. W l. 1589–92 miał O. rotę husarską (w sile ok. 200 koni) w wojsku kwarcianym. Wiosną 1589 posłował na sejm z woj. sandomierskiego, w sierpniu t. r. uczestniczył w odparciu najazdu Tatarów na Ruś, a później, gdy Zamoyski czynił we Lwowie nowe zaciągi, sejmik deputacki w Proszowicach (11 IX) wybrał O-ego na jednego z trzech rotmistrzów, którzy mieli iść z pomocą hetmanowi, wiodąc siły w ilości 1 000 konnych i 500 pieszych.

W okresie narastającego konfliktu między Zamoyskim a królem O. należał do oddanych stronników Zamoyskiego. Dn. 15 II 1590 na sejmiku przedsejmowym w Proszowicach znalazł się wśród proponowanego przez woj. krakowskiego Mikołaja Firleja kompromisowego kompletu posłów. W jesieni t. r. nuncjusz Annibal z Kapui donosił w jednej ze swych relacji, iż O. jest jednym z trzech lansowanych wówczas przez Zamoyskiego kandydatów do tronu na wypadek bezkrólewia. Na sejm 1590/1 r. posłował O. z woj. krakowskiego i wystąpił na nim, obok Jana Szczęsnego Herburta z Fulsztyna, jako jeden z głównych obrońców Zamoyskiego. Uczestniczył w zjeździe lubelskim, 9 IV 1592, zwołanym z wspólnej inspiracji zamoyszczyków (popularystów) i maksymilianistów, na którym ujawniono porozumienie Zygmunta III z arcks. Ernestem. Wg R. Heidensteina wybrano go wówczas na jednego z posłów wysłanych do króla przez obecnych na zjeździe regalistów. Przejście O-ego na pozycje regalistyczne potwierdza jego udział w ugodowo nastawionym sejmiku w Opatowie, 9 VIII 1592, z którego wybrano go na posła na sejm inkwizycyjny, a także przyznanie mu przez Zygmunta III (10 VI 1593) należnego skarbowi królewskiemu dochodu ze starostwa olsztyńskiego. Związanie działalności politycznej O-ego z woj. sandomierskim nastąpiło m. in. zapewne w wyniku jego małżeństwa z Anną Mielecką, starościanką sandomierską, i zacieśnienia związków ze szwagrem Stanisławem Tarnowskim, kasztelanem sandomierskim. Z woj. sandomierskiego posłował O. na sejm 1597 r. i referował stanowisko sandomierzan w sprawie zagrożenia tureckiego: postulował utrzymanie pogotowia wojennego na granicy, wzmocnienie skarbu pospolitego, głosował za uchwaleniem poboru i żądał pomocy Litwinów. W r. 1599 wyjechał O. do Włoch; był t. r. w Padwie i wpisał się do albumu nacji polskiej tamtejszego uniwersytetu, następnie udał się do Rzymu. W podróży tej, mającej charakter pielgrzymki na uroczyste obchody roku jubileuszowego, towarzyszyła mu żona.

O. posłował na sejm 1605 r. z woj. sandomierskiego. W czasie zjazdu szlachty pod Lublinem, w czerwcu 1606, pełnił obowiązki marszałka Trybunału Kor. Dn. 6 VI wezwany, wraz z innymi deputatami Trybunału, do przyłączenia się do przygotowującej rokosz szlachty, odmówił, zasłaniając się powinnościami sędziego. Zadeklarował jednak poparcie dla zjazdu i powziętych na nim uchwał. Na zjazd rokoszowy do Sandomierza przybył zapewne w otoczeniu Stanisława Tarnowskiego, wówczas kasztelana sandomierskiego, i starał się z nim ściśle współdziałać. Dn. 10 VIII t. r. został wybrany na jednego z deputatów porządkowych, zapewne więc brał udział w przygotowywaniu wszystkich artykułów, łącznie z aktem Konfederacji Generalnej. Był wysuwany przez senatorów na marszałka zjazdu, ale kandydatura jego została storpedowana przez szlachtę. W dn. 14 VIII, kiedy miano przystąpić do wyboru marszałka wojewódzkiego koła rokoszowego, przybył w otoczeniu Tarnowskiego wiodąc zbrojny oddział. Poparł energicznie Tarnowskiego w czasie starcia z radykalną częścią szlachty i przyczynił się do uchwały, na mocy której – obok marszałka koła sandomierskiego, na którego obrano Jakuba Sienieńskiego – wybrano także starszego, w osobie Tarnowskiego. W styczniu 1607 należał do przeciwników kontynuowania rokoszu, przebywał w otoczeniu króla w Krakowie i protestował przeciw opozycji, która nie dopuściła do odbycia roków ziemskich. Na sejm 1607 r. posłował z woj. sandomierskiego. Wyznaczono go na jednego z komisarzy do rewidowania skarbu i klejnotów koronnych, a także do powołanej na okres tygodnia przy królu komisji w celu «uspokojenia» rokoszu.

