Rogoziński Julian (1912–1980), tłumacz, krytyk literacki, eseista. Ur. 24 IV w Kamieńsku koło Radomska, był synem Juliana Teodora, dyrektora fabryki mebli giętych w Skarżysku, i Anny z Kirchnerów, księgowej.
Osierocony w niemowlęctwie przez ojca R. wychowywał się w domu dziadków Rogozińskich, dzieciństwo i młodość spędził w Kielcach, gdzie był uczniem Gimnazjum im. J. Śniadeckiego, do klasy ósmej uczęszczał i w r. 1932 zdał maturę w kieleckim Gimnazjum im. M. Reja. Od r. 1933 studiował polonistykę, a później romanistykę na Wydziale Humanistycznym Uniw. Warsz. z roczną przerwą zdrowotną w r. akad. 1937/8. Magisterium zrobił w czasie okupacji na tajnym Uniw. Warsz. u Juliana Krzyżanowskiego. Debiutował jako tłumacz poezji francuskiej przekładami z P. Soupaulta w „Naszym Wyrazie” w r. 1936. W l. 1938–9 pracował jako sekretarz w redakcji dwumiesięcznika „Ateneum” Stefana Napierskiego, zamieszczając tam pierwsze recenzje. W r. 1939 wespół ze Zbigniewem Bieńkowskim wydał „Zeszyt poezji francuskiej” z własnymi przekładami wierszy G. Apollinaire’a, B. Cendrarsa, M. Jacoba, P. Reverdy’ego. Do połowy października 1939 mieszkał w Warszawie, do wiosny 1940 w Kielcach, potem we wsi Lisów pod Kielcami, gdzie jego pierwsza żona miała resztówkę po dziadkach. Zajmował się wówczas pracą przekładową, zaraz po wojnie podjął pracę w Wojewódzkim Urzędzie Kultury w Kielcach. Od września 1945 do września 1947 był attaché kulturalnym przy Poselstwie RP w Brukseli, należał wówczas do Polskiej Partii Socjalistycznej. Po powrocie z placówki dyplomatycznej pracował kilka miesięcy w Min. Spraw Zagranicznych, później zajmował się tylko pracą przekładową.
Dorobek R-ego określany bywa jako kontynuacja dzieła Tadeusza Boya-Żeleńskiego. Od r. 1948 do r. 1956 jego zainteresowania skupiały się głównie na francuskiej prozie od XVII do XIX w. W tym czasie wydał m. in.: „Trzy opowieści” G. Flauberta (W. 1948), „Przypadki Idziego Blasa” (W. 1950) A. R. Lesage’a, „Lucjan Leuwen” (W. 1950) oraz „Różowe i zielone” (W. 1951) Stendhala, „Jakub Vintras” J. Vallèsa (W. 1951), „Wybór pism filozoficznych” D. Diderota (W. 1953 wespół z Julią Hartwig), „Pogawędki i dialogi” (W. 1954) i „Listy o Anglikach…” (W. 1952) Voltaire’a, „Legenda jako też bohaterskie, wesołe i sławne przygody Dyla Sowizdrzała…” Ch. Th. H. de Costera (W. 1955) oraz tomy „Komedii ludzkiej” H. Balzaka nie przetłumaczone przez Boya-Żeleńskiego. Nadto R. kolacjonował z oryginałami powojenne wznowienia przekładów Boya. Od r. 1956 R. zajął się przede wszystkim nowszą literaturą francuską, przełożył m. in.: „Czekając na Godota” („Dialog” 1956), „Końcówkę” (tamże 1957) oraz „Nowele” (W. 1958) S. Becketta, „Zwierzęta niezwierzęta” (W. 1956) Vercorsa, „Drogi wolności” (W. 1957–8) oraz „Słowa” (W. 1965) J. P. Sartre’a, „Szkołę żon i inne opowiadania” (W. 1960) oraz „Jeżeli nie umiera ziarno…” (W. 1962) A. Gide’a, ostatnią część cyklu „W poszukiwaniu straconego czasu” („Czas odnaleziony”, W. 1960) M. Prousta, „Rażonego gromem” (W. 1964), „Odciętą rękę” (W. 1965), „Od portu do