INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY INTERNETOWY POLSKI SŁOWNIK BIOGRAFICZNY
iPSB
  wyszukiwanie zaawansowane
 
  wyszukiwanie proste
 
Biogram Postaci z tego okresu

Michał Aleksander Ronikier h. Gryf  

 
 
Biogram został opublikowany w latach 1989-1991 w XXXII tomie Polskiego Słownika Biograficznego.
 
 
 
Spis treści:
 
 
 
 
 

Ronikier Michał Aleksander h. Gryf (1728–1802), stronnik «familii», generał wojsk kor., cześnik litewski. Wg tradycji rodzinnej Ronikierowie pochodzili ze Śląska. Już w XVII w. byli osiedli na Żmudzi. R. był synem Piotra, pułkownika wojsk lit. (zm. po 1764), i Saksonki, Doroty von Cosel.

Po służbie w wojsku saskim karierę w Polsce R. zaczynał ok. 10 XI 1755, gdy, mając dotąd tylko tytuł kamerjunkra J.K.M., otrzymał funkcję generała-adiutanta hetmana polnego lit. Michała Massalskiego. Wiosną i latem 1758 przebywał w Petersburgu z królewiczem Karolem. Zbliżył się wówczas do stolnika Stanisława Poniatowskiego. W styczniu lub lutym 1759 uzyskał patent na generała-majora wojsk kor. Jako stronnik «familii» w marcu 1761 został posłem wiłkomierskim na sejmiku, który zdaniem niechętnego Czartoryskim Matuszewicza «absolute był zerwany» i prawdopodobnie licząc się z opozycją przy rugach R. w ogóle się na sejmie nie pojawił. W kwietniu 1763 w towarzystwie innych bojowników familii uczestniczył w przegranej przez Czartoryskich fundacji Trybunału lit., a we wrześniu t. r. na sejmiku wiszeńskim w gronie doborowej młodzieży «puławskiej» przeprowadzał siłą obiór deputatów po myśli książąt. W czasie ostatniego bezkrólewia był szefem jednego z oddziałów należących do nadwornych zaciągów «familii». Dn. 7 V 1764, w dniu otwarcia sejmu konwokacyjnego, on i jego podkomendni obok wojsk rosyjskich ubezpieczali zamkową bramę. Kilka dni później R. na czele 300-osobowego oddziału, towarzyszącego wojskom rosyjskim, wyruszył w pościg za siłami hetmana Branickiego i gonił go aż do granicy węgierskiej. Po pacyfikacji został nominalnym szefem nadwornej jazdy królewskiej, faktycznie dowodzonej przez gen. Andrzeja Poniatowskiego; niebawem zrezygnował z tej komendy na rzecz Karola Brühla.

Mianowany w grudniu 1764 łowczym nadwornym lit., 19 X 1765 został cześnikiem lit., zaś 12 VI 1766 otrzymał Order Św. Stanisława. Sejm 1766 r. powołał R-a w skład Komisji Wojskowej Kor. Dn. 18 I 1767 R. wziął udział w zebraniu założycielskim loży «Cnotliwy Sarmata» i podpisał dokument założycielski. Latem t. r. bawił w Spa. Na przełomie lipca i sierpnia 1768 był na Rusi, skąd przekazywał królowi wiadomości o zachowaniu się Franciszka Salezego Potockiego i pośredniczył w odciąganiu od konfederacji barskiej części prywatnych wojsk Teodora Potockiego, star. smotryckiego; siły te powierzał R. komendzie Ksawerego Branickiego. Jak się wydaje już wówczas oddawał się przede wszystkim interesom majątkowym, finalizując transakcję kupna dóbr załozieckich (woj. ruskie i podolskie) z wojewodzicem poznańskim Piotrem Potockim. W marcu 1771 wraz ze star. upickim Krzysztofem (?) Puzyną był w Jassach, w głównej kwaterze wojsk rosyjskich. Wobec uwięzienia przez Rosjan szwagra R-a, Józefa Miączyńskiego (w maju 1771), R. wraz z Mikołajem Józefem Radziwiłłem, także szwagrem Miączyńskiego, poręczyli materialnie za uwięzionego (każdy zapłacił po 2 tys. dukatów) i umożliwili mu odzyskanie wolności. Nie wiemy kiedy R. został generałem-lejtnantem; tym tytułem podpisywał się na dokumencie sporządzonym 25 I 1772. W styczniu 1775 prezydował Komisji Skarbowej Kor.

