INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Kazimierz Marceli Sobolewski-Cyrus  

 
 
1912-09-27 - 1979-06-19
Biogram został opublikowany w latach 1999-2000 w XXXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sobolewski-Cyrus (Cyrus-Sobolewski) Kazimierz Marceli, pseud.: Słoneczny, Vis (1912–1979), radiowiec, harcmistrz, żołnierz Armii Krajowej. Ur. 27 IX w Osieczanach (pow. Myślenice), był synem Józefa, emerytowanego pułkownika armii austro-węgierskiej, i Wandy z Dunin-Brzezińskich, bratankiem Pawła (zob.).

W r. 1922 S.-C. ukończył szkołę powszechną, a dn. 30 V 1932 zdał maturę w Gimnazjum im. T. Kościuszki w Myślenicach. W r. 1934 rozpoczął studia na Wydz. Filozoficznym UJ. W r. 1935 zaliczył trzeci semestr filozofii i przerwał studia. W r. 1927 wstąpił do 1. Drużyny Związku Harcerstwa Polskiego (ZHP) im. T. Kościuszki w Myślenicach, dn. 27 VIII 1932 został mianowany podharcmistrzem, 15 X t.r. harcerzem orlim, 23 II 1933 – harcmistrzem. Był komendantem IV Hufca w Krakowie. Od r. 1938 do lipca 1939 pracował w Chorągwi Krakowskiej ZHP. Od 18 IX 1933 do 30 VI 1934 odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Łączności w Zegrzu, ukończył ją w stopniu kaprala podchorążego (awansowany 1 VII 1934). W r. 1938 został mianowany podporucznikiem.

Zmobilizowany w lipcu 1939, w czasie kampanii wrześniowej 1939 r. był S.-C. radiotelegrafistą. Dn. 3 X t.r. dostał się do niewoli sowieckiej; zbiegł z transportu na wschód. Zatrzymany przez Niemców przy przekraczaniu linii demarkacyjnej został osadzony w obozie w Zamościu, skąd uciekł i wrócił do Myślenic. W marcu 1940 włączył się do konspiracji harcerskiej, zmontował odbiornik radiowy i rozpoczął nasłuch wiadomości nadawanych z Londynu. Przekazywał je za pośrednictwem Stanisława Szczerby do Seweryna Udzieli, redaktora biuletynu Szarych Szeregów – „Przegląd Polski”. Po aresztowaniu Udzieli w poł. lipca 1941 został redaktorem „Przeglądu” (do r. 1943). W l. 1942–3 pełnił funkcję zastępcy komendanta Chorągwi Krakowskiej Szarych Szeregów, odpowiadał za pion wydawniczo-propagandowy. W tym okresie cały czas mieszkał w Myślenicach i prowadził w dalszym ciągu nasłuch radiowy dla prasy konspiracyjnej. Od maja 1942 był oficerem łączności Obwodu Myślenice Armii Krajowej (AK) (montował dla AK radioodbiorniki). W listopadzie 1943 na rozkaz ppłk. Gradzickiego «Bronisława» przekazał sprawy propagandy i zajął się tylko łącznością radiową i telegraficzną. Dowodził plutonem radiotelegraficznym, który uległ rozbiciu po aresztowaniach w kwietniu 1944. Dn. 30 IV t.r. przeszedł na stałe do partyzantki i współorganizował oddział partyzancki «Halniak» (rozbity 30 V 1944), zaś w lipcu t.r. współtworzył oddział «Odwet» i obsługiwał polową radiostację w oddziale partyzanckim na Łysinie (do września t.r.). We wrześniu jako oficer propagandy znalazł się w składzie Zgrupowania «Kamiennik» AK. Brał udział w walkach w rejonie Trzemeśni-Poręby, Lipnika i Wiśniowej. Po rozwiązaniu Zgrupowania (15 IX 1944) ukrywał się w domu rodzinnym. W grudniu 1944 otrzymał nominację na dowódcę zachodniej części Chorągwi Krakowskiej Szarych Szeregów, ale nie podjął żadnej działalności. W tym czasie awansował do stopnia kapitana. Nawiązał także kontakt z Organizacją NIE (poprzez Eugeniusza Ralskiego). Po wkroczeniu Armii Czerwonej nie ujawnił się i podczas przesłuchania przez NKWD w dn. 20 I 1945 nie przyznał się do swoich związków z AK.

