Święcicki Marek, krypt.: (m. św.), M. Św., pseud. Doctor O’Brien (1915—1994), dziennikarz, prozaik, publicysta.
Ur. 1 VII w Odessie, był synem Michała (zm. 1955), nauczyciela, i Emilii z Morgajewskich (zm. 1974).
Ś. w r. 1923 przeniósł się z rodzicami do Polski i zamieszkał w Ostrogu na Wołyniu, gdzie od r. 1926 uczył się w Gimnazjum im. Marii Konopnickiej. Po zdaniu 15 VI 1935 matury podjął w październiku t.r. studia na Wydz. Prawa Uniw. Warsz.; wkrótce został zastępcą redaktora naczelnego warszawskiego tygodnika akademickiego „Dekada”. W r. 1936 nawiązał współpracę z Polskim Radiem oraz prorządową Agencją Prasową i Publicystyczną «Iskra». W r.n. był przez trzy miesiące korespondentem warszawskich dzienników „Kurier Poranny” i „Gazeta Polska” w Bułgarii, Rumunii i na Węgrzech. Po powrocie w r. 1938 przejął na krótko redagowanie „Dekady”, a w r. 1939 redagował warszawskie miesięczniki „Biuletyn Domów Akademickich” i „Horyzonty”; okresowo był korespondentem „Gazety Polskiej” na Litwie, w Łotwie i Estonii. T.r. zakończył współpracę z Agencją «Iskra» i wyjechał do Paryża, gdzie był praktykantem w biurze Polskiej Agencji Telegraficznej oraz korespondentem „Dekady” i Polskiego Radia. Studiów prawniczych na Uniw. Warsz. nie ukończył.
Po wybuchu 1 IX 1939 drugiej wojny światowej Ś. przez Włochy, Jugosławię i Rumunię wrócił do Warszawy, skąd 13 IX t.r. wyjechał do Lwowa. Gdy Armia Czerwona zajęła 22 IX miasto, został w październiku aresztowany przez NKWD i wysłany w transporcie jenieckim w głąb ZSRR; udało mu się zbiec z transportu, ukrył się we Lwowie, po czym w listopadzie przedostał się do Budapesztu. Współpracował tam z wydawanym przez uchodźców z kraju półtygodnikiem „Wieści Polskie”; działającemu na Węgrzech polskiemu wywiadowi przekazał plany składów broni ukrytych pod Lwowem we wrześniu 1939 przez żołnierzy WP. W grudniu t.r. przez Jugosławię dotarł do Francji i wstąpił do formowanego w dep. Deux-Sevres 4. Warsz. Pułku Strzelców Pieszych. W wydawanym w Lens dzienniku „Narodowiec” publikował pod krypt. (m. św.) reportaże wspomnieniowe z okupowanego Lwowa: W cieniu bolszewickiej gwiazdy (1940 nr 55) oraz Nowe wolne i radosne życie (1940 nr 56). Podczas inwazji niemieckiej na Francję, w maju 1940, walczył ze swym pułkiem w dep. Doubs, a po zawarciu 22 VI t.r. rozejmu ewakuował się do Wielkiej Brytanii. Służył w stacjonującym w Szkocji 2. Baonie 1. Brygady Strzelców Polskich Sił Zbrojnych (PSZ), a od r. 1941 uczył się w Szkole Podchorążych Piechoty w Dundee. Współpracował t.r. z wydawanym w Cupar czasopismem „Odwet”. W ukazującym się w Forfar (od kwietnia 1942 w Glasgow) „Dzienniku Żołnierza” opublikował powieść w odcinkach Jutro rozpocznie się życie… (1942 nr 62—84, 86—112). Po ukończeniu w r. 1942 Szkoły Podchorążych w zespole kulturalno-oświatowym 2. Baonu redagował z Bohdanem Witwickim, a następnie samodzielnie, gazetę oddziału „Wiadomości”. W Dundee zorganizował także kursy z zakresu szkoły średniej, na których wykładał język polski. W r. 1943 przeszedł do redakcji „Dziennika Żołnierza”, a po jego połączeniu w styczniu r.n. z „Dziennikiem Polskim” i powstaniu kierowanego przez Mieczysława Szerera „Dziennika Polskiego i Dziennika Żołnierza” pracował w jego londyńskiej redakcji. Współpracował ponadto z londyńskim dwutygodnikiem „Skrzydła”, wydawanym przez Inspektorat Lotnictwa PSZ, a także redagował i prowadził audycje radiowe w Sekcji Polskiej BBC. Wstąpił w tym okresie do Związku Dziennikarzy Polskich.