W czasie kampanii sejmikowej przed sejmem 1776 r. R. został przez dwór przeznaczony do poselstwa z woj. czernihowskiego. Pojawiwszy się w początkach lipca 1776 w okolicach Włodzimierza Wołyńskiego najpóźniej 5 VII R. alarmował stamtąd dwór i O. Stackelberga, że Branicki zmierza nie tylko do niedopuszczenia królewskich kandydatów, ale i do zawiązania opozycyjnej konfederacji. Prosił ambasadora o spowodowanie, by rosyjska komenda wojskowa dała na ten sejmik szczególną baczność i zapewniał, że jeśli dowódca wojsk rosyjskich we Włodzimierzu będzie słuchał jego rozkazów, on w pełni zapanuje nad sytuacją. Zaręczenia te nie znalazły pokrycia w faktach; wedle relacji kaszt. czernihowskiego Józefa Ludwika Podhorodeńskiego, przekazanej królowi przez wrogiego kandydaturze R-a Ksawerego Branickiego, R., który wszedł do sejmikowego kościoła w otoczeniu uzbrojonych ludzi, został przez oburzonych tym faktem obywateli rozbrojony i zmuszony do ratowania się ucieczką. Składając Stanisławowi Augustowi relację z niefortunnych starań o poselstwo, R. wskazywał w nich dowód swej nieposzlakowanej dla króla wierności, podawanej przez nieżyczliwych w wątpliwość z racji powinowactwa z Miączyńskimi. Sprawa poselstwa R-a rozważana była jeszcze w końcu lipca i początkach sierpnia 1776, gdy Stackelberg proponował królowi jego kandydaturę z powtórnego sejmiku w ziemi wiskiej. Nie wiadomo, czy projekt ten upadł wskutek przekazanej ambasadorowi opinii, że R. nie jest ani wybitnym mówcą, ani w ogóle człowiekiem, który przynosiłby zaszczyt jakiemukolwiek stronnictwu, czy też wskutek trudności ewentualnego przeforsowania jego kandydatury. Po 1776 r. urywa się ślad udziału R-a w życiu publicznym; nie wiadomo, za co dostał w r. 1785 Order Orła Białego. W początkach r. 1787 zrezygnował z cześnikostwa lit. na rzecz Roberta Brzostowskiego; przywilej na tę dygnitarię, którą Brzostowski zapewne od R-a kupił, wystawił Stanisław August 19 II 1787.

