INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Krzysztof Mikołaj Sapieha      Krzysztof III Sapieha, zm. 1631, Pisarz Wielki Litewski. Portret z litografii M. Fajansa z 1856 r. w zbiorach Biblioteki Narodowej w Warszawie, na podstawie rysunku J. Łoskiego z 1855 r., przedstawiającego zabytek pochodzący z roku 1709.

Krzysztof Mikołaj Sapieha  

 
 
Biogram został opublikowany w 1994 r. w XXXV tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sapieha Krzysztof Mikołaj h. Lis (1607–1631), pisarz wielki W. Ks. Lit. Ur. 10 VIII (K. Kognowicki) w Różanej, był synem kanclerza lit. Lwa (zob.) i Elżbiety z Radziwiłłów, rodzonym bratem Kazimierza Leona (zob.) i przyrodnim Jana Stanisława (zob.), siostrzeńcem hetmana Krzysztofa Radziwiłła (zob.).

Już 12 IX 1621 król dał kasztelanowi smoleńskiemu Janowi Mieleszce zgodę na scedowanie S-że star. zdzitowskiego. Po początkowej nauce w domu oraz w Akademii Wileńskiej wraz z bratem Kazimierzem Leonem wysłany został przez ojca jesienią 1621 na studia zagraniczne, być może od początku pod opieką Kaspra Cetnera (był z nimi w Ingolsztacie). Po krótkim pobycie w Lipsku (od 17 XI) młodzi Sapiehowie byli u elektora saskiego Jana Kazimierza w Coburgu, a w początkach grudnia zjechali do Norymbergi witani tam uroczyście przez radę miejską, aby przez Augsburg dotrzeć do Monachium. Tu uczyli się w kolegium jezuickim początkowo humaniorów, a następnie retoryki. Pobierali też prywatne lekcje łaciny i języka niemieckiego, prowadzili bujne życie towarzyskie na dworze bawarskim. Tymczasem na sejmie 1623 r. wybrano S-ę na komisarza do rozgraniczenia województw brzeskiego i podlaskiego (w komisji tej nie wziął, oczywiście, udziału). Wraz z bratem kontynuował naukę w uniwersytecie w Ingolstacie (immatrykulowany 17 I 1624). Gdy S. zachorował na gruźlicę, której nie potrafili wyleczyć lekarze w Augsburgu, bracia zdecydowali się na powrót do domu, dokąd przybyli w listopadzie 1624. Wówczas to brat Jan Stanisław przekazał S-że starostwa: markowskie, hubskie i wilejskie (Kurzeniec). Już jednak w marcu r. n. S. i Kazimierz Leon ponownie wyruszyli w podróż po Europie pod opieką Hieronima Piestrzyckiego i Jakuba Szadurskiego. Przez Wrocław, Frankfurt nad Menem, Kolonię i Akwizgran dotarli w początku maja do Lowanium i zapisali się na tamtejszy uniwersytet.

