INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Leon Surzyński     

Leon Surzyński  

 
 
Biogram został opublikowany w XLVI tomie Polskiego Słownika Biograficznego w latach 2009-2010.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Surzyński Leon (1891–1967), lekarz, organizator chórów, poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej.

Ur. 8 IV w Inowrocławiu, był synem Piotra (1859–1935), organisty parafii św. Mikołaja i prezesa Tow. Organistów im. św. Wojciecha w Inowrocławiu, dyrygenta inowrocławskich chórów: Tow. Śpiewu «Moniuszko», Tow. Gimnastycznego «Sokół» oraz kościelnego, i Stanisławy Marianny z Meissnerów, bratankiem Józefa (zob.), Mieczysława (zob.) i Stefana (zob.). S. miał siostry: Józefę i Marię, pianistki, nauczycielki szkół muzycznych w Poznaniu, oraz brata stryjecznego Władysława (zob.).

S. uczęszczał do gimnazjum w Inowrocławiu, gdzie w l. 1909–10 był prezesem koła Tow. Tomasza Zana. Po ukończeniu w r. 1911 gimnazjum i zdaniu 15 III 1912 egzaminu abiturienckiego studiował medycynę na uniwersytetach w Monachium, Würzburgu i Lipsku. Należał do Grup Narodowych i w l. 1911–13 był członkiem redakcji studenckiego miesięcznika „Brzask”. W Lipsku pełnił funkcję prezesa Tow. Studentów Polaków «Unitas»; założył kółka śpiewacze «Chopin» i «Bard Polski» (Zespół im. Stanisława Moniuszki). Działał też w Związku Młodzieży Polskiej «Zet». Uczestniczył w konspiracyjnej pracy wojskowej wśród polskiej młodzieży studiującej w Niemczech. Po wybuchu pierwszej wojny światowej kierował w l. 1914–15 komitetem pomocy dla studentów z Król. Pol. W r. 1917 uzyskał na uniw. w Lipsku doktorat z medycyny na podstawie pracy Über sporentötende Mittel napisanej pod kierunkiem prof. Krause, po czym rozpoczął pracę jako lekarz w Gliwicach. Od listopada do grudnia 1918 był tam wiceprzewodniczącym Pow. Rady Ludowej. Utrzymywał w tym okresie kontakt z poznańską Grupą Starszych «Zet» i należał do założonych pod koniec r. 1918 tajnego Związku Patriotycznego oraz jawnego Związku Młodej Polski. W grudniu t.r. wrócił do Inowrocławia, gdzie zaangażował się w przygotowania do powstania wielkopolskiego. Po jego wybuchu był lekarzem w oddziałach na Kujawach, a w Inowrocławiu zorganizował pierwszy punkt sanitarny. Gdy powstanie dobiegło końca, przeniósł się do Poznania i do schyłku r. 1919 służył w WP.

S. był współwydawcą pism poznańskich: tygodnika „Sprawa Polska” (1919–21) oraz dziennika „Przegląd Poranny” (1921). Współzakładał w r. 1920 Drukarnię Poznańską i Tow. Akcyjne. W l. 1919–21 zorganizował i kierował w Poznaniu Inst. Higienicznym, a następnie praktykował jako lekarz internista. Od r. 1921 był radnym Poznania (do r. 1935). W r. 1923 wstąpił do Narodowej Partii Robotniczej (NPR) i został w r. 1926 członkiem jej Zarządu Wojewódzkiego. W r. 1924 został członkiem Poznańskiego Tow. Przyjaciół Nauk. Był prezesem założonego t.r. Polskiego Tow. Kultury i Oświaty Robotniczej «Pochodnia». Należał do powołanego 21 II 1926 w Warszawie Związku Seniorów Organizacji Młodzieży Narodowej.

