INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Maria Zofia Teodozja Sobańska (z domu Górska)  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1999-2000 w XXXIX tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Sobańska z Górskich Maria Zofia Teodozja, pseud. Krempski (1865–1951), działaczka społeczna i charytatywna, organizatorka salonu towarzyskiego w Warszawie. Ur. 13 IX w Warszawie, była najstarszą córką Konstantego Górskiego (zob.) i Julii z książąt Golicynów.

Spędziła dzieciństwo w rodzinnym majątku Motkowice (pow. jędrzejowski), potem jako wolna słuchaczka studiowała na Wydz. Filozoficznym Uniw. Lwow. Miała duże zdolności muzyczne i wyjeżdżała kilkakrotnie do Paryża, gdzie brała lekcje śpiewu u Edwarda Reszkego. W r. 1886 wyszła za mąż za Kazimierza Sobańskiego (zob.) i zamieszkała w odziedziczonym przez niego majątku Guzów w pow. błońskim. W r. 1907 wyjechała z chorym mężem na długą kurację do Egiptu. Po jego śmierci w lutym 1909 przeniosła się do Warszawy do własnej rezydencji przy ul. Kredytowej 3. Od r. 1910 współdziałała ze Stanisławem Wojciechowskim w redagowaniu tygodnika „Społem”. Przekazała Warszawskiemu Związkowi Stow. Spożywczych 3 tys. rb. na wydawanie broszur popularyzujących zasady spółdzielczości. W tym okresie przejęła od swej matki pracę i finansowanie działalności «Patronatu» pełniącego opiekę nad więźniami. W swoim mieszkaniu prowadziła salon literacki.

W jesieni 1914 S. została sekretarką zarządu Komitetu Opieki nad Jeńcami Polakami, Czechami i in. Słowianami; prowadziła korespondencję z organizacjami polskimi na terenie Rosji, organizowała wysyłki paczek dla jeńców – Polaków z armii austro-węgierskiej i pruskiej oraz dyżury na dworcach warszawskich, gdzie udzielano pomocy w gotówce i naturze jeńcom polskim, gdy byli przewożeni przez Warszawę. W końcu marca 1915 wraz z Janem Czarnowskim wyjechała z ramienia Komitetu na Syberię i dotarła do skupisk jenieckich, m.in. w okolicach Tomska, Krasnojarska i Irkucka. Organizowali oni bezpłatne kuchnie i przekazywali fundusze na ich prowadzenie, na zakup bielizny i ubrania, a przede wszystkim starali się o zezwolenie na wyjazd jeńców do europejskich guberni rosyjskich. W czasie ponad trzymiesięcznej podróży S. przekazała organizacjom jenieckim ok. 250 tys. rb. Większość tych pieniędzy uzyskała dzięki swym znajomościom w Piotrogrodzie. Po powrocie z Syberii zamieszkała w Piotrogrodzie, gdzie w jesieni 1915 została członkiem zarządu Wydz. Opieki Komitetu Obywatelskiego, w którym zajmowała się ochronami i szkołami polskimi. Była również członkiem zarządu Centralnego Schroniska dla Bezdomnych Polaków. W r. 1916 została na krótko aresztowana w Piotrogrodzie. W okresie rewolucji październikowej 1917 r. z ramienia Komendy Głównej Polskiej Konfederacji Wojskowej przewoziła z narażeniem życia rozkazy do dowództwa Legionu Polskiego w Finlandii. W r. 1918, w czasie ewakuacji rozproszonych oddziałów polskich do punktów ewakuacyjnych w Finlandii i w Murmańsku, ukrywała w swoim domu przewożonych przez Piotrogród oficerów i żołnierzy polskich. W t.r. na podstawie własnych wspomnień i obserwacji napisała utwór literacki o sprawach polskich w Rosji w czasie pierwszej wojny światowej pt. Zwyciężyła („Tyg. Ilustr.” 1920 nr 23–33).

S. wróciła do Polski w r. 1918. Była od r. 1919 przez kilka lat wiceprezesem warszawskiego oddziału Narodowej Organizacji Kobiet. Wznowiła w swym mieszkaniu przy ul. Kredytowej cotygodniowe spotkania wybitnych ludzi. W okresie międzywojennym nabrały one dużego znaczenia. W salonach S-iej (zwanej przez przyjaciół «panią Marylką») bywali znani politycy jak: Roman Dmowski, S. Wojciechowski, Kajetan Morawski, wybitni uczeni, m.in. Tadeusz Zieliński i Józef Ujejski, a przede wszystkim świat literacki: Maria Dąbrowska, Kazimiera Iłłakowiczówna, Jarosław Iwaszkiewicz, Jan Lechoń, Kazimierz Wierzyński, Tadeusz Pruszkowski, Pia Górska. W r. 1921 S. współdziałała w założeniu i prowadzeniu taniej kuchni dla niezamożnej inteligencji warszawskiej w Al. Jerozolimskich 43. Kuchnia ta, do której produkty dostarczał Związek Ziemian, wydawała codziennie ok. 1 100 posiłków. S. była współinicjatorką założenia Tow. Pomocy Powołaniom Kapłańskim (późniejsze Tow. św. Tomasza z Akwinu); została przewodniczącą tego towarzystwa i w jej mieszkaniu odbywały się zebrania zarządu. Miało ono na celu ułatwienie wyjazdu młodym księżom na wyższe studia do Rzymu. W l. trzydziestych S. publikowała felietony w „Gazecie Świątecznej”, „Małym Dzienniku” i innych czasopismach, czasem pod pseud. Krempski.

