INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu
 Marcin Radocki      Marcin RADOCKI - fragm. ilustracji Stanisława Dębickiego do sztuki Jana Kasprowicza pt. Bunt Napierskiego, wyd. Lwów 1899.

Marcin Radocki  

 
 
Biogram został opublikowany w 1986 r. w XXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.


 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Radocki Marcin (zm. 1651), nauczyciel szkoły parafialnej, uczestnik powstania Kostki Napierskiego. Zapewne wywodził się z ludu. Wg jego zeznań przed sądem w r. 1651 miał otrzymać w młodości święcenia kleryckie.

Już w r. 1618 R. był nauczycielem w szkole parafialnej we wsi Pcim nad Rabą w woj. krakowskim. Wbrew sugestiom dawniejszych badaczy nie był R. związany z arianizmem. W r. 1651 był już starszym mężczyzną, od 40 lat żonatym, miał dorosłe dzieci. Wg opinii miejscowego proboszcza, wyrażonej przy okazji wizytacji biskupiej, R. był światłym, uczciwym człowiekiem. W dobrach kasztelanii krakowskiej, do której Pcim należał, cieszył się dużym zaufaniem chłopów, bronił ich przed wyzyskiem ze strony kasztelańskich urzędników. Chłopi nieraz powierzali R-emu swe rodowe dokumenty z królewskimi przywilejami w swych zatargach z władzami. Stanisław Oświęcim ocenił R-ego krytycznie; nazwał go «wierutnym łotrem i ordynaryjnym przeciwko każdemu kasztelanowi krakowskiemu, panu swemu, buntownikiem». W powstaniu Kostki Napierskiego niewątpliwie odegrał znaczną rolę. Zapewne łączyły go z przyszłym przywódcą bliskie stosunki – jak przypuszczał Adam Kersten – a może nawet pewna zażyłość, kiedy to Napierski jeszcze przed swym wystąpieniem przebywał na Podgórzu w rejonie Pcimia. W kwietniu 1651 R. pomagał Napierskiemu podrabiać pisma królewskie, przylepiając na nich urzędowe pieczęcie z dawnych listów i różnych mandatów Jana Kazimierza, m. in. podrobił królewski list przypowiedni na zamierzoną służbę Napierskiego w Multanach na nazwisko «pułkownika» Kostki dla zaciągu wojska na Podhalu. R. rozsyłał też podobnie sfabrykowane przez siebie listy królewskie do chłopów. Dn. 20 VI 1651 na wezwanie Napierskiego odpowiedział listem z Pcimia, oświadczając gotowość «najprędzej i najporządniej pospólstwo informować» o podejmowanej walce, ale prosił o spowodowanie uniwersału królewskiego, «by większą wiarę dali, a zatem ochotniej się kupić będą…, by prawi sami się wziąć na dwory szlacheckie… aby już więcej hardość i wyniosłość z złością tyrańską ich [panów] na ziemi nie panowała». R. nie ruszył na wezwanie Napierskiego na Podhale z podburzonymi chłopami, czego ponownie w drugim liście do R-ego tak domagał się «pułkownik», a zwłaszcza o co tak pilnie nalegał w swym czorsztyńskim uniwersale z 22 VI. Napierski zwał tam R-ego «pułkownikiem J. K. Mci», wiernym królowi, wierzył, że przyprowadzi chłopów do Czorsztyna i będzie im «regimentował», dając im «we wszystkim informacyją». Uniwersał ten jednak nie dotarł do ich rąk, a zapewne i do R-ego. Na wieść o klęsce i uwięzieniu Napierskiego R. zbiegł. Ujęto go w pierwszych dniach lipca w Pcimiu. Doprowadzonego do Krakowa R-ego zamknięto najpierw «w więzieniu we dworze» biskupa, «że to kościelny sługa, klerykiem miał być», a potem uwięziono go w zamkowej wieży.