portu” (W. 1967), „Gwiezdną wieżę Eiffla” (W. 1971) oraz „Historie prawdziwe” (W. 1973) B. Cendrarsa, „Prometeusza czyli życie Balzaka” (W. 1970) A. Maurois, „Dziennik” (W. 1972), „Dziennik 1966–1976” (W. 1982) oraz „Innego” (W. 1973, wespół z żoną Izabellą) J. Greena, „Huzara na dachu” (W. 1974) J. Giono, „Na wspak” (W. 1976) J. K. Huysmansa, „Dziennik 1904–1955” (W. 1977) P. Claudela, „Samotnika” (W. 1977) E. Ionesco, „Łazarza” (W. 1977) A. Malraux, „Sykstynę” (W. 1979) Remy de Gourmont. Nie zaniedbywał przy tym literatury dawniejszej: Cyrano de Bergerac „Tamten świat” W. 1956, A. Dumas (ojciec) „Hrabia Monte Christo” (W. 1956), P. de Marivaux „Życie Marianny” (W. 1959), Voltaire „Księżniczka Babilonu” (W. 1960) i in. Tłumaczeniom tym często towarzyszyły szkice dotyczące dzieł i autorów. Przekłady z poezji francuskiej od szesnastowiecznego M. Scève’a do J. Cocteau publikował w czasopismach a także w wydaniach zbiorowych jak A. Ważyka „Antologia współczesnej poezji francuskiej” (W. 1947), J. Lisowskiego „Antologia poezji francuskiej” (W. 1966–70) oraz M. Jastruna „Symboliści francuscy. Od Baudelaire’a do Valery’ego” (Wr. 1965). Osobno ogłosił tom „Poezji” (W. 1978) H. Michaux. W l. 1958–60 i 1963–72 coroczne przeglądy tłumaczeń z literatury francuskiej na język polski zamieszczał w „Roczniku Literackim”, był też autorem wielu haseł w „Małym słowniku pisarzy francuskich, belgijskich i prowansalskich” (W. 1965).
Równoległą dziedziną zainteresowań R-ego była współczesna literatura polska, zwłaszcza poezja, co wiązało się z pełnionymi przez niego funkcjami redakcyjnymi. W l. 1959–61 był redaktorem działu poetyckiego „Nowej Kultury”, w l. 1965–72 kierował Redakcją Polskiej Prozy Współczesnej w Państwowym Instytucie Wydawniczym, w l. 1966–71 był członkiem redakcji „Poezji”, a od r. 1972 do śmierci – „Literatury”. Recenzje i szkice publikował w wielu czasopismach, stałą współpracę w dziale krytycznoliterackim utrzymywał z „Nową Kulturą” pomieszczając tam cykle felietonowe Z książką w ręku i Poeci, w „Poezji” publikował cykl Preteksty, w „Tygodniku Kulturalnym” drukował szereg sylwetek pisarskich, we „Współczesności” cykl felietonów Z dobrodziejstwem inwentarza. Upodobania poetyckie R-ego przejawiające się w recenzjach tomów K. Iłłakowiczówny, J. Iwaszkiewicza, J. Wittlina, J. Przybosia, a także poetów młodszych generacji, skłaniają do stwierdzenia, że «gustował on w poezji kultury» i że «odznaczał się gustem umiarkowanie klasycznym» (Ryszard Matuszewski), krytykował natomiast «ślepy kult niekontrolowanej wyobraźni» dostrzegany m. in. u niektórych poetów Orientacji Poetyckiej Hybrydy (cykl felietonów Z dobrodziejstwem inwentarza, „Współczesność” 1964). Dziełem R-ego – krytyka była też ułożona przezeń antologia „Sto wierszy polskich” (W. 1967) z l. 1963–4. Był R. autorem wstępów do wyborów wierszy charakteryzujących całość dorobku poetów: W. Syrokomli, J. Wittlina, J. Zagórskiego, M. Buczkówny. W l. 1974–6 zamieszczał w „Roczniku Literackim” szkice przeglądowe na temat: Esej. Szkic. Krytyka literacka.
