INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Józef Seydlitz (Zeydlitz, Zajdlic, Zaydlitz, Zajdlicz, Zejdlicz)  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1995-1996 w XXXVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Seydlitz (Zeydlitz, Zajdlic, Zaydlitz, Zajdlicz, Zejdlicz) Józef (1755–1835), pułkownik WP. Ur. 19 III w Chłapowie (woj. kaliskie), był synem Jana i Kunegundy z Białoskórskich.

Dn. 1 IX 1770 S. wstąpił jako kadet do armii kor., 29 VI 1776 mianowany został chorążym w regimencie Ordynacji Rydzyńskiej szefostwa Augusta Sułkowskiego, woj. kaliskiego. W pułku tym otrzymał 13 VI 1781 rangę porucznika, płacąc za nią 2 tys. złp., a 29 X 1786 sztabskapitana za 2 tys. złp. Z pułkiem stacjonował w Rydzynie, potem w Poznaniu, od 1 V 1789 w Warszawie. W r. 1791 zamieszany był w spór pomiędzy płk. Franciszkiem Augustem Thesby de Belcour a ppłk. Antonim Paprockim; S. opowiedział się po stronie pułkownika, którego kompanią dowodził. W wyniku działań komisji śledczej S. został aresztowany, postawiony przed sądem wojennym i skazany 2 IV 1791 za fałszywe oskarżenie na sześć miesięcy aresztu. Pomimo to otrzymał nominację na stopień majora z kompanią (3 I 1792), za który zapłacił 24 tys. złp. Wraz ze swym pułkiem (noszącym nr 10) odbył kampanię litewską w wojnie polsko-rosyjskiej 1792 r., uczestniczył w walkach lipcowych pułku, m. in; w obronie Zelwy (4 VII), w potyczkach pod Świsłoczą i Płoskami (11 VII), w bitwie pod Krzemieniem (24 VII). W czasie nowej organizacji armii polskiej pułk S-a stacjonował ponownie w Warszawie. W r. 1793 S. przyłączył się do działań konspiracyjnych, prowadził agitację, był współtwórcą organizacji spiskowej w swoim regimencie i wraz z kpt. Erazmem Mycielskim stał na czele koła «Zwiazku Rewolucyjnego» w pułku.

Po wybuchu insurekcji warszawskiej 17 IV 1794 S. wraz z pułkiem przyłączył się do powstania, a po ustąpieniu ze stanowiska płk. Filipa Haumana, objął obowiązki dowódcy. Odznaczył się w czasie walk ulicznych z Rosjanami. Dn. 28 IV wraz z pułkiem opuścił Warszawę, by prowadzić na południe od stolicy obserwację nieprzyjaciela, a następnie na czele niewielkiego oddziału starł się 9 V w Białej z postępującymi od zachodu wojskami rosyjskimi i pruskimi.

Dn. 20 V 1794, po awansie płk. Haumana na stopień generała-majora, S. został mianowany pułkownikiem i dowódcą regimentu. W składzie komendy płk. Haumana walczył na lewym brzegu Wisły pod dowództwem gen. Józefa Zajączka. W przegranej bitwie pod Chełmem (8 VI) S. osłaniał odwrót rozbitych oddziałów polskich. Uczestniczył z pułkiem w bitwie pod Gołkowem (9 VII), a następnie w obronie stolicy (13 VII – 6 IX). W bitwie pod Maciejowicami (10 X), gdzie poległ prawie cały regiment, był ranny i dostał się do niewoli rosyjskiej. Przebywał w niej do sierpnia 1797, Po powrocie do kraju stanął od razu na czele wołyńskiej organizacji spiskowej. Po pierwszych aresztowaniach dokonanych w Wilnie S. uciekł do Saksonii; za nim i emisariuszem Centralizacji Lwowskiej Cyprianem Godebskim władze rosyjskie rozesłały listy gończe. W Dreźnie S. nawiązał kontakt z gen. Romualdem Giedroyciem i członkami miejscowego klubu patriotycznego. Od członków klubu otrzymał list polecający, gdy zamierzał wstąpić do Legionów. W Dreźnie pozostawił żonę Józefinę z synkiem Koronatem, a sam 27 IV 1798 przedostał się do Mediolanu. Jako republikanin sprzyjał Deputacji Paryskiej, ale sympatie swoje początkowo ukrywał w związku z wysunięciem go (20 V 1798) przez Jana Henryka Dąbrowskiego na stanowisko szefa 3. batalionu 1. Legii (w miejsce zdymisjonowanego Józefa Grabińskiego). Po otrzymanej nominacji nawiązał bliskie kontakty z republikanami i należał do przeciwników Dąbrowskiego. Po ich porażce S. pozostał nadal przy pełnionych obowiązkach, choć Dąbrowski podejrzewał go o dwulicowość. W czasie powstania w dep. Circeo S., wysłany z oddziałem 300 ludzi, walczył przy zdobywaniu Ferentino (28 VII 1798), gdzie został komendantem miasta, oraz Frosinone i przy zajęciu Alatri (2 VIII 1798). Wówczas to podkomendni żołnierze zbuntowali się przeciwko wykorzystywaniu ich we francuskich akcjach bojowych; S. złożył raport o tym wydarzeniu władzom francuskim. Dn. 27 VIII 1798 powrócił do Rzymu.