Od sierpnia 1944 pracował Ś. w Polskiej Agencji Telegraficznej i jako korespondent został przydzielony do dowodzonej przez gen. Stanisława Sosabowskiego 1. Samodzielnej Brygady Spadochronowej. Podczas operacji «Market Garden» został 17 IX t.r. zrzucony w desancie szybowcowym pod Arnhem; reportaże z toczących się do 27 IX walk publikował pt. „Czerwone diabły” pod Arnhem w „Dzienniku Polskim i Dzienniku Żołnierza” (1944 nr 267—291). W grudniu minister informacji i dokumentacji rządu polskiego na uchodźstwie Adam Pragier wysłał go jako korespondenta do walczącego we Włoszech II Korpusu PSZ, dowodzonego przez gen. Władysława Andersa. Ś., po wkroczeniu 21 IV 1945 z oddziałami II Korpusu do Bolonii, opublikował reportaż ze zdobycia tego miasta pt. Za siedmioma rzekami była Bolonia (Rzym 1945, wyd. 3, Londyn 1946, przekł. angielski, Londyn 1945—6). Reportaże z operacji «Market Garden» zebrał w książce „Czerwone diabły” pod Arnhem (Rzym 1945, przekłady angielski i holenderski, 1945), która została przez angielski dziennik „Times” uznana za bestseller. W tym okresie współpracował z czasopismami wydawanymi we Włoszech („Dzien. Żołnierza Armii Pol. na Wschodzie”, „Na Szlaku Kresowej” i „Parada”). W marcu t.r. przystąpił do Polskiego Ruchu Wolnościowego «Niepodległość i Demokracja», ale nie angażował się w jego działalność. Po zakończeniu wojny wrócił do Londynu i pracował jako oficer prasowy gen. Andersa, pełniącego do 27 V obowiązki Naczelnego Wodza PSZ; towarzyszył mu m.in. w wizytacji okupowanych przez PSZ części Niemiec.
W poł. r. 1945 został Ś. zdemobilizowany w stopniu podporucznika; wrócił do redakcji „Dziennika Polskiego i Dziennika Żołnierza”, w której został sekretarzem, a następnie w r. 1947 zastępcą redaktora naczelnego Tadeusza Horko. Publikował recenzje literackie i muzyczne w londyńskich tygodnikach: „Polska Walcząca”, redagowanym przez Tymona Terleckiego, oraz „Wiadomościach”, redagowanych przez Mieczysława Grydzewskiego. Kolejny zbiór reportaży z walk II Korpusu oraz z okupowanych Niemiec ogłosił w r. 1946 pt. Ostatni rok wojny (Glasgow). Uczestniczył w powołaniu w r. 1948 Międzynarodowej Federacji Wolnych Dziennikarzy Europy Środkowej i Wschodniej. Od r. 1950 współpracował z sekcją polską Radia Wolna Europa (RWE) «Głos Wolnej Polski» w Nowym Jorku, a w styczniu 1952 dołączył do sekcji polskiej tworzącej się w Monachium redakcji europejskiej rozgłośni RWE. Został zastępcą kierującego nią Jana Nowaka (Zdzisława Jeziorańskiego) i od 3 V t.r. prowadził z nim cotygodniowe audycje „Poznajmy się bliżej”. W marcu 1955 wyjechał do Nowego Jorku i przejął obowiązki Stanisława Strzetelskiego, zwolnionego z funkcji kierownika rozgłośni amerykańskiej sekcji polskiej RWE; znalazł się tam w kręgu przyjaciół Jana Lechonia. We wrześniu t.r. wrócił do Monachium jako zastępca Nowaka, ale skonfliktowany z nim odszedł z rozgłośni RWE w grudniu. Od stycznia 1956 pracował w monachijskim biurze radia «Głos Ameryki»; redagował audycje gospodarcze i polityczne, a w okresie powstania na Węgrzech w październiku i listopadzie t.r. prowadził własną audycję.
