INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Leonard Jan Józef Lepszy     

Leonard Jan Józef Lepszy  

 
 
1856-11-06 - 1937-07-29
Biogram został opublikowany w 1972 r. w XVII tomie Polskiego Słownika Biograficznego
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Lepszy Leonard Jan Józef (1856–1937), inżynier górniczy, historyk sztuki. Ur. 6 XI w Krościenku nad Dunajcem, syn Jana, podówczas aktuariusza dystryktu w Krościenku, później komisarza starostwa w Brzesku, i Anieli Skirlińskiej. W metryce zapisano nazwisko Lepschy. Bratem jego był Edward (zob.). Do szkoły realnej L. uczęszczał kolejno w Bochni, Wadowicach i Krakowie, gdzie 9 VI 1876 r. otrzymał świadectwo dojrzałości. W t. r. rozpoczął studia w Akademii Górniczej w Leoben w Styrii, które ukończył w r. 1880 ze stopniem inżyniera. Bezpośrednio potem rozpoczął pracę w salinach w Bochni. W r. szk. 1883/4 był uczniem nadzwycz. Szkoły Sztuk Pięknych (SSP) w Krakowie, gdzie 1 II 1883 r. wniósł prośbę o stypendium im. Jana Matejki, motywując ją tym, że pozbawiony jest wszelkich środków do dalszego kształcenia się. (Na podstawie opowiadań swego brata Edwarda i własnych wspomnień wydał L. w r. 1895 w Krakowie książeczkę dotyczącą studiów w SSP, pt. Wspomnienia artysty).

W r. 1884 L. przyjął pracę kontrolera w Urzędzie Probierczym w Krakowie, a od r. 1895 aż do późnych lat życia był jego naczelnikiem, uzyskując z czasem tytuł starszego radcy górniczego. W czasie pracy w Urzędzie Probierczym L. zabiegał, by instytucje muzealne wykupywały przynoszone do przetopienia wyroby złotnicze, jeśli miały wartość zabytkową. W ten sposób uratował niejedno cenne dzieło złotnicze od zagłady. Od tej działalności, w gruncie rzeczy konserwatorskiej, był już krok tylko do działalności ściśle naukowej. Zrobił go L. za zachętą prof. historii sztuki UJ Mariana Sokołowskiego i już w osiemdziesiątych latach XIX stulecia rozpoczął badania dziejów złotnictwa, w czym pomocne mu było dobre opanowanie rysunku odręcznego. Pierwszą pracę z tego zakresu, pt. Rzecz o kubku srebrnym roboty krakowskiej XVI w. (1886), ogłosił w III tomie „Sprawozdań Komisji Historii Sztuki AU”. W jej zakończeniu dodał, że od dłuższego czasu gromadzi materiały do historii polskiego złotnictwa i dane dotyczące dawnych złotników. Następne tomy „Sprawozdań”, a potem „Prac Komisji Historii Sztuki” przyniosły dalsze monografie i komunikaty, jak o Andrzeju Marstelli, złotniku krakowskim z w. XVI, o gotyckim krzyżu srebrnym w katedrze sandomierskiej, o rogu wielickim z r. 1534, o barokowej monstrancji z Podkamienia i zdobiącym ją złotym wieńcu przypuszczalnie królowej Bony, o złotniku króla Jana Kazimierza Andrzeju Mackensenie i srebrach tzw. podskarbiowskich.

Już w r. 1898 doszedł L. do opracowania obszernej, na archiwaliach opartej pracy pt. Cech złotniczy w Krakowie, którą ogłosił w I tomie „Rocznika Krakowskiego”, a w r. 1933 zakończył działalność w tej dziedzinie wydaniem książki pt. Przemysł złotniczy w Polsce, zawierającej m. in. katalog złotników pracujących w poszczególnych miastach naszego kraju od zarania dziejów aż po w. XIX. L. wyrobił się na nieprzeciętnego znawcę dawnego złotnictwa, jego prace, pisane w warunkach trudnych, były w tym zakresie pionierskimi. Ich znaczenia nie umniejsza fakt, że nie wszystkie ich wyniki się utrzymały, ze względu na późniejsze, na szerszej bazie materiałowej oparte badania. Już w samym poruszeniu leżącej odłogiem tematyki tkwi ogromna zasługa ich autora. Z czasem L. rozszerzył zakres zainteresowań na inne dziedziny dawnej sztuki, czego owocem były liczne prace, artykuły i komunikaty w wydawnictwach Akademii Umiejętności, w „Roczniku Krakowskim” i w „Wiadomościach Numizmatyczno-Archeologicznyeh”. W zredagowanym wspólnie ze Stanisławem Tomkowiczem dziele zbiorowym pt. Kraków, jego kultura i sztuka, ogłoszonym w r. 1904 jako VI tom „Rocznika Krakowskiego”, opracował oprócz całokształtu dziejów krakowskiego rzemiosła artystycznego również całokształt historii malarstwa. Dołączywszy rozdziały o architekturze i rzeźbie, wydał L. w Lipsku w r. 1906 jako 36 tom serii „Berühmte Kunststätten” niemiecką monografię sztuki Krakowa, a w r. 1912 w Londynie, w przekładzie Romana Dyboskiego, angielską, przyczyniając się walnie do popularyzacji piękna Krakowa za granicą. W tematykę z zakresu dawnej sztuki niemieckiej wszedł w obszernej rozprawie pt. Dürer w Polsce („Prace Kom. Hist. Sztuki” 1930 IV), a dziejów kultury dotyczą rozprawy Lud wesołków w dawnej Polsce (1899) oraz Pergameniści i papiernicy krakowscy w ubiegłych wiekach i ich wyroby („Roczn. Krak.” T. 4: 1900). W pełni doceniał doniosłość inwentaryzacji zabytków sztuki: wcześnie, bo już w r. 1888, zinwentaryzował zabytki złotnictwa w krakowskim kościele Franciszkanów, w r. 1916 wydał wspólnie z Feliksem Koperą Kościoły drewniane Galicji Zachodniej, w r. 1924 wspólnie ze Stanisławem Tomkowiczem ogłosił inwentaryzacyjny opis kościoła i klasztoru Dominikanów w Krakowie, a w r. 1926 wspólnie z Koperą opisał iluminowane rękopisy księgozbiorów krakowskich dominikanów i karmelitów. Przez całe życie zbierał materiały do życiorysów artystów polskich, które częściowo wyzyskał, opracowując liczne biografie do niemieckiego słownika, pt. „Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler” (wyd. przez U. Thiemego i F. Beckera). Swoje kartoteki artystów złożył w darze Polskiej Akademii Umiejętności dla „Polskiego Słownika Biograficznego”.