W czasie wojny neapolitańskiej, uwikłany w bój a następnie pacyfikację Corchiano, nie zdążył S. na pole bitwy pod Civita Castellana (4 XII 1798). Ze swym batalionem przyczynił się walnie do odbicia szturmem Otricoli (6 XII). W styczniu 1799 powierzono mu najcięższy rejon w walkach z powstaniem w prowincji Terra di Lavoro, nad rzeką Garigliano. Dn. 26 III 1799 odznaczył się przy zdobyciu Fondi z rąk powstańców. W marszu do północnych Włoch kierował nieudanym atakiem na Cortonę (13 V). Pod zarzutem rozprzężenia powstałego w batalionie, 18 V S. został odwołany ze stanowiska szefa i zdymisjonowany przez Dąbrowskiego. Przewidziany za jego zgodą do umieszczenia w Legii Naddunajskiej gen. Karola Kniaziewicza. 9 X 1799 znalazł się w stopniu szefa batalionu na pierwszej liście oficerów, proponowanych do nominacji ministrowi wojny gen. E. Dubois de Crance i Dyrektoriatowi. Przez Szwajcarię S. przybył 7 I 1800 do Phalsburga, gdzie znajdował się Zakład Legii, 3 III przeznaczony został na dowódcę formowanego 3. batalionu. Dn. 15 V 1800 przeszedł z batalionem pod rozkazy gen. F. Freytaga, dowódcy 5. dyw. militarnej (division militaire) w Strasburgu, 21 V w stopniu szefa szwadronu – do przybyłego z Marsylii do Strasburga oddziału pułku jazdy legionowej dowodzonego przez szefa szwadronu Aleksandra Rożnieckiego. Powrócił do pełnienia obowiązków dowódcy swojego batalionu w czasie lustracji Legii 26 VI pod Kehl. Dn. 31 VII przeznaczony został do pomocy przy formowaniu w Kehl pociągów artylerii konnej. Przy organizacji głównego zakładu Legii otrzymał 25 I 1801 przydział na stanowisko komendanta zakładu jazdy v. Weissenhorn koło Ulm. W czasie przemarszu Legii w marcu 1801 przez Szwajcarię do Włoch, S. prowadził kolumnę ułanów bez koni.

Po rozwiązaniu Legii Naddunajskiej w grudniu 1801 S. utrzymał się w pułku jazdy dowodzonym przez Rożnieckiego, obejmując komendę nad 3. i 4. szwadronem stacjonującymi w zakładzie w Reggio. Po przejściu w r. 1802 pułku do służby w armii włoskiej S. 16 VIII t. r zatwierdzony został przez «Komisję dla reorganizacji» w stopniu szefa szwadronu i objął dowództwo nad zakładem stacjonującym w Modenie; w r. 1804 komenderował 3. i 4. szwadronem oraz zakładem pułku w Reggio i Bolonii. W czasie nieobecności Rożnieckiego dowodził pułkiem Uczestniczył w kampanii włoskiej przeciw wojskom III koalicji, był z pułkiem w bitwie pod Castel Franco (24 XI 1805), biorąc udział w zajęciu Bassano. Dn. 19 III 1806 gen. H. Charpentier, szef sztabu wicekróla E. Beauharnaisa w armii Włoch, skierował S-a pod rozkazy gen. G. Molitora, dowódcy dyw. piechoty w VIII korpusie Wielkiej Armii marszałka A. Masseny okupującej Dalmację, 25 XII t. r. otrzymał S. rozkaz wicekróla udania się z Werony do Berlina, skąd 31 I 1807 wyruszył do kwatery głównej Wielkiej Armii znajdującej się w Polsce.