W czasie okupacji niemieckiej S. przebywała w Warszawie, ukrywając w mieszkaniu poszukiwanego przez Gestapo kuzyna Szymona Karskiego. Urządzała nadal, choć w mniej licznym gronie, spotkania towarzyskie. W tym okresie częstymi gośćmi, poza niektórymi wyżej wymienionymi, byli m.in.: Aleksander Bocheński, Jerzy Andrzejewski, Adam Mauersberger, Włodzimierz Dworzaczek. Mieszkanie S-iej wypełnione było antykami i obrazami znanych polskich malarzy; m.in. znajdowało się 12 płócien Stanisława Ignacego Witkiewicza stanowiących fryz w pokoju jadalnym, a przedstawiających znaki Zodiaku. W czasie powstania warszawskiego 1944 r. zostało ono spalone.

Po powstaniu S. zamieszkała w Skierniewicach. W r. 1946 przeniosła się do Warszawy. Nie mając środków do życia, została przyjęta do przytułku fundacji jej teścia Feliksa Sobańskiego (zob.), prowadzonego przez felicjanki, gdzie zmarła 8 III 1951. Pochowana została na cmentarzu Powązkowskim. Odznaczona była Krzyżem Oficerskim Orderu Polonia Restituta, Złotym Krzyżem Zasługi oraz papieskim Krzyżem Pro Ecclesia et Pontifice.

W małżeństwie z Kazimierzem Sobańskim S. dzieci nie miała. Adoptowała swego bratanka Pawła Górskiego, syna Pawła i Gabrieli z Kossakowskich.

 

Łoza, Czy wiesz, kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania; – Zbyszewska Z., Ministerstwo polskiej biedy, W. 1983; – Czarnowski J., Aż do Bajkału, „Świat” 1915 nr 30, 31; Dąbrowska M., Dzienniki, W. 1988 I–IV; Iwaszkiewicz J., Aleja Przyjaciół, W. 1984 s. 6; tenże, Podróże do Włoch, W. 1977 s. 52, 64; Jaroszewicz A., Libretto finansisty. (Wspomnienia 1881 do 1947), W. 1968; Kalendarzyk polityczno-historyczny m. stoł. Warszawy na 1916 r., W. 1916 s. 142; Krzywoszewski S., Długie życie. Wspomnienia, W. 1947 I 22; Morawski K., Tamten brzeg – wspomnienia i szkice, Paryż [1950] s. 113–14; Nałkowska Z., Dziennik czasu wojny, W. 1970 s. 414–15; Waydel-Dmochowska J., Dawna Warszawa, W. 1958 s. 242, 455–7; taż, Jeszcze o dawnej Warszawie, W. 1960 s. 110–11; – „Dzień” 1915 nr z 9 VII; „Kultura” [Paryż] 1961 nr 5 s. 129; „Sprawa Pol.” 1915 nr 5 s. 13, 1916 nr 2 s. 15, nr 3 s. 44; – B. Narod.: rkp. 7419 t. 27, 8319 t. 1, 9665–9666, 9742–9743, 9778; B. Ossol.: rkp. 15766 II, 15778 II; B. PAN w Kr.: rkp. 1881 tr 34; CAW: sygn. KW 112/S–2058; – Wspomnienia: Marii Górskiej z Łubieńskich, Pii Górskiej, S. Karskiego, Zofii Libiszowskiej z Ł., Zofii Łuszczewskiej i Teresy Tyszkiewiczowej w mater. Krzysztofa Górskiego z Genewy.

Stanisław Konarski

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 
Partner ms-warszawa.png

Postaci powiązane

 

Konstanty Górski h. Bożawola

1827-05-08 - 1901-03-01 ziemianin
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Jerzy Duszyński

1917-05-15 - 1978-07-23
aktor filmowy
 

Jerzy Lipman

1922-04-10 - 1983-11-11
operator kamery
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 

Maurycy Mann

1814-10-02 - 1876-11-13
publicysta
 
 

Henryk Piątkowski

1853-08-04 - 1932-06-03
malarz
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.