W czasie wakacji S. zwiedzał Flandrię, ze szczególną uwagą oglądając fortyfikację; widział poddanie się Bredy hiszpańskiemu gen. A. Spinoli. T. r. był w Brukseli i spotkał się z namiestniczką Niderlandów, arcyksiężną Izabelą de Austria, a także poznał wielu przedstawicieli bawiącej tam wówczas tłumnie arystokracji. W Lowanium S. słuchał wykładów E. Puteanusa z zakresu polityki i etyki Arystotelesa, był uczniem J. Casaubona, ćwiczył wymowę u grecysty P. Castellana, a prywatnie studiował fizykę. Latem 1626, w czasie kolejnego pobytu w Brukseli, znowu spotkał się z arcyksiężną Izabelą, której przekazał, przetłumaczone wspólnie z bratem Kazimierzem Leonem, z inspiracji Puteanusa, szyfrowane listy, wysłane zapewne przez Krzysztofa Arciszewskiego 2 VI t. r. z Hagi do hetmana Krzysztofa Radziwiłła. Tym samym wmieszany został w ujawnienie tzw. spisku orleańskiego, tj. rzekomego planu osadzenia na tronie Rzpltej ks. Gastona Orleańskiego. W początku 1627 r. był w obozach Henryka de Berg pod Grolą i Hertzbergiem, obserwując holenderską taktykę wojenną. W t. r. zakończył studia w Lowanium, broniąc 22 VI swej rozprawy pt. Theses politicae ex Aristotelis libris de republica. Przygotowywał też historię Dymitra Samozwańca (Opowiedzenie zdarzeń Dymitra cara – zaginione). Resztę roku spędził w Brukseli; uczył się tu szermierki, jazdy konnej, inżynierii i języków obcych. W początku 1628 r. bracia wybrali się do Włoch, zwiedzając po drodze Francję. S. był ponoć w obozie Consalva da Cordoba pod Casale i z Emmanuelem Sabaudzkim pod Trino. W t. r. zapisał się na uniwersytet boloński, skąd w zimie 1629 przeniósł się do Padwy (wpis uniw. z 10 II). Nasilająca się choroba zmusiła go jednak do powrotu do kraju. Już we wrześniu 1629 był w obozie wojska lit. w Inflantach. Został też t. r. posłem z sejmiku wileńskiego na sejm nadzwycz. W r. 1630 był deputatem z pow. oszmiańskiego do Trybunału Lit., a z woj. smoleńskiego posłem na sejm. We wrześniu t. r. (nominacja z datą 27 VIII) otrzymał urząd podstolego lit., a 10 III 1631 pisarstwo wielkie lit. Miał zainteresowania historyczne i talent literacki. Przygotowywał tłumaczenie historii Liwiusza (wg J. Olszewskiego zaczął go tłumaczyć mając 11 lat!). Zmarł 17 VIII 1631, pochowano go (jedną z mów pogrzebowych wygłosił hetman Krzysztof Radziwiłł) 27 XI t. r. w kościele św. Michała w Wilnie, gdzie brat Jan Stanisław ufundował mu nagrobek, wykonany zapewne przez Sebastiana Salę wg projektu Konstantego Tencalli.

S. rodziny nie założył.

 

Portret w stroju hiszpańskim z galerii kodeńskiej w Muz. Narod. w Przemyślu; Rzeźba głowy na nagrobku w kościele św. Michała w Wilnie (fot. w: Vilniaus architektura, Vilnius 1985 ilustr. 64); – Estreicher; Hist. Nauki Pol., VI (połączony z Krzysztofem podstolim lit. od r. 1623); Siarczyński, Obraz wieku panowania Zygmunta III, II; Labarre de Raillicourt D., Histoire des Sapieha, Paris 1970 s. 92; Sapiehowie; Wolff, Senatorowie W. Ks. Lit.; – Karpowicz M., Barok w Polsce, W. 1988 (fot. nagrobka, ilustr. 64); Kognowicki K., Życia Sapiehów, Wil. 1790 I 207–8; Kot S., Polska złotego wieku a Europa, W. 1987; Rygiel S., Puteanus und die Polen, Berlin 1913 s. 39–43; Seredyka J., Rzeczpospolita w ostatnich latach panowania Zygmunta III (1629–1632), Opole 1978; – Arch. nacji pol. w uniw. padewskim, I nr 1078 (w spisie połączony z Krzysztofem, zm. w r. 1637, podstolim lit. od r. 1623); Olszewski J., Grono winne…, Wil. 1632; Ostrowski-Daneykowicz, Swada, I cz. 6 s. 11–14; Polacy na studiach w Ingolsztacie, Wyd. P. Czaplewski, P. 1914; „Spisek orleański” w latach 1626–1628, Oprac. U. Augustyniak i W. Sokołowski, W. 1990; Studenci Polacy na uniwersytecie bolońskim w XVI i XVII wieku, [Wyd.] M. Bersohn, Kr. 1894 s. 31; Vol. leg., III 454; – AGAD: Arch. Radziwiłłów, Dz. II, sygn. wg katalogu W. Sokołowskiego nr 216, Dz. V nr 13854; AP w Kr., Oddział na Wawelu: Arch. Młynowskie Chodkiewiczów, rkp. 953; B. Czart.: rkp. 124 nr 9, rkp. 2519 nr 76; B. PAN w Kr.: rkp. 354 s. 304–305, rkp. 6069; B. Ukraińskiej Akad. Nauk we Lw.: Teki Prochaski III 264, 346, 353, 360, 376, 392, 426, IV 150, 174, 183, 189, 191, 252, 253, 255, 383, 433, 465, 475; – Mater. Red. PSB: Skorowidz Sapiehów, oprac. przez Eustachego S. Sapiehę.

Andrzej Rachuba

 

 

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.