Dn. 6 III 1807 w Warszawie skierowany został S. przez ks. Józefa Poniatowskiego z grupą oficerów ze swojego pułku pod rozkazy gen. Józefa Zajączka, dowódcy II Legii, z przeznaczeniem w stopniu majora do pułku jazdy (z powstania kaliskiego) formowanego przez gen. Izydora Krasińskiego. Uczestniczył w marcowych potyczkach pod Wałami, Kotami, Rudą (Małgą) i Nidzicą. Dn. 7 IV 1807 wyznaczył go ks. Poniatowski w stopniu majora do formowania jazdy w Kaliszu. Przybył tu 18 V i został mianowany w miejsce płk. Cypriana Godebskiego komendantem placu tegoż miasta (16 X 1807). W grudniu 1807 podjął S. starania o uzyskanie Krzyża Virtuti Militari, zakończone jednak niepowodzeniem.

Od marsz. L. Davouta, gubernatora generalnego Ks. Warsz., uzyskał S. 12 V 1808 nominację ze stopniem pułkownika na komendanta twierdzy i placu Kostrzynia. W styczniu 1809 próbował bezskutecznie uzyskać zgodę na przejście do służby cywilnej. W przededniu wojny polsko-austriackiej przeznaczony został 11 IV 1809 na komendanta placu Łęczycy. W czasie jej trwania znajdował się przy sztabie gen. Dąbrowskiego, po skończonej kampanii powrócił na zajmowane stanowisko w Łęczycy. W kampanii rosyjskiej 1812 r. nie wziął udziału i dopiero 5 XII t. r. skierowany został pod Kraków, z przeznaczeniem na dowódcę batalionów zakładowych pułków piechoty. Nie wyruszył z armią polską do Saksonii, pozostał w rejonie Podgórza koło Krakowa pod rozkazami gen. Łukasza Biegańskiego, komendanta dep. krakowskiego, 11 VI 1813 otrzymał od niego dowództwo batalionu marszowego złożonego z sześciu kompanii pieszych i jednej konnej, utworzonych z pozostałych w kraju żołnierzy, rekonwalescentów i powracających z niewoli.

Po przystąpieniu Austrii do koalicji antynapoleońskiej S. dostał się 28 VIII 1813 do niewoli austriackiej, uwolniony z niej powrócił do Łęczycy. Dn. 20 V 1814 otrzymał paszport na wyjazd do Warszawy; uchwałą Rady Najwyższej Tymczasowej z 8 VIII 1814 wcielony został w stopniu pułkownika do Korpusu Weteranów z płacą etatową majora w piechocie. Z początkiem lutego 1815 objął obowiązki komendanta etapowego w Nadarzynie, powołanego dla zabezpieczenia przemarszu wojsk rosyjskich powracających z Francji. W Warszawie zamieszkał we własnym domu przy ul. Fawory 1982A. Dn. 18 XII 1816 mianowany został dowódcą 1. kompanii inwalidów, 22 VII 1819 – tymczasowym dowódcą Korpusu Inwalidów i Weteranów. Jako jedyny spośród oficerów WP otrzymał 24 V 1830 Znak Honorowy za 50 lat wzorowej służby oficerskiej. Nigdy jednak nie odznaczono go żadnym wojskowym czy cywilnym orderem. W czasie powstania 1830/31 r. pełnił nadal swe obowiązki. Po kapitulacji Warszawy nie opuścił miasta i ponowił przysięgę homagialną. S. zmarł 1 IV 1835 w Warszawie.

S. był żonaty dwukrotnie: z Teofilą Zabielską, potem z Józefiną z Moszyńskich (zm. 29 XII 1838); z pierwszego małżeństwa miał synów: Saturnina, kapitana jazdy Ks. Warsz. i powstańca 1831 r., Korneliusza, podporucznika 4. pp, i Emeryka, adiunkta komisarzy wojennych armii Ks. Warsz., z drugiego – synów: Koronata (zm. 1812), podporucznika piechoty Ks. Warsz., oraz Jana Tymoteusza.