Zaznaczył się również L. na polu działalności społecznej: od końcowych lat w. XIX był członkiem, a przez pewien czas wiceprezesem Grona Konserwatorów Galicji Zachodniej, organizacji skupiającej bezpłatnie pracujących konserwatorów poszczególnych powiatów wspomnianego obszaru zaboru austriackiego, a czynnej aż do chwili utworzenia państwowych urzędów konserwatorskich pod koniec istnienia monarchii habsburskiej. L. oficjalnie sprawował opiekę nad zabytkami powiatu krośnieńskiego, ale działał również w sprawie zabytków w innych powiatach. Czynny był też w Tow. Przyjaciół Sztuk Pięknych, którego przez kilka lat był sekretarzem, a w l. 1914–7 wiceprezesem, oraz w Tow. Przyjaciół Muzeum Narodowego w Krakowie. W r. 1897 należał do zespołu założycieli Tow. Miłośników Historii i Zabytków Krakowa; od samego początku był członkiem jego wydziału, w l. 1928–9 pełnił obowiązki podskarbiego, a 20 V 1934 r. otrzymał godność członka honorowego. Silne więzy łączyły go z Akademią Umiejętności (od 1919 Polską Akademią Umiejętności) w Krakowie: od r. 1886 był współpracownikiem Komisji Historii Sztuki, od 11 II 1892 do 20 IV 1893 r. sekretarzem tej komisji, od 17 XII 1931 r. aż do śmierci jej wiceprezesem. W r. 1897 został wybrany członkiem korespondentem, a w r. 1908 członkiem czynnym Akademii. Odznaczony był Złotym Krzyżem Zasługi.

W związki małżeńskie wchodził L. trzykrotnie: pierwszą jego żoną była Jadwiga Tchórzewska (1863–1885), drugą Karolina Wolańska (1868–1896), z którą miał trzech synów: Adama Bolesława (ur. 9 VI 1888, inżyniera, lotnika-pilota, zamieszkałego obecnie w Toronto w Kanadzie), Leonarda Zbigniewa (ur. 30 IX 1889), który jako emerytowany major-lotnik zginął w kampanii wrześniowej 1939 r. (pozował do postaci lotnika na pomniku dłuta Edwarda Wittiga na placu Unii Lubelskiej w Warszawie), i Jana Tadeusza (ur. 10 V 1891), zamieszkałego obecnie w Londynie); trzecią żoną L-ego była Zofia Muczkowska (1867–1908), z którą miał syna Kazimierza (zob.). L. zmarł 29 VII 1937 r.

 

Portret pędzla J. Gumowskiego w posiadaniu rodziny; Portret pędzla K. Pochwalskiego w posiadaniu syna Adama Bolesława, zaginął w czasie wojny; Projekt K. Laszczki medalu z portretem L-ego (gips, 1918) reprod. w: W. J. Dobrowolski, M. Fredro-Boniecka, Konstanty Laszczka, W. 1959 tabl. 43; – Bochnak A., L. L., „Roczn. Krak.” T. 30: 1938 s. 211–2 (fot.); tenże, Zarys dziejów polskiej historii sztuki, Kr. 1948 s. 14–5, Historia nauki polskiej w monografiach, XXII; Bochnak A., Pieradzka K., Czterdziestolecie działalności Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa 1897–1937, Kr. 1937 s. 40 (fot.), 73, Bibl. Krak., nr 93; Mańkowski T., L. L., „Kwart. Hist.” R. 52: 1938 s. 143; Pagaczewski J., L. L., Prace Kom. Hist. Sztuki, Kr. 1937/8 VII s. 263–4 (fot.); – Akad. Sztuk Pięknych, I; „Roczn. PAU” 1886–1938; – Arch. Paraf. Wszystkich Świętych w Krościenku nad Dunajcem: Liber bapt. (metryka).

Adam Bochnak

 

 
 

Chmura tagów

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.