Świeżyński Kazimierz h. Półkozic (zm. 1799), sędzia ziemski piński, marszałek powiatu pińskiego, wicemarszałek Trybunału Głównego Litewskiego, poseł sejmowy.
Był synem Antoniego (zm. 1780) i poślubionej przed 30 V 1738 Konstancji z Przecławskich (Przesławskich) h. Glaubicz (zm. 1781), pochodzącej z pow. słonimskiego. Ojciec Antoni, syn Józefa (zm. 1736/7), podstarościego pińskiego i star. okmiańskiego, oraz Aleksandry Woynianki Jasienieckiej, podstolanki słonimskiej, był star. okmiańskim i deputatem pińskim w r. 1751 do Tryb. Głównego Lit., potem sędzią grodzkim pińskim, posłem z pow. pińskiego na sejm 1760 r., z ramienia sejmu konwokacyjnego 1764 r. lustratorem dóbr królewskich w pow. pińskim, a na mocy dekretu Konfederacji Generalnej Lit. z 16 VIII t.r. jednym z lustratorów dóbr radziwiłłowskich, od 1 III 1765 (najdalej do r. 1772) podstarościm pińskim i jednocześnie od 29 III 1765 do r. 1773 skarbnikiem pińskim. Posiadał dobra w Pińskiem (Poczap, Lubel i Soszna), Nowogródzkiem (Oharewicze), a w Słonimskiem Hawinowicze (Howienowicze) i Sporów (wniesione przez żonę); prawem zastawnym (jeszcze w r. 1762) trzymał w Pińskiem radziwiłłowską Bohdanówkę, znajdującą się w ręku Świeżyńskich od przełomu l. 1698 i 1699. Dn. 11 III 1780 spisał testament, który został 15 III t.r. wpisany do ksiąg ziemskich nowogródzkich. Ś. miał dwóch braci: starszego Piotra, elektora Stanisława Poniatowskiego z pow. pińskiego, deputata pińskiego do Tryb. Głównego Lit. (1766—7) i od 18 X 1773 skarbnika, a od 23 II 1790 cześnika pińskiego, oraz młodszego Józefa, w l. 1759—72 jezuitę, kleryka, następnie od 13 I 1773 proboszcza korycińskiego, a także siostry: Katarzynę (zm. po 14 X 1781), żonę Czyża, rotmistrza nowogródzkiego, i Brygidę, pannę jeszcze 14 X 1781.
Dn. 18 VIII 1772 został Ś. koniuszym pińskim. Sejm rozbiorowy 1773—5 l. ustanowił go «protunkowym» (tymczasowym) sędzią ziemskim pińskim do sprawy podkomorzego pińskiego Ludwika Orzeszki z pisarzem ziemskim Tomaszem Kurzenieckim. Tenże sejm wyznaczył Ś-ego (obok Marcina Wołuńskiego, sędziego grodzkiego pińskiego) na komisarza do zweryfikowania podatków czopowego i podymnego w pow. pińskim. Obrany 7 II 1774 na sejmiku gromnicznym w Pińsku deputatem do Tryb. Głównego Lit. na kadencję wileńską, wszedł Ś. w skład Tryb. Duchownego. Dn. 8 X t.r. w Wilnie przy limicie Trybunału wygłosił Mowę przy zakończeniu Trybunału (Wil. 1774). W r. 1774 lub 1775 sejm rozbiorowy powołał Ś-ego do komisji pod przewodnictwem kaszt. wołyńskiego Michała Ledóchowskiego i kaszt. brzeskiego lit. Józefa Bystrego, ustanowionej do podziału dóbr po chorążych nadw. lit. Janie i Teresie z Kotowiczów Krasickich. Na sejmiku przedsejmowym 15 VII 1776 Ś. z bratem Piotrem podpisał instrukcję posłom pow. pińskiego.