Po przewrocie majowym 1926 r. był S. jednym z organizatorów struktur wielkopolskich Związku Naprawy Rzeczypospolitej, m.in. 26 VII t.r. przemawiał na wiecu w Gnieźnie. Dn. 15 VIII przystąpił do rozłamowego NPR-Lewica, w którym został członkiem komisji rewizyjnej Zarządu Wojewódzkiego, a 3 X wszedł do Głównego Zarządu. Podczas III Walnego Zebrania Związku Robotników i Rzemieślników Zjednoczenia Zawodowego Polskiego w Poznaniu (15–16 VIII) wygłosił referat Higiena pracy, a w ramach cyklu wykładów bezpłatnych miejscowego Tow. Eugenicznego (1927–8) miał odczyt o poczuciu odpowiedzialności w życiu płciowym. Znany jako doskonały mówca, występował w l. dwudziestych na wiecach antyniemieckich. W r. 1926 publikował też w „Kurierze Poznańskim”. W marcu 1928 został wybrany na posła z okręgu Poznań z listy Narodowo-Państwowego Bloku Pracy utworzonego w Wielkopolsce przez popierające BBWR NPR-Lewicę i Katolicką Unię Ziem Zachodnich. W Sejmie zasiadał w Klubie Frakcji NPR-Lewicy (od 31 X 1929 w BBWR). Dn. 17 IV 1928 stanął na czele Poznańskiego Komitetu Regionalnego Narodowo-Państwowego Bloku Pracy. Po połączeniu Związku Naprawy Rzeczypospolitej z Partią Pracy (27 VI t.r.) wstąpił do Zjednoczenia Pracy Wsi i Miast. W sierpniu został prezesem oddz. wielkopolskiego BBWR; pełnił tę funkcję przez rok należąc z Witoldem Jeszke do je-go lewego skrzydła. W l. 1928–34 wchodził też w skład Rady Naczelnej Związku Polskiej Młodzieży Demokratycznej. Od r. 1928 był prezesem Słowiańskiego Związku Śpiewaczego z siedzibą w Poznaniu oraz inicjatorem i organizatorem Wszechsłowiańskiego Zjazdu Śpiewaczego w Poznaniu (18–21 V 1929). W l. 1931–5 pełnił funkcję prezesa Poznańskiego Tow. Muzycznego; był też wiceprezesem Naczelnej Rady Zjednoczenia Polskich Zespołów Śpiewaczych i Instrumentalnych. Zasiadał w radzie opery poznańskiej.

W r. 1929 stanął S. na czele Demokratycznego Bloku Pracy Gospodarczej w Poznaniu i z jego ramienia, z listy nr 1 (BBWR), został w listopadzie 1930 ponownie posłem na Sejm. Zasiadając w Klubie BBWR, brał udział w pracach komisji spraw zagranicznych. Był sprawozdawcą ustaw ratyfikacyjnych konwencji i umów międzynarodowych: handlowej z Jugosławią (30 I 1931), o ubezpieczeniach społecznych z Niemcami (26 I 1932), o połowie wielorybów (13 III 1933), o przedłużeniu prowizorycznego porozumienia handlowego, wzajemnym wykonywaniu tytułów egzekucyjnych oraz wzajemności w sprawach upadłościowych i spadkowych z Czechosłowacją (21 II 1935), w sprawie zakupu obligacji zachodniopruskich z Niemcami (20 III t.r.), oraz handlowej z Czechosłowacją (22 III). Zabierał głos w debatach nad preliminarzami budżetowymi na l. 1931/2 (7 II 1931) i 1935/6 (9 II 1935). Należał do Zarządu Głównego Tow. Polsko-Czechosłowackiego oraz koła wielkopolskiego seniorów Tow. Tomasza Zana. Przewodniczył komitetowi organizacyjnemu I Zjazdu Niepodległościowców byłej Dzielnicy Pruskiej w Poznaniu (14 I 1934). W wyborach na prezydenta Poznania (26 IV t.r.) bezskutecznie konkurował z Cyrylem Ratajskim. W l. 1934–9 był prezesem Tow. dla Badań nad Historią Powstania Wielkopolskiego.