Po ojcu «chudy cale pachołek» (M. Matusiewicz), R. zyskał materialne podstawy aktywności publicznej dzięki ożenkowi z zamożną wdową Marianną Karoliną (a nie Elżbietą, jak podaje T. Żychliński) z Oborskich, córką kaszt. bracławskiego Karola (zob.), wdową po Zygmuncie Linowskim, kaszt. łęczyckim, poślubioną przed 14 II 1759. Linowska, prawdopodobnie blisko związana z bpem Kajetanem Sołtykiem, zapisała R-owi 60 tys. złp. w kontrakcie ślubnym. W początkach 1760 r. otrzymał od hetmana w. lit. Michała Kazimierza Radziwiłła korzystny zastaw, w l. 1768–72 przeprowadzał transakcję kupna Załoziec (miasto i 13 wsi – ok. 86 tys. złp. dochodu rocznego). Sejm rozbiorowy, powołując się na «zawsze życzliwą jego dla majestatu naszego [tj. królewskiego] wierność» przyznał R-owi emfiteuzę na star. chwejdańskie i wojnutskie (oba na Żmudzi) oraz Kryniczany w pow. kamienieckim na Podolu. Te ostatnie drogą wymiany stały się dobrami ziemskimi, co potwierdziła konstytucja sejmowa w r. 1776. Dn. 21 VII 1779 Stanisław August dodał R-owi Nowe Miasto na Żmudzi, przyległość star. chwejdańskiego, także jako 50-letnią dzierżawę. Trzy lata później R. wybudował tu drewniany kościół. W skład dochodów R-a wchodziła też przyznana mu przez Józefa II pensja na star. śniatyńskim w Galicji; w r. 1793 pisał, że pobiera ją od lat kilkunastu. Wg Żychlińskiego R. posiadał nadto Suginty na Żmudzi (tuż pod Nowym Miastem), Czernino i Wakijów w Lubelskiem. Przejściowo był też właścicielem sprzedanej Stanisławowi Poniatowskiemu Góry w ziemi zakroczymskiej. W l. 1782–6 wielokrotnie upominał się R. o zwrot pożyczonej gotówki u podkomorzego lit. Hieronima Radziwiłła, a po jego śmierci korespondował w tej sprawie z woj. wileńskim Karolem Radziwiłłem; w tymże czasie (1784–6) procesował się o Wojnutę z posesorem tej królewszczyzny, Billewiczem. Do połowy lat osiemdziesiątych mieszkał głównie w Załoźcach na Podolu, potem w Nowym Mieście. W r. 1787 rozpoczęła się sekwestracja dóbr załozieckich, których pasywa przewyższały aktywa. Zapewne w związku z tym bankructwem w październiku t. r. przymawiając się królowi o wsparcie materialne przypominał, że ze względu na deficyt skarbu nie domagał się przyrzeczonej mu niegdyś pensji 100 dukatów miesięcznie. W marcu 1794 R. prosił Stanisława Augusta o spowodowanie ingerencji rosyjskich zarządców guberni mińskiej w sprawy spadkowe Woronieckich; liczył, że to ułatwi mu udział w spadku ze względu na pokrewieństwo między Woronieckimi a Miączyńskimi, rodziną jego dwóch ostatnich żon. W lipcu 1794 Wydział Bezpieczeństwa Rady Najwyższej Narodowej rozpatrywał podanie R-a o zgodę na wyjazd do Tylży «dla poratowania sil osłabionych». R. zmarł w r. 1802.

Był R. żonaty trzykrotnie: po śmierci Marianny Karoliny z Oborskich, 1. v. Linowskiej, damy Orderu Krzyża Gwiaździstego w r. 1746, ożenił się z córką woj. podlaskiego Antoniego Miączyńskiego (zob.) Teresą (wniosła mu 500 tys. złp. zabezpieczonych na Załoźcach), a po raz trzeci (12 XI 1781) ze stryjeczną siostrą swej drugiej żony Józefą z Miączyńskich, starościanką kamieniopolską (wniosła 200 tys. złp. posagu). Z pierwszego małżeństwa R. nie pozostawił potomstwa. Z drugiej żony miał syna Antoniego (w r. 1793 jeszcze niepełnoletni), z trzeciej – synów: Stanisława Augusta (ur. 1785) i Kazimierza Józefa (1787–1863). Miał R. otrzymać austriacki tytuł hrabiowski w r. 1783 (Dunin Borkowski), czy też w r. 1785 (Żychliński). Wg Szymona Konarskiego dopiero jego synom, Stanisławowi Augustowi i Kazimierzowi Józefowi, został przyznany tytuł rosyjski w r. 1850.