Obrany 9 II 1778 na sejmiku gromnicznym, Ś., tytułowany zarówno koniuszym, jak i podstarościm pińskim (był nim dość krótko, bowiem jego poprzednik jeszcze 9 II t.r. występował z tym tytułem), otrzymał 24 IV t.r. przywilej na sęstwo ziemskie pińskie; tego dnia złożył doniesienie o nieprawej posesji i uzyskał także trzy przywileje do dochodzenia prawem iuris caduci dóbr będących w posesji stanu duchownego (m.in. od bazylianek pińskich i benedyktynów horodyskich): gruntów, folwarków i wiosek w Wysokiem, Kopiatyczach, Nowym Dworze i Jarmarkach w pow. pińskim, folwarków, wsi, gruntów, sianożęcia i lasów w pow. pińskim, a także placów w Pińsku, nadanych niegdyś klasztorom prawosławnym, a znajdujących się w posiadaniu duchownych katolickich. W podobny sposób uzyskał 6 V przywilej na folwark Busiaż (pow. słonimski), znajdujący się w posesji kartuzów bereskich. Wiosną t.r. był Ś. kandydatem z sejmiku pińskiego do poselstwa, popieranym przez chorążego nadw. lit. Kazimierza Wolmera, zastępującego nieobecnego w kraju podskarbiego nadw. lit. Antoniego Tyzenhauza; na sejmiku w Pińsku 17 VIII został posłem na sejm warszawski, obok podkomorzego pińskiego Ludwika Orzeszki. Na sejmie tym wszedł 15 X w skład sądu sejmowego. Dn. 1 V 1779 otrzymał kolejny kaduk do dochodzenia prawem na folwark Lubel oraz dzierżawy «po wygasłej familii Lubelskich», położone w pow. pińskim. Został wybrany na deputata do Tryb. Głównego Lit. na sejmiku gromnicznym 7 II 1780 w Pińsku na kadencję wileńską 1780—1. Na rozdwojonym sejmiku poselskim w Pińsku, 21 VIII t.r., podpisał instrukcję stronnikom hetmana w. lit. Michała Ogińskiego, podstarościemu pińskiemu Ignacemu Kurzenieckiemu i brygadierowi petyhorskiemu wojsk lit. Franciszkowi Ksaweremu Chomińskiemu, których następnie dopuszczono do obrad sejmowych. Dekretem asesorii lit. z 30 III 1781 został Ś. powołany do komisji do zbadania działalności podskarbiego Tyzenhauza w ekonomii brzeskiej. Na sejmiku gromnicznym w Pińsku podpisał 6 II 1782 zaświadczenia o wyborze (kredensy): chorążemu pińskiemu Franciszkowi Druckiemu Lubeckiemu na marszałkostwo oraz Kurzenieckiemu na chorąstwo tego powiatu. Na sejmikach przedsejmowych 19 VIII t.r. (z bratem Piotrem) i 16 VIII 1784 podpisał instrukcje posłom pow. pińskiego. Zapewne uczestniczył 7 IX t.r. w Grodnie w przyjęciu króla Stanisława Augusta, udającego się na sejm, skoro na wydanym wówczas balu monarcha «tańcował» z jego żoną.
Dn. 6 II 1786 został Ś. deputatem pow. pińskiego do Tryb. Głównego Lit. na kadencję ruską w Grodnie; obrany wicemarszałkiem, złożył 9 VI t.r. przysięgę na tę funkcję. Na sejmiku boni ordinis w Pińsku podpisał 5 II 1788 zaświadczenie o szlachectwie Stanisławowi Latkowskiemu, generalnemu dyspozytorowi handlów JKM, a na sejmiku poselskim 18 VIII t.r. instrukcję posłom pow. pińskiego na Sejm Wielki. Dn. 11 II 1790 na sejmiku gromnicznym w Pińsku podpisał kredens na pisarstwo ziemskie pińskie Teodorowi Rodziewiczowi, cześnikowi pow. pińskiego, a 18 XI t.r. instrukcję nowym posłom z tego powiatu na Sejm Wielki. W r. 1791 otrzymał Order św. Stanisława (brak w spisach S. Łozy). Na mocy konstytucji Sejmu Wielkiego z 3 I 1792 (oblata 10 I t.r.) został na sejmiku lutowym w Pińsku ogłoszony sędzią ziemiańskim powiatu.
