Russocki Marcjan h. Zadora (1693–1756), generał major. Pochodził z rodziny osiadłej w ziemi zatorsko-oświęcimskiej, pisał się «z Brzezia», był synem Adama.

R. wybrał karierę wojskową; w r. 1736 był już kapitanem, zapewne w regimencie pieszym buławy wielkiej kor., generałem adiutantem hetmana w. kor. Józefa Potockiego. W listopadzie t. r. hetman wysłał R-ego z misją dyplomatyczno-wywiadowczą do Kijowa; polecił mu rezydować przy rosyjskim feldmarszałku B. Ch. Münnichu i bronić polskich interesów, naruszanych na pograniczu podczas wojny rosyjsko-tureckiej. W r. 1737 z rozkazu J. Potockiego zajmował się delegacją rosyjską i posłem austriackim na kongres pokojowy w Niemirowie, opiekował się nimi podczas trwania kongresu (sierpień–październik t. r.) i odprowadził ich do granicy. Po kongresie R. otrzymał polecenie ponownego udania się do Münnicha, znajdującego się wówczas w Połtawie, lecz ociągał się z wykonaniem tego rozkazu. Przynajmniej do lata 1738 przebywał na pograniczu, głównie w Niemirowie, i utrzymywał stałą korespondencję z hetmanem, regimentarzami i Münnichem. Na koszty swej misji R. otrzymał w l. 1736–7 1 800 złp., niewielkie sumy przyznała mu też rada senatu w r. 1737.

R. był kilkakrotnie deputatem do Trybunału Skarbowego w Radomiu, a w r. 1741 do Trybunału Kor. «Familia» podejrzewała wówczas, że J. Potocki w celu realizacji swoich planów rokoszowych zamierza uczynić R-ego marszałkiem Trybunału. Będąc deputatem trybunalskim także w r. n. gorliwie zabiegał R. o interesy hetmana i Mikołaja Kazimierza Radziwiłła, hetmana polnego lit. Przed r. 1744 awansował na podpułkownika (obersterlejtnanta) regimentu pieszego buławy w. kor. Nadal pełnił funkcję generał-adiutanta hetmana w. kor. i reprezentował go np. w lutym 1744 w mediacji między M. K. Radziwiłłem a Janem Tarłą, powaśnionymi o Złoczów. R. posłował na sejm w t. r. z woj. krakowskiego, zaś na sejm 1746 r. z księstwa zatorsko-oświęcimskiego. Na sejmie tym wraz z innymi posłami krakowskimi domagał się przestrzegania alternaty laski marszałkowskiej i nie przystąpił do całowania ręki królewskiej. Został deputatem z Małopolski do rewizji rachunków skarbowych, deputowano go nadto do układania projektów aukcji wojska. Przed r. 1749 został R. generałem majorem, skarżył się jednak «ja tylko jestem komendantem regimentu, a schefem J. O. Wódz, od którego patenta wychodzą a ode mnie tylko rekomendacje». Na sejm 1750 r. posłował R. także z woj. krakowskiego. Dn. 18 III 1752 zrezygnował z pułkownikostwa regimentu dragonii buławy polnej kor. W t. r. był w sztabie kawalerii.

R. był właścicielem od r. 1733 Żyrakowa, Woli Żyrakowskiej i Chotowej w pow. pilzneńskim (od r. 1754). Posiadał też miasteczko Pacanów i część majętności Sielec w ziemi lwowskiej. Przez pewien czas dzierżawił od Radziwiłłów dobra Derewnia. R. zmarł 14 l 1756; w kościele w Pacanowie znajduje się poświęcona mu marmurowa tablica, a pod nią w murze kościoła wmurowane jest serce R-ego.

R. był żonaty z Barbarą z Trzebińskich h. Abdank odmieniony, wdową po Franciszku Trzebińskim h. Jastrzębiec; z tego małżeństwa nie pozostawił potomstwa.

Równocześnie żył inny przedstawiciel tego rodu Marcjan Maciej (zm. 1735), właściciel dóbr Lubcza, Rzeszutki i Fałki, żonaty z Dorotą Marcjanną Żeleńską.

Niesiecki; – Konopczyński W., Polska a Turcja, W. 1924 s. 125; Przyboś K., Sejmik województwa krakowskiego w czasach saskich (1697–1763), Kr. 1981 s. 98, 167; Skibiński M., Europa a Polska w dobie wojny o sukcesję austriacką w latach 1740–1745, Kr. 1913; Wiśniewski J., Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Stopnickiem, Mariówka 1929 s. 185; Zarzycki W., Dyplomacja hetmanów w dawnej Polsce, W. 1976 s. 123; Zielińska Z., Walka „Familii” o reformę Rzeczypospolitej 1743–1752, W. 1983; – Diariusze sejmowe z w. XVIII, II, III; – „Kur. Pol.” 1750 nr 707, 720; – AGAD: Arch. Radziwiłłów Dz. V 314/13496, Metryka Kor. Sigillata s. 264, Arch. Publ. Potockich rkp. 127 s. 10, 31, 43, 61, 88, 162–165, 179, 222–223, 236, 268, 304, 359, 412, 628; AP w Kr. Oddz. na Wawelu: Rel. Castr. Crac. t. 171 s. 695, 731, Rel. Crac. t. 181 s. 2114; B. Czart.: rkp. 579 IV s. 7–9, 28–31, 37, 57–58, 62–63, 67, 78, 86, 103, 104, 114, 128, 142, 145, 147–149, 156–159, 165, rkp. 586 IV s. 225; B. PAN w Kr.: rkp. 307 s. 147–148, 152–154, 158, 165, 200–205, 206–209, rkp. 308 k. 9–11, 15, 16, 31, 103–104, 112, 118, 120, 150, 195, 196, 235, rkp. 310 s. 110, rkp. 1110 s. 301; – Uzupełnienia Stanisława Russockiego z W. na podstawie materiałów rodzinnych: „Summarium documentorum… familiam… Russockich… enucleantium ex actis… in Cracoviensi Archivo Regni asservatis per Theodorum Henricum Korczak Łuszczyński… conscriptum, 1888”.

Henryk Palkij