 

Pol. Enc. Szlach., XII; Lista imienna generałów, oficerów wyższych i niższych oraz urzędników wojskowych, tak w służbie będących, jak i dymisjonowanych, Znakiem Honorowym zaszczyconych, W. 1830; Spis szlachty Królestwa Polskiego, W. 1851; Twardowski B., Spis osób, które uczestniczyły w działaniach wojennych Kościuszki 1794 r., P. 1894; – Askenazy S., Napoleon a Polska, W.–Kr. 1918–19 II, III; Bauer K., Wojsko koronne powstania kościuszkowskiego, W. 1981; Gembarzewski B., Rodowody pułków polskich i oddziałów równorzędnych od r. 1717 do r. 1831, W. 1925 s. 30; tenże, Wojsko Pol. 1807–1814; tenże, Wojsko Pol. 1815–1830; Herbst S., Z dziejów wojskowych powstania kościuszkowskiego 1794 roku, W. 1983; Kieniewicz S., Ignacy Działyński 1754–1797, Kórnik 1930; Korzon, Wewnętrzne dzieje, VI; Kukiel M., Dzieje oręża polskiego w epoce napoleońskiej 1795–1815, Wyd. 2, P. 1912; tenże, Próby powstańcze po trzecim rozbiorze 1795–1797, Kr. W. 1912; Leśnodorski B., Polscy jakobini, W. 1960; Mościcki H., Dzieje porozbiorowe Litwy i Rusi. Wil. 1910–13 I 420 n.; Nadzieja J., Generał Józef Zajączek 1752–1826, W. 1975; Pachoński J., Generał Jan Henryk Dąbrowski 1755–1818, W. 1981; tenże, Józef Grabiński, Kr. 1975; tenże, Legiony Polskie w 1794–1807…, W. 1969–79 I–IV; Skałkowski A., Jan Henryk Dąbrowski, Kr. 1904; tenże, Z dziejów insurekcji 1794 r., W. 1926; Sokolnicki M., Generał Michał Sokolnicki 1760–1815, W. 1912; Tokarz W., Insurekcja warszawska 17 i 18 kwietnia 1794 r.. Wyd. 2, W. 1950; Twardowski B., Wojsko polskie Kościuszki w roku 1794, P. 1894 s. 65; Wolański A., Wojna polsko-rosyjska 1792 r., Kampania litewska, P. 1922; Wójcicki, Cmentarz Powązkowski, III – Lista s. XXXVI; Zahorski A., Warszawa w powstaniu Kościuszkowskim, W. 1967; – Akty powstania Kościuszki, III; Arch. Wybickiego, I II; Dobiecki W., Wspomnienia wojskowe (1797–1813), „Czas. Dod. Miesięczny” T. 15: 1859 s. 211, 219, 221; Fedorowicz W., 1809 – Campagne de Pologne, Paris 1911 I; Roczniki Wojskowe Król. Polskiego 1817–1830 (W.); Rozkazy dzienne Naczelnego Wodza 1815–1830 (W.); Trębicki A., Opisanie sejmu […], O rewolucji roku 1794, W. 1967; Źródła do dziejów Warszawy, W. 1966 II; – „Gaz. Warsz.” 1835 nr 91; „Kur. Warsz.” 1835 nr 89, 91; – AGAD: Akty KRW 365 k. 5–7, 478 k. 6, BOZ 3132 k. 32–86, Ks. Kancl. 93 s. 94; AP w Kr.: Arch. Dzikowskie Tarnowskich 277; Archives Historiques du Ministère de la Guerre w Paryżu – Cheau de Vincennes: Sekcja admin., teki osobowe; B. PAN w Gd.: Papiery Józefa Seydlitza (4 pudła); Paraf. Najśw. Marii Panny w W.: Akty zgonów nr 256/1835; Paraf. św. Jana w W.: Akty zgonów nr 684/1838; – Mater. Red. PSB; – Pachoński J., Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich 1797–1807 (mszp. w posiadaniu rodziny); – Kartoteka oficerów WP 1815–1831 Zbigniewa Zacharewicza z Kr.; – Informacje Michała Woronieckiego z Gdyni.

Zbigniew Zacharewicz

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.