Po drugim rozbiorze Ś. pozostał w tej części pow. pińskiego, która znalazła się pod panowaniem rosyjskim. Na polecenie gubernatora mińskiego, gen. Iwana Nieplujewa, jako «pierwszy w tym czasie i porządku urzędnik» pow. pińskiego, ogłosił uniwersałem z 14 V (3 V st.st.) 1793 otwarcie kadencji sądów ziemskich 27 V (16 V st.st.) i grodzkich 1 VII (20 VI st.st.) w Pińsku dla przyłączonych do Rosji części powiatów pińskiego i słonimskiego. Również na polecenie Nieplujewa zwołał na 31 V (20 V st.st.) t.r. sejmik w Pińsku i przewodniczył obiorowi nowych urzędników sądowych w miejsce tych, którzy pozostali w Rzpltej i nie złożyli przysięgi wierności Katarzynie II; na sęstwo ziemskie obrano jednomyślnie Michała Seyfarda, horodniczego i sędziego ziemiańskiego pińskiego, a na sęstwo grodzkie por. wojsk lit. Dominika Ordę, sędziego ziemiańskiego zapińskiego. Dn. 10 X (29 IX st.st.) przewodniczył Ś. sędziom na rokach ziemskich świętomichalskich. Na zgromadzeniu szlachty w Mińsku (1—19 X 1795) został Ś. obrany marszałkiem pow. pińskiego namiestnictwa (guberni) mińskiego. Podczas przyjmowania przez Kurzenieckich w Duboi gen.-gubernatora mińskiego, wołyńskiego, podolskiego i bracławskiego Timofieja Tutołmina z rodziną, Ś. jako marszałek piński, obok Kurzenieckiego, wówczas kaszt. witebskiego, przekazał 31 I 1796 gen.-gubernatorowi prośby miejscowej szlachty. W r. 1797 został ponownie obrany marszałkiem pow. pińskiego; na tym stanowisku używał pieczęci z h. Półkozic i Orderem św. Stanisława.
Na mocy zapisów z 14 II 1780 i testamentu ojca z 11 III t.r. otrzymał Ś. dwie trzecie Poczapowa, Lubela i Soszna (pow. piński). Z dóbr, na które miał przywileje iuris caduci do dochodzenia prawem, uzyskał na pewno Kupiatycze (pow. piński), natomiast nie udało mu się przejąć Busiaża (pow. słonimski). W r. 1797 był zastawnym posesorem trzech części dóbr Lubaszów (Lubaszew, Lubaszewo, pow. słucki), a «niby dziedzicem» czwartej ich części. Ś. zmarł w r. 1799, przed 30 VII.
W małżeństwie z Marią z Dzierużyńskich (Dzierożyńskich, Dzierżyńskich) miał Ś. siedmiu synów: Michała, ustanowionego opiekunem nieletniego rodzeństwa, podsędka (1802—5), następnie marszałka (1805—8) pow. słuckiego, dziedziczącego po stryju Piotrze Oharewiczu, i zapewne właściciela (w r. 1812) dóbr dziedzicznych Nieżyce w pow. borysowskim, Józefa, Piotra, Macieja, Stanisława, Ksawerego i Rafała, oraz siedem córek: Konstancję, zamężną (już 30 VII 1799) za szambelanem Mikołajem Wolskim, Katarzynę, Brygidę, Józefinę, Franciszkę, Juliannę i Teresę.