 

Estreicher; PSB (Józef Miączyński, Andrzej Poniatowski – R. figuruje tu z błędnym imieniem); Słown. Geogr. (Nowe Miasto, Trawlany, Załoźce); Boniecki, XIV (Linowscy); Borkowski, Almanach; tenże, Panie polskie przy dworze rakuskim, Lw. 1891; Konarski S., Armorial de la noblesse polonaise titrée, Paris 1958; tenże, O heraldyce…, Paryż 1967; Żychliński, X; Diariusz sejmu ekstraordynaryjnego dwuniedzielnego warszawskiego 27 aprilis A.D. 1761 (wykaz posłów); Łoza, Hist. Orderu Orła Białego; tenże, Kawalerowie; Wolff, Senatorowie W. Ks. Lit.; – Hass, Sekta farmazonii warsz.; Konopczyński W., Polska w dobie wojny siedmioletniej, W. 1909–11; Korzon, Wewnętrzne dzieje, IV (błędna informacja, jakoby R. wchodził w skład pierwszego kompletu Komisji Wojskowej Kor.); Nieć J., Młodość ostatniego elekta, Kr. 1935; Rychlikowa I., Losy fortun magnackich w Galicji 1772–1815, „Kwart. Hist.” R. 33: 1988 z. 3; Wilkoszewski W., Rys historyczno-chronologiczny Towarzystwa Wolnego Mularstwa w Polsce, Londyn 1968; – Korespondencja między Stanisławem Augustem a Ksawerym Branickim, Wyd. L. Gumplowicz, Kr. 1872 s. 64; Listy nad wypadkami politycznymi w Polsce pisane w latach 1763 i 1766, P. 1846 s. 59; Lubomirski S., Pamiętniki, Lw. 1925; tenże, Pod władzą księcia Repnina, Wyd. J. Łojek, W. 1971; Materiały do dziejów bezkrólewia po śmierci Augusta III i pierwszych lat dziesięciu panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego, Lw. 1857 I 36, 59, 60; Matuszewicz, Diariusz, II; Mémoires du roi Stanislas-Auguste, I; Ostrowski T., Poufne wieści z oświeconej Warszawy, Wr. 1972; Polska stanisławowska w oczach cudzoziemców, W. 1963; Vol. leg., VII 462, 465, VIII 435–6, 686, 774–5, 907–8; – „Kur. Pol.” 1759 nr z 14 II; AGAD: Arch. Król. Pol. 304 k. 95v., Arch. Publ. Potockich 279b/4 k. 756–758, Arch. Radziwiłłów Dz. V 13 265, 13 266, 13 267, Arch. Roskie, Koresp. XVIII 48; B. Czart.: rkp. 685, 607, 698, 700, 723, 736, 842, 847; B. Jag.: rkp. 6128 III, 6147/13; B. PAN w Kr.: rkp. 1, 6, 3391, 3416; – Informacje Jerzego Michalskiego z W. (odnośnie do sejmu 1776 r.).

Zofia Zielińska

 

 
 
 
Za treści publikowane na forum Wydawca serwisu nie ponosi odpowiedzialności i są one wyłącznie opiniami osób, które je zamieszczają. Wydawca udostępnia przystępny mechanizm zgłaszania nadużyć i w przypadku takiego zgłoszenia Wydawca będzie reagował niezwłocznie. Aby zgłosić post naruszający prawo lub standardy współżycia społecznego wystarczy kliknąć ikonę flagi, która znajduje się po prawej stronie każdego wpisu.

Media

 

Postaci powiązane

 
 
 
 

Postaci z tego okresu

 

w biogramy.pl

 

Hugo Kołłątaj (Kołłontay)

1750-04-01 - 1812-12-28
filozof
 
więcej  

Postaci z tego okresu

 

w ipsb

 
 

Rafał Dzierżek h. Nieczuja

XVIII wiek - przełom XVIII/XIX wieku
uczestnik wojny z Rosją w 1792
 

Giovanni Antonio Ricieri

1679-05-12 - 1746-05-15
kompozytor
 
więcej  
  Wyślij materiały Wyślij ankietę
 
     
Mecenas
 
Uzywamy plików cookies, aby ułatwić Ci korzystanie z naszego serwisu oraz do celów statystycznych. Jeśli nie blokujesz tych plików, to zgadzasz się na ich użycie oraz zapisanie w pamięci urządzenia. Pamiętaj, że możesz samodzielnie zarządzać cookies, zmieniając ustawienia przeglądarki.
Informację o realizacji Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych (RODO) przez FINA znajdziesz tutaj.