Wybrany we wrześniu 1935 na kolejną kadencję sejmową z listy BBWR, zasiadał S. w komisjach spraw zagranicznych oraz zdrowia publicznego i opieki społecznej. Referował ustawy o ratyfikacji porozumienia o przedłużeniu prowizorycznego układu handlowego z Francją (9 XII 1937) oraz o publicznej służbie zdrowia (31 III 1938). Brał udział w dyskusjach nad ustawami o upoważnieniu prezydenta do wydawania dekretów (29 X 1935, 17–18 VI 1936), i ministra skarbu do zaciągnięcia pożyczek zagranicznych we frankach francuskich na cele obrony państwa (5 I 1937), oraz o Inst. Kultury Narodowej (20 III t.r.), a także o noweli w praktyce lekarskiej (6 VII 1938) oraz nad preliminarzami budżetowymi na l. 1936/7 (24 II 1936) i 1937/8 (2 XII 1936, 18 II 1937). Po rozwiązaniu BBWR (30 X 1935) wszedł do powołanego w marcu 1936 Parlamentarnego Związku Działaczy Społecznych, a miesiąc później objął kierownictwo jego struktur w Wielkopolsce. Był członkiem komitetu organizacyjnego i komisji ideowo-programowej Zjazdu Uczestników Ruchu Niepodległościowego Związku Młodzieży Polskiej, obradującego 28–29 XI 1936 w Warszawie. Od r. 1937 przewodniczył Okręgowi Wielkopolskiemu Obozu Zjednoczenia Narodowego, a od r. 1938 zasiadał w jego Radzie Naczelnej. Publikował artykuły o polskiej polityce zagranicznej, zwłaszcza o stosunkach polsko-niemieckich początkowo na łamach organu Zjednoczenia Pracy Wsi i Miast „Przełom”, a od r. 1936 w tygodniku Związku Naprawy Rzeczypospolitej „Naród i Państwo”. Dn. 4 IV 1937 na poznańskim dworcu kolejowym przewodniczył i wygłosił przemówienie podczas uroczystości nad przewożoną do Warszawy trumną z ciałem Karola Szymanowskiego. Wybrany w listopadzie 1938 po raz kolejny na posła, został wicemarszałkiem Sejmu oraz przewodniczącym komisji budżetowej i komisji spraw zagranicznych. Referował ustawę o dodatkowym kredycie na l. 1938/9 na zaangażowanie urzędników ryczałtowych w urzędach zagranicznych (9 XII 1938), i preliminarze budżetowe MSZ na l. 1939/40 (14 II 1939). Po wybuchu drugiej wojny światowej, gdy 2 IX 1939 Sejm przyjął uchwałę o zmniejszeniu izby do 41 posłów, pozostał wicemarszałkiem i przewodniczącym komisji budżetowej.

We wrześniu 1939 przedostał się S. do Bukaresztu. Jesienią 1940 wyjechał na Cypr i zamieszkał w Kyrenii. Założył tam chór polski i został kierownikiem Polskiej Grupy Szpitalnej we Famaguście. W r. 1941 przeniósł się do Palestyny, gdzie w Latrun zgłosił się do służby wojskowej w Ośrodku Zapasowym Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich (od maja 1942 3. Dyw. Strzelców Karpackich). Niebawem jednak został oddelegowany do szpitala wojskowego w Baragwanath koło Johannesburga w Związku Południowej Afryki. Był tam lekarzem oddziałowym, a jako sanitarnego oficera łącznikowego Dowództwa Armii Polskiej na Wschodzie przydzielono go także do Imperialnej Brytyjskiej Sanitarnej Misji Łącznikowej dla opieki nad szpitalami w Howick i Oribi koło Pietermaritzburga. Organizował tam opiekę społeczną i lekarską dla Polaków. Współorganizował powstały w r. 1943 Związek Lekarzy Polskich na Uchodźstwie (Polish Medical Association in the British Empire) i został jego prezesem. Po wybuchu powstania warszawskiego 1944 r. został honorowym sekretarzem powstałego w Związku Południowej Afryki komitetu pomocowego «Warsaw Appeal».

Po zakończeniu wojny przybył S. w r. 1945 do Wielkiej Brytanii i jako lekarz praktykował w Londynie. Zasiadał we władzach Rady Naczelnej Ligi Niepodległości Polski. Od r. 1950 był członkiem, a od r. 1954 prezesem Głównej Komisji Rewizyjnej Skarbu Narodowego. W r. 1952 zorganizował w Londynie sekcję medyczną Inst. Badania Zagadnień Krajowych (Research Institute for the Contemporary Affairs of Poland) i objął jej kierownictwo. Napisał przedmowę do „34 pieśni na chór męski w układzie czterogłosowym” (Londyn 1952) Jana Galla. Był prezesem założonego w r. 1955 Związku Chórów Polskich w Wielkiej Brytanii, organizującego m.in. cykliczne Święto Pieśni Polskiej. W lipcu 1965 odwiedził Polskę; przed Ratuszem w Poznaniu podczas koncertu warszawskiego Tow. Śpiewaczego «Harfa» wręczono mu Złotą Odznakę Honorową z Wieńcem Laurowym Zjednoczenia Polskich Zespołów Śpiewaczych i Instrumentalnych. Zmarł 28 IX 1967 w Londynie, został pochowany 28 X na cmentarzu Junikowskim w Poznaniu. Był odznaczony m.in. Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Walecznych i Orderem Odrodzenia Polski.