Deputaci lit., II; Enc. jezuitów; Estreicher, XXX 99; Fedoruk A. T., Starinnye usad’by Beresteiščiny, Minsk 2004 s. 447—9; Niesiecki, VIII 581; PSB (Skirmunt Adam); Słown. geogr. (Hawinowicze, Kupiatycze, Lisieck, Mińsk, Oharewicze, Pińsk, Poczapów, Słuck); Sozański, Imienne spisy osób, s. 13 nr 59, s. 28 nr 457, 531, s. 29 nr 750 (dot. ojca); Svod pamjatnik’ov istorii i kultury Belorussii, Brestkaja oblast’, Minsk 1990 s. 157; — Aftanazy, Dzieje rezydencji, II; Czeppe M., Kamaryla Pana z Dukli. Kształtowanie się obozu politycznego Jerzego Augusta Mniszcha 1750—1763, W. 1998; Filipczak W., Sejm 1778 roku, W. 2000 s. 103—4 (indeks), s. 348 (poza indeksem); Konopczyński W., Polska w dobie wojny siedmioletniej, Kr.—W. 1911 II 408—9; Kościałkowski S., Antoni Tyzenhauz podskarbi nadworny litewski, Londyn 1971 II 466, 522: Macuk A., Barac’ba magnackich grupovak u VKL (1717—1763 gg.), Minsk 2010 (dot. ojca); — Akty vil. archeogr. kom., IV 602—4, XXIV 29, XXXVII 365; Diariusz Sejmu Walnego Ordynaryjnego Warszawskiego […] MDCCLXXVIII […], W. 1779 s. 4, 31—2; [Felińska E.], Pamiętniki z życia…, Wil. 1856 I 221—1; Lietuvos Didžiosios Kunigaikštytstės seimedių instrukcijos (1788—1790), Oprac. R. Jurgaitis i in., Vilnius 2015; Matuszewicz, Diariusz, II (dot. ojca); Mesacoslov s rospisju činovnich osob v Gosudarstve na leto […] 1796, Pet. [1795/6] s. 428; toż na r. 1803, Pet. (1802/3) s. 389; toż na r. 1804, [Pet.] s. 136; Mesacoslov s rospisju činovnich osob ili Obščij štat’ Rossijskoj imperii na leto […] 1805, Pet. 1804/5 II 309; toż na r. 1806, Pet. 1805/6 II 442; toż na r. 1807, Pet. 1806/7 II 473; toż na r. 1808, Pet. 1807/8 II 464; Naruszewicz A. S., Diariusz podróży Jego Królewskiej Mości na Sejm Grodzieński, Wyd. M. Bober-Jankowska, W. 2008 s. 48; Sbornik dokumentov kasaiuščichsia administrativnago ustroistva Severo-zapadnago kraja pri imperatrice Ekaterine II (1792—1796 gg.), Vil’na 1903 s. 147—8, 155—6, 310—13; Vol. leg., VII 149, 163, 293 (błędnie Świetynski), 418, 497, VIII 620, 713, 741, 815, 946; — Kalendarz Polit. 1767; „Wiad. Warsz.” 1765 nr 35 supl. z 1 V (dot. ojca); — AGAD: Arch. Kameralne, nr III 326 k. 3 (dot. ojca), Arch. Radziwiłłów, Dz. II nr 2829 (dot. ojca), Dz. V nr 15471—15474, Metryka Lit., nr 184 s. 844—5, Zbiór Branickich z Suchej, nr 88/109 (dot. ojca); B. Czart.: rkp. 869 s. 383, rkp. 879 s. 23—38, 719—26, rkp. 1131 s. 683—4 (dot. ojca); B. Jag.: rkp. 5344 t. IV k. 179; B. Narod.: rkp. 8620 k. 14 (dot. ojca); B. Ossol.: rkp. 3191 s. 269 (dot. ojca, błędnie Świeżawski); Lietuvos valstybės istorijos archyvas w Wil.: Senieji Aktai, nr 5965 k. 195; Nacyjanal’ny histaryčny archiŭ Belarusi w Mińsku: F. 637 op. 1 nr 15 k. 434—486v, F. 1730 op. 1 nr 42 k. 1334—4v, F. 1733 op. 1 nr 41 k. 1680—80v, 1682—5v, nr 44 k. 249, nr 45 s. 453—62 (k. 227— 231v), nr 47 s.291—6 (k. 164—6v), nr 51 k. 85v, nr 53 k. 245—8, nr 55 k. 18, 199—200v, nr 61 s. 2333—5 (k. 1255—6), nr 63 s. 69—72, 655—8 (k. 91—2v, 380—1), F. 1736 op. 1 nr 34 k. 247—50v, F. 1774 op. 1 nr 11, k. 250—1v; Rossijskij gosudarstvennyj archiv drevnich aktov w Moskwie: F. 389 (Metryka Lit.) op. 1 nr 184 s. 806—7, 951—2, nr 188 s. 35, nr 544 s. 439—40, 592, nr 546 s. 148—9, nr 549 s. 273, 278—81, nr 555 s. 635—6, F. 1239 op. 3 nr 59425 k. 17—17v; — Informacje Dmitrija P. Szpilenko z Moskwy na podstawie kwerendy (Rossijskij gosudarstvennyj istoričeskij archiv w Pet., F. 1343 op. 29 nr 1390 k. 108—14).
Andrzej Haratym