W kwietniu 1957 wyjechał Ś. do Nowego Jorku, gdzie dla dyrektora RWE J. C. Egana oraz wicedyrektora Radia T. Browna przygotowywał pod pseud. Doctor O’Brien poufne opracowania programowe i polityczne dotyczące audycji RWE. W styczniu r.n. przeniósł się do Waszyngtonu i pracował tam w sekcji polskiej «Głosu Ameryki». Redagował audycje polityczne i gospodarcze, a także cykl o problemach i obyczajach w USA pt. „Rozmaitości amerykańskie”. W l. 1964, 1969, 1972, 1973, 1980 i 1982 odwiedzał Polskę. Ogłosił z Różą Nowotarską biografię posła do Izby Reprezentantów USA Tadeusza Machrowicza pt. Gentelmen z Michigan (Londyn 1970, przekł. angielski, Londyn 1974), a samodzielnie artykuł Liberał i apostazja („Książka o Grydzewskim”, Londyn 1971). Po wprowadzeniu w Polsce 13 XII 1981 stanu wojennego prowadził w sekcji polskiej «Głosu Ameryki» audycje „Echa wydarzeń dnia” oraz „Wydarzenia i ludzie”. Ogłosił tom opowiadań autobiograficznych Pasażer na gapę (Londyn 1983, wyd. 2, W. 1986). Opublikował też cykle swoich audycji, które prowadził w «Głosie Ameryki»: z r. 1988 pt. Z mikrofonem przez historię (W. 1990), m.in. o zbrodni katyńskiej, oraz z l. 1990—1 pt. Z mikrofonem przez USA (W. 1991), o historii i systemie politycznym tego kraju. Po przełomie politycznym w r. 1989 został w listopadzie t.r. korespondentem «Głosu Ameryki» w Polsce. W styczniu 1993 przeszedł na emeryturę. Za audycje o zbrodni katyńskiej z r. 1988 otrzymał honorowe członkostwo Stow. Rodzin Katyńskich. Był członkiem Polskiego Inst. Naukowego i Inst. Piłsudskiego w Nowym Jorku oraz waszyngtońskiego Polsko-Amerykańskiego Stow. Sztuki. Zmarł 11 VIII 1994 w Waszyngtonie, został pochowany na cmentarzu paraf. w Warszawie-Włochach przy ul. Rybnickiej (sektor C2 rząd 2 grób 11). Był odznaczony Krzyżem Walecznych oraz francuskim Krzyżem Kombatanckim i brytyjskim Medalem Obrony.
W małżeństwie z Krystyną Kuratowską (1920— 2008), grafikiem, profesorem Corcoran School of Art w Waszyngtonie, miał Ś. syna Michała.
Pośmiertnie wydano wspomnienia Ś-ego pt. 40 lat w Waszyngtonie, książka nie dokończona (W. 1995) oraz artykuł Pięćdziesięciolecie dziennikarskie („Dziennikarze polscy na emigracji”, Red. B. Wierzbiański, W. Piątkowska-Stepaniak, Opole 2001).
Bibliografia czasopism warszawskich, W. 1994—6 I—II; Encyklopedia polskiej emigracji i Polonii, Tor. 2005 V; Czachowska, Literatura pol. Bibliogr., I—II; Gawlikowski L., Pracownicy Radia Wolna Europa, W. 2015 (bibliogr., fot.); Mały słownik pisarzy polskich na obczyźnie 1939—1980, W. 1993; Słown. pseudonimów, IV; Who’s Who in Polish America, 1996—1997, Nowy York 1996 (dot. także żony); — Chwastyk—Kowalczyk J., Londyński „Dziennik Polski” 1940—1943, Kielce 2005; taż, Londyński „Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza” 1944—1989, Kielce 2008; Danilewicz-Zielińska M., Szkice o literaturze emigracyjnej, Wr. 1992; Dopóki jest „Dziennik” — jestem..., Red. K. Bzowska-Budd, Londyn 2000; Grabowski W., Polska Agencja Telegraficzna 1918—1991, W. 2005; Księga gości Jana Lechonia, Oprac. B. Dorosz, Tor. 1999; Leibich A., Na obcej ziemi, Londyn 1947; Literatura pol. na obczyźnie, I—II; Literatura polska na obczyźnie, 1939—1989, Kat. 1996 II; Piątkowska-Stepaniak W., „Nowy Dziennik” w Nowym Świecie, Opole 2000; taż, Polska w Nowym Jorku, Opole 2012; Pilch A., Prasa studencka w Polsce 1918—1939, Kr. 1990; Pszenicki K., Tu mówi Londyn, W. 2009; Święch J., Literatura polska w latach II wojny światowej, W. 1997; Tucholski J., Spadochroniarze, W. 1991; — Nowak-Jeziorański J., Wojna w eterze, Kr. 2005; Nowak-Jeziorański J., Giedroyc J., Listy 1952—1998, Wr. 2001; Sokopp E. M., Pisane na kolanie, W. 1997; — „Nowy Dzien.” [Nowy Jork] 1994 nr z 23 VIII (wspomnienia pośmiertne); — Arch. IPN w W.: sygn. IPN BU 1218/27010 (akta paszportowe, fot.); Arch. Uniw. Warsz.: sygn. RP 47416 (akta studenckie, fot.).
Wiesława Piątkowska-Stepaniak