W małżeństwie zawartym 26 IV 1921 z Heleną Kaniewską miał S. córki Barbarę (ur. 1922) i Marię (ur. 1925).

 

Inowrocławski słownik biograficzny, Inowrocław 1991 I; Kto był kim w Drugiej RP?, (fot.); Łoza, Czy wiesz, kto to jest?; Paluszkiewicz M., Szews J., Słownik biograficzny członków tajnych towarzystw gimnazjalnych w Wielkim Księstwie Poznańskim 1850–1918, P. 2000; Sejm i Senat 1935–1940, W. 1936 (fot.); Słown. pol. tow. nauk., II cz. 1–2; Wielkopolanie XX wieku, P. 2001; Wpol. Słown. Biogr.; – Ajnenkiel A., Historia Sejmu Polskiego, W. 1989 II; Ajzner S., Związek Związków Zawodowych 1931–1939, W. 1979; Amatorski zorganizowany ruch śpiewaczy Wielkopolski 1892–1992, P. 1992 s. 392; Brzeziński T., Polskie peregrynacje po dyplomy lekarskie (od średniowiecza po odzyskanie niepodległości w 1918 r.), W. 1999 s. 410; Czubiński A., Poznań w okresie dwudziestolecia międzywojennego (1918–1939), w: Dzieje Poznania 1918–1945, W.–P. 1998 II; tenże, Wielkopolska w latach 1918–1939, P. 2000; tenże, Życie polityczne Gniezna, w: Dzieje Gniezna, W. 1965; Demel C. i in., Działalność Narodowego Stronnictwa Robotników i Narodowej Partii Robotniczej w Wielkopolsce w latach 1917–1937, W.–P. 1980; Dworecki Z., Poznań i Poznaniacy w latach Drugiej Rzeczypospolitej 1918–1939, P. 1993; Ergetowski R., Studenckie organizacje Polaków na Uniwersytecie Lipskim w latach 1872–1919, Wr. 1982; Hass L., Związek Patriotyczny 1918–1926, „Kwart. Hist.” 1978 nr 4 s. 925, 932, 937; Historia Gimnazjum i Liceum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu 1885–1985, Inowrocław 1995 I–II; Jakóbczyk W., W Poznańskim Bazarze 1838–1939, P. 1986 s. 156–7, 162; Kieszczyński L., Kronika ruchu zawodowego w Polsce 1808–1939, W. 1972; Majchrowski J., Silni-zwarci-gotowi. Myśl polityczna Obozu Zjednoczenia Narodowego, W. 1985; Makowski E., Kształtowanie się stosunków społeczno-politycznych w Wielkopolsce w latach 1926–1939, W.–P. 1979; Michałowski K., Poznańska muzyka Karola Szymanowskiego, „Kron. M. Poznania” 1996 nr 4 s. 180–1, 185–6; Mikołajczak E., Kalendarium kujawskie, Inowrocław 1990 s. 98; Motas M., Na „herbatce” u premiera Świtalskiego, „Teki Arch.” T. 8: 1961 s. 183, 219–20; Paluszkiewicz M., Towarzystwo Tomasza Zana w Inowrocławiu, „Przegl. Zachodni” R. 35: 1979 nr 3 s. 121; Polak B., Generał Stanisław Taczak 1874–1960, P. 1988; Pomoc krajowi przez niepodległościowe uchodźstwo 1945–1990, Londyn 1995; Przybylski H., Chrześcijańska Demokracja i Narodowa Partia Robotnicza w latach 1926–1937, W. 1980; Rakowski J., Przejęcie „wspólnoty interesów” w dyspozycję polską, w: Śląsk a czynniki zewnętrzne w XIX–XX wieku, Wr. 1992; Schimitzek S., Drogi i bezdroża minionej epoki, W. 1976; Świtała T., Poznań od połowy czerwca 1925 r., „Kron. M. Poznania” R. 56: 1988 nr 1 s. 64; Trzeciak K., Zarys historii Skarbu Narodowego, w: Kierownictwo obozu niepodległościowego na Obczyźnie 1945–1990, Londyn 1996; Trzeciakowscy M. i L., W dziewiętnastowiecznym Poznaniu, P. 1982; Veritate et scientia. Księga pamiątkowa w 125-lecie Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Red. A. Gąsiorowski, W.