Pod nazwiskiem Jana Szczypczyka podjął wówczas S.-C. pracę w Państwowych Zakładach Radiowych w Krakowie przy ul. Grodzkiej 13. W lipcu 1945, już pod własnym nazwiskiem, wyjechał do Szklarskiej Poręby, gdzie od 5 do 30 VIII t.r. był instruktorem na kursie drużynowych ZHP. Po zakończeniu kursu powrócił do Krakowa. Wkrótce wyjechał do Jeleniej Góry z zadaniem zorganizowania harcerstwa na tamtym terenie. Początkowo był instruktorem w Komendzie ZHP w Jeleniej Górze, następnie komendantem Chorągwi Dolnośląskiej ZHP. W dn. 25 X 1945 – po konsultacjach z Naczelnikiem ZHP Romanem Kierzkowskim – ujawnił się przed tamtejszym Pow. Urzędem Bezpieczeństwa Publicznego. W listopadzie 1945 S. nawiązał kontakt ze Zrzeszeniem Wolność i Niezawisłość (WiN); zorganizował druk i kolportaż prasy konspiracyjnej. Dn. 27 III 1946 został aresztowany pod zarzutem kolportażu gazetki „Wolność”; 22 V t.r. umorzono śledztwo w tej sprawie. Dn. 20 X 1946 wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej. W r. 1948 zamieszkał we Wrocławiu, przypuszczalnie jeszcze w t.r. powrócił do Myślenic, gdzie został kierownikiem Referatu Ubezpieczenia Zwierząt i Kontraktacji Państwowego Zakładu Ubezpieczeń. Kontynuował jednocześnie działalność konspiracyjną – był w l. 1948–9 dowódcą Tajnego Związku Harcerstwa Polskiego (krypt. Buki, Sępy), działającego na terenie pow. Myślenice. Dn. 28 XII 1949 został aresztowany pod zarzutem tworzenia Tajnego ZHP i nielegalnego posiadania pistoletu Wis. Skazany 4 V 1950 przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie na osiem lat więzienia za przynależność do WiN, karę odbywał w więzieniach w Krakowie, Wronkach i Strzelcach Opolskich, gdzie w r. 1952 odmówił pracy w kamieniołomie. Po zwolnieniu z więzienia w dn. 8 IV 1954 powrócił do Myślenic, prowadził tam warsztat naprawy radioodbiorników. Swoje wspomnienia z lat wojny pt. Myślenicki odwet zamieścił w zbiorze wspomnień „Dynamit. Z dziejów ruchu oporu w Polsce Południowej” (Kr. 1964); pozostawił w archiwum rodzinnym w maszynopisie Byłem jednym z wielu. Wspomnienia z lat 1939–1945. Zmarł 19 VI 1979 w Myślenicach, tam został pochowany. Był odznaczony Medalem Zwycięstwa i Wolności.

S.-C. był dwukrotnie żonaty; po raz pierwszy z Marią Magdaleną Okoń (żołnierzem AK, pseud. Basia), z pozamałżeńskiego związku miał syna.

 

Fot. S-ego-C-a w: Dynamit. Z dziejów ruchu oporu w Polsce Południowej, Kr. 1964; – Jasiewicz K., Lista strat ziemiaństwa polskiego 1939–1956, W. 1995 s. 124 (dot. rodziców); Małopolski słownik biograficzny uczestników działań niepodległościowych, Kr. 1997 II (fot.); Informator o nielegalnych antypaństwowych organizacjach i bandach zbrojnych działających w Polsce Ludowej w latach 1944–1956, W. 1964; – Dąbrowa-Kostka S., Partyzancka „Rzeczpospolita Myślenicka” Cz. 2, „Kierunki” 1972 nr 53; Gaweł T., Pokłon tym, którzy tworzyli…, Kr. 1999; Jarowiecki J., Konspiracyjna prasa w Krakowie w latach okupacji hitlerowskiej 1939–1945, Kr. 1986; Lewandowska S., Polska konspiracyjna prasa informacyjno-polityczna, 1939–1945, W. 1982; Malinowski K., Aby nawiązać łączność, „Kierunki” 1977 nr 10; tenże, Żołnierze łączności walczącej Warszawy, W. 1983; Szare Szeregi. Harcerze 1939–1945, W. 1988; – Albin K., List gończy, W. 1989; – „Dzien. Pol.” 1979 nr 139 (nekrolog); – Arch. UJ: Karta indywidualna studenta; CA W: Akta osobowe S-ego-C-a; Delegatura UOP w Kr.: Akta osobowe S-ego-C-a.

Teodor Gąsiorowski

 
 

Powiązane artykuły

 

Polskie Państwo Podziemne 1939-1945

Polska była pierwszym państwem, które powiedziało "Nie!" żądaniom ustępstw terytorialnych ze strony nazistowskiej Rzeszy Niemieckiej. Polska była pierwszym państwem, które zbrojnie przeciwstawiło......
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Teresa Roszkowska

1904-11-23 - 1992-10-25
scenograf teatralny
 

Janusz Gniewomir Meissner

1901-01-21 - 1978-02-28
dziennikarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Tadeusz Seweryn

1894-08-21 - 1975-01-17
etnograf
 

Władysław Skotarek

1894-05-06 - 1969-12-29
grafik
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.