R. był członkiem Związku Zawodowego Literatów Polskich, a następnie Związku Literatów Polskich (ZLP), od r. 1945 w oddziale łódzkim a od r. 1948 – w warszawskim; pełnił tu następujące funkcje we władzach centralnych: w okresie l. 1962–5 był członkiem Zarządu Głównego, w l. 1972–5 – Sądu Koleżeńskiego, w l. 1975–8 – Komisji Kwalifikacyjnej. W r. 1955 został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, a w r. 1968 – Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski; za twórczość przekładową uzyskał w r. 1956 nagrodę Polskiego PEN-Clubu, a w r. 1979 – nagrody Związku Artystów i Kompozytorów Scenicznych oraz Fundacji Alfreda Jurzykowskiego. Zmarł 6 I 1980 w Warszawie i został pochowany na cmentarzu Powązkowskim.
R. był ożeniony (4 XI 1939) z Heleną Bieniecką, z którą rozwiódł się (1947) i ponownie ożenił z Izabellą Jędrzejowską (z domu Remiszewską), tłumaczką literatury francuskiej. Oba małżeństwa R-ego były bezpotomne. Był on natomiast opiekunem Krzysztofa Jędrzejowskiego, syna swej drugiej żony z jej pierwszego małżeństwa.
Pośmiertnie wydano tom szkiców R-ego o współczesnej poezji polskiej pt. Preteksty (W. 1985).
Pol. Bibliogr. Liter. za l. 1944–5 i n.; Bartelski L. M., Polscy pisarze współcześni, W. 1977; – Adamski J., W ślady Boya, „Nowa Kultura” 1953 nr 20; Biernacki A., J. Rogoziński, „Roczn. Liter.” 1980, W. 1984 s. 747–9 (bibliogr.); [tenże] Abe, Julian Rogoziński, „Twórczość” 1980 nr 5 s. 158–60; Bizan M., Kartki z życia, „Literatura” 1981 nr 3; Francuski dorobek J. Rogozińskiego, „Tryb. Opolska” 1967 nr 121; Matuszewski R., O Julianie Rogozińskim, „Literatura” 1980 nr 4; tenże, [Słowo wstępne do: Rogoziński J., Preteksty], W. 1985; – Grodzicki A., W teatrze życia. W. 1984; Koprowski J., Wspomnienie o Przyjacielu, „Przemiany” 1980 nr 3 (fot.); Matuszewski R., Przemówienie wygłoszone na Cmentarzu Powązkowskim na pogrzebie Juliana Rogozińskiego, „Literatura na Świecie” 1980 nr 4 s. 360–3 (fot.); Reverdy P., Dwa listy … do J. Rogozińskiego, ogłosił J. Lisowski, „Twórczość” 1985 nr 10 s. 85–8; – „Arch. Liter.” T. 24: 1981; „Pam. Liter.” (Londyn) T. 3: 1980; „Życie Warszawy” 1980 nr 8; – Arch. ZLP w W: Ankiety personalne; B. Pol. w Paryżu: Listy R-ego do J. Brzękowskiego (Arch. J. Brzękowskiego: korespondencja literacka); – Szyszko-Andruszko I., Bibliografia prac „Szkice o literaturze francuskiej”; taż, Bibliografia szkiców o polskiej poezji i prozie współczesnej, (oba mszp. w posiadaniu I. Rogozińskiej); – Zbiór archiwalny w posiadaniu I. Rogozińskiej; – Informacje Heleny Karpińskiej (1.v. Rogozińskiej).
Józef Wróbel