Dn. 26 III 1608 został O. mianowany kasztelanem sądeckim. W akcie nominacji podkreślono jego oddanie dla króla oraz zasługi w walkach z Tatarami. Po raz ostatni był na sejmie 1609 r. i wszedł do komisji ustanowionej w celu uregulowania kwestii spornych na pograniczu śląsko-węgierskim.

Sytuacja majątkowa O-ego nie przedstawiała się początkowo zbyt korzystnie. Zdaje się, iż dopiero w r. 1585 wydzielono mu część ojcowizny, mocno jednak zadłużonej w wyniku gospodarki matki i brata Jana, były to m. in. wieś Gnojnik i części we wsiach Łopuszna i Chronów w pow. czchowskim, kompleks dóbr Czechowice w Księstwie Cieszyńskim (zadłużony na sumę 13 000), Bochotnica, Stok i Wierzchomin w woj. lubelskim oraz dwór w Krakowie przy ul. Grodzkiej (który 20 V 1596 został odeń kupiony przez króla za 12 000 złp. dla krakowskich jezuitów). Główną siedzibą O-ego był przez długi czas zamek olsztyński, o którego stan rzetelnie się troszczył (m. in. odrestaurował dwór na «wysokim zamku», wystawił murowane stajnie). Na zasadniczą poprawę pozycji majątkowej O-ego wpłynęło małżeństwo z Mielecką, dziedziczką bogatych dóbr w woj. sandomierskim, tj. trzeciej części Mielca z ośmioma wsiami, Rzochowa z przyległymi wsiami i zamku Rzemień. Z czasem wszedł O. w posiadanie głównego dziedzictwa po ojcu w pow. proszowskim, tj. wsi: Cerekiew, Wrzępia, Bieńkowice, Czasławice i Kraszawa (1608). Zmarł O. w r. 1613 i został pochowany w Cerekwi 23 IV t. r.

Z małżeństwa z Anną Mielecką, córką Hieronima (zob.), miał córkę Jadwigę.

                                                             

Estreicher; Niesiecki; – Barycz, Historia UJ; Lepszy K., Rzeczpospolita Polska w dobie sejmu inkwizycyjnego, Kr. 1939; Maciszewski J., Wojna domowa w Polsce, Cz. 1, Wr. 1960; Małkiewicz A., Kościół ŚŚ. Piotra i Pawła w Krakowie – dzieje budowy i problem autorstwa, Zeszyty Nauk. UJ, Prace z Hist. Sztuki, Z. 5, Kr. 1967; Plewczyński M., Bitwa pod Byczyną, Studia i Mater. do Hist. Wojsk., W. 1971 XVII z. 1 s. 153, 156, 162; Schmitt H., Rokosz Zebrzydowskiego, Lw. 1858 s. 216, 227, 229, 480; Strzelecki A., Sejm z r. 1605, Kr. 1921; – Akta sejmikowe woj. krak., I; Arch. nacji pol. w uniw. padewskim, I; Arch. Zamoyskiego, III; Birkowski A. F., Syn koronny albo na pogrzebie… O-ego z Ocieszyna… kazanie, Kr. 1613; Hejdensztejn R., Dzieje Polski, Pet. 1857 II 275, 301; Ossoliński Z., Pamiętnik, Lw. 1879 z. 48; Rokosz Zebrzydowskiego, Wyd. A. Rembowski, W. 1893 cz. 2; Script. Rer. Pol., VII (Wielewicki, Dziennik, I), VIII (Archiwum domu Radziwiłłów), XI (Diariusze sejmowe, 1587), XX (Diariusze sejmu 1597), XXI (Diariusz sejmu 1592); Vol. leg., II 1610, 1638, 1672; – AGAD: Metryka Kor., t. 129 k. 326–327v., t. 133 k. 560–560v., t. 134 k. 380v., t. 140 k. 221v., t. 152 k. 300v.–301; Arch. Państw. w Kr.: Rel. Castr. Crac., t. 7 s. 708–709, t. 9 s. 1137–1139, t. 168 s. 379, Terr. Crac., t. 80 s. 376–378, 975–984; Arch. UJ: rkp. 57 s. 227, 231; Informacje Henryka Kotarskiego na podstawie: AGAD: ASK, Oddz. XLVI rkp. 42 (revisio starostwa olsztyńskiego… dn. 13 VI 1631), ASW oddz. 82 rkp. 6 k. 57–58v., oddz. 86 rkp. 29 cz. III k. 26v., rkp. 34 k. 5v., 54–55v., 141v., 162v; – Informacje Ireny Kaniewskiej.

Halina Kowalska

 

 
 

Powiązane artykuły

 

Druga połowa XVI wieku

Druga połowa XVI wieku, a przede wszystkim interesujący nas okres panowania ostatniego Jagiellona – Zygmunta Augusta – to okres dominacji wojsk zaciężnych, co przekładało się na konieczność......
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jakub Wujek

około 1541 - 1597-07-27
tłumacz Biblii
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.