–P. 1982 s. 233; Waingertner P., „Naprawa” (1926–1939). Z dziejów obozu pomajowego, W. 1999; tenże, Ruch zetowy w Drugiej Rzeczypospolitej, Ł. 2006; Winowicz K., Muzykalni bracia Surzyńscy, „Średzki Kwart. Kult.” 2002 nr 1 s. 11–15; Zarzycki A., Cyryl Ratajski 1875–1942, P. 1991; ZET w walce o niepodległość i budowę państwa, W. 1996 (fot.); Żukowski A., Afryka Południowa a powstanie warszawskie, w: Powstanie warszawskie z perspektywy półwiecza, W. 1995 s. 265; tenże, Polsko-południowoafrykańskie stosunki polityczne, Olsztyn 1998; – Almanach lekarski na rok 1932, Lw. 1932 s. 379; Arch. Paderewskiego, III; Czaykowski B., Sulik B., Polacy w W. Brytanii, Paryż 1961; Ivánka A., Wspomnienia skarbowca 1927–1945, W. 1964 (błędne nazwisko Surzycki); Jahresverzeichnis der an den deutschen Universitäten erschienenen Schriften, Berlin 1918 s. 194; Korboński S., Polonia Restituta. Wspomnienia z dwudziestolecia niepodległości 1918–1939, Philadelphia 1986; Kot S., Listy z Rosji do gen. Sikorskiego, Londyn 1955; Pamiętnik I Zjazdu Niepodległościowców byłej dzielnicy pruskiej w Poznaniu 14 stycznia 1934 r., P. 1935 s. 9, 11, 14, 23, 43–4; Rocznik lekarski RP na l. 1933/4, W. 1933; toż na r. 1936, W. 1936; toż na r. 1938, W. 1938; Rocznik Polonii 1950, Londyn [b.r.w.]; toż 1952, Londyn 1952; toż 1958–9, Londyn 1958; Składkowski F. S., Nie ostatnie słowo oskarżonego. Wspomnienia i artykuły, Londyn 1964; Spraw. stenogr. Sejmu, 1928–39; Urzędowy spis lekarzy uprawnionych do wykonywania praktyki lekarskiej oraz aptek w Rzeczypospolitej Polskiej, W. 1924/5; W pięćdziesiątą rocznicę powstania „ZETU”. Sprawozdanie ze Zjazdu Uczestników Ruchu Niepodległościowego Związku Młodzieży Polskiej („Młodzieży Narodowej”) 28 i 29 XI 1936 r. w Warszawie, W. 1937 s. 28–9, 163; Winiewicz J., Co pamiętam z długiej drogi życia, P. 1985; Wohnout W., Od klęski – ku nadziei. W trzechlecie powstania skarbu narodowego, Londyn 1953 s. 55; Zakrzewski Z., Ulicami mojego Poznania, P. 1985; – „Biul. Inform. Uchodźców Pol. na Cyprze” 1941 nr 17; „Dzien. Kujawski” R. 20: 1912 nr 61; „Młodzież Sobie” R. 6: 1935 nr 4; „Orędownik Wpol.” 1933 nr 120; „Przekrój” 1989 nr 2313; – Nekrologi i wspomnienia pośmiertne z r. 1967: „Dzien. Pol. i Dzien. Żołnierza” R. 28 nr 236–238, 240, 249; „Życie Śpiewacze” R. 20 nr 11 (J. Niezgoda); – B. Narod.: sygn. akc. 13647; B. Ossol.: rkp. 15954/II s. 95–112 (papiery S. Szwedowskiego); B. Raczyńskich: sygn. 2421 (spuścizna po Marianie Paluszkiewiczu); – Informacje Elżbiety Kołaczkiewicz z Wr.

Janusz Karwat

 
 

Powiązane zdjęcia

   

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 

Józef Surzyński

1851-03-15 - 1919-03-05 dyrygent
 

Mieczysław Surzyński

1866-12-20 - 1924-09-11 organista
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Adam Krzeptowski

1898-07-17 - 1961-02-12
fotograf
 

Izydor Ceceniowski

1915-11-10 - 2018-11-09
emisariusz
 

Maksymilian Marceli Thullie

1853-01-16 - 1939-09-01
senator II RP
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Kazimierz Laskowski

1899-11-07 - 1961-10-20
szermierz
 
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.