Dn. 6 VII 1651 instygator Grzegorz Tokarski wniósł do akt grodzkich krakowskich oskarżenie przeciwko R-emu tytułując go «honestus magister seu rector scholae Pcimensis». Do aktu oskarżenia dołączono list R-ego, pisany 20 VI do Napierskiego (R. potwierdził jego autentyczność). Na życzenie oskarżonego dla jego obrony powołano trzech spośród szlachty: Klemensa Paczkowskiego, Andrzeja Ulatowskiego i Stefana Ulejskiego, a dla przeprowadzenia śledztwa Szymona Narowskiego. R. zakwestionował kompetencję tego sądu, gdyż jako były kapłan winien odpowiadać przed sądem biskupim, chciał też apelować do Trybunału Kor. w Lublinie. Jednak sąd grodzki krakowski pod przewodnictwem sędziego Hieronima Śmietanki nie uznał tych protestów, gdyż «nie chodzi w sukni duchownej», a przez małżeństwo sprzed 40 lat zerwał z prawem duchownym i ma potomstwo. Dn. 8 VII sąd wydał dekret o «specjalnej inkwizycji», czyli o zastosowaniu tortur. R-ego oskarżono o to, że działał w ścisłym porozumieniu z Napierskim, zgodził się «na dokonanie tej zbrodni… zachęcał do szybkiego wydania uniwersału podburzającego lud». Dn. 11 VII 1651 sąd skazał R-ego na śmierć przez ścięcie głowy mieczem i wystawienie jej na palu. Dn. 13 VII R. sporządził testament na rzecz syna Waleriana. Wyrok wykonano 18 VII (wraz z egzekucją na Napierskim i Stanisławie Łętowskim) na górze Lasota na Krzemionkach za Kazimierzem koło Krakowa. R-emu ścięto głowę i przybito ją na szubienicy «przy drugich hersztach». Syn R-ego, wówczas biskupi organista, wyprosił ciało ojca i pochował je na cmentarzu przy kościele Św. Katarzyny w Krakowie.

Postać R-ego wspominali pisarze, jak Wincenty Gomulicki, Wincenty Rapacki, Jan Kasprowicz, Władysław Orkan, Kazimierz Przerwa-Tetmajer oraz Jalu Kurek w utworach poświęconych Napierskiemu.

 

Baranowski B., Powstanie Kostki Napierskiego w 1651 r., W. 1951 s. 54, 69, 70; Kersten A., Na tropach Napierskiego, W. 1970; tenże, Nowe materiały do powstania Kostki Napierskiego, „Kwart. Hist.” R. 62: 1955 nr 2 s. 185–91; Krukowski J., Nowy materiał do biografii Marcina Radockiego, „Studia Hist.” R. 29: 1986 z. 2 s. 269–74; Kubala L., Kostka-Napierski, Szkice hist., S. 1, W. 1901 s. 319, 322, 325, 329, 335; Przyboś A., Powstanie Kostki Napierskiego 1651 r., „Wierchy” R. 20: 1950–1 s. 67, 69, 73, 74, 80–2; Tazbir J., Arianie i katolicy, W. 1971; Ziejka F., Złota legenda chłopów polskich, W. 1984; – Kochowski W., Annalium Poloniae Climacter I, Kr. 1683 s. 271; Materiały do powstania Kostki Napierskiego 1651 r., Wyd. A. Przyboś, Wr. 1951; Oświęcim, Diariusz 1643–51, s. 327–8, 364; Temberski, Roczniki, s. 185.

                                                                                                                                                                                                                                         Adam Adam Przyboś

 

 
 

Chmura tagów

TAGI

Za pomocą tagów oznaczamy powiązania tematyczne postaci. Pozwalają one eksplorować serwis wg wybranych przez redakcję najważniejszych tematów dla danej postaci.

 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jan Zamoyski

1542-03-20 - 1605-06-03
kanclerz wielki koronny
 

Daniel Schultz

1615 - 1683
malarz
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

  więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.