Tarnowski Michał Stanisław h. Rola (zm. po 1744), kasztelan biecki, kasztelan sieradzki.
Pochodził z zamożnej, wpływowej rodziny osiadłej na pograniczu woj. łęczyckiego i ziemi gostynińskiej. Był synem Macieja Aleksandra (zm. 1698), łowczego łęczyckiego, star. siewierskiego, i poślubionej w r. 1666 Krystyny z Dembińskich (zm. 6 III 1695), dwukrotnej wdowy po burgrabiach krakowskich Karolu Szembeku (zm. przed 4 V 1656) i Adamie Kochańskim (zm. 1665). Ojciec T-ego przeniósł się po ślubie do woj. krakowskiego. T. miał braci Adama Pawła (zm. 1712?), proboszcza siewierskiego, i Franciszka oraz siostrę Aleksandrę, zamężną za Andrzejem Lepiszewiczem.
Dn. 2 VIII 1695 otrzymał T. nominację na urząd łowczego łęczyckiego, z którego wcześniej zrezygnował ojciec, lecz tytułu używał dopiero po jego śmierci. Przed lipcem 1696 objął również star. siewierskie w należącym do biskupów krakowskich księstwie siewierskim. Na sejmiku przedkonwokacyjnym woj. krakowskiego w Proszowicach, podczas bezkrólewia po śmierci Jana III, podpisał 27 VII t.r. akt zawiązanej wtedy konfederacji. Wziął udział w elekcji w r. 1697 i z woj. krakowskim oddał głos na elektora saskiego Fryderyka Augusta Wettyna. Sejmik krakowski, obradujący 15 IX t.r., powierzył mu pobór podymnego w powiatach krakowskim i szczyrzyckim; na poborcę wybierany był ponownie w l. 1699 i 1701–2. Na ręce bp. krakowskiego Stanisława Kazimierza Dąmbskiego złożył 6 IX 1700 rezygnację ze star. siewierskiego, tłumacząc swą decyzję odległością. Niewykluczone, że w r. 1701 był marszałkiem dworu bp. włocławskiego Stanisława Szembeka. Nominowany 15 V 1706 na kaszt. bieckiego, wziął udział w walnej radzie konfederacji sandomierskiej we Lwowie w lutym 1707 i podpisał uchwalone wtedy „Poparcie konfederacji sandomierskiej”. Uczestniczył też w radzie obradującej w lipcu t.r. w Lublinie, która wobec ubiegłorocznej abdykacji Augusta II zdecydowała o ogłoszeniu 7 VII interregnum i podpisał się pod tym aktem. Obecny był na sesjach rady wznowionych we wrześniu; wszedł wówczas z senatu do deputacji delegowanej do boku prymasa S. Szembeka i marszałka konfederacji Stanisława Denhoffa. Po powrocie Augusta II na tron wziął udział w obradach Walnej Rady Warszawskiej w r. 1710 i zabrał głos na sesji 17 II t.r. Wybrano go też do komisji hibernowej. Nagrodzony za lojalność wobec Wettyna, otrzymał 22 IV, dzięki protekcji podkanclerzego kor. Jana Szembeka, kaszt. sieradzką. Podczas sejmiku sieradzkiego 27 IV 1711 starał się z polecenia dworu uzyskać akceptację szlachty dla postanowień Walnej Rady Warszawskiej; osiągnął to obiecując kaszt. spicymierską przedstawicielowi wpływowej rodziny Walewskich, Kazimierzowi. Szlachta sieradzka w instrukcji dla posłów na sejm nadzwycz. 1712 r., uchwalonej w Widawie 23 II t.r., dziękowała Augustowi II za nominację T-ego i zwyczajowo polecała go łasce króla.
Co najmniej od r. 1712 był T. plenipotentem hetmana w. kor. Adama Sieniawskiego, komisarzem jego dóbr szkłowskich. W r. 1713 odbierał z komór celnych pieniądze, przeznaczone na płace dla wojska kor. Zapewne uczestniczył w sejmie z limity 1712/13 r., po czym wziął udział w dn. 23 II – 7 III 1713 w posejmowej radzie senatu. W sierpniu 1714 w Łowiczu porozumiewał się w imieniu Sieniawskiego z prymasem S. Szembekiem w sprawie ewentualnego wsparcia wystąpień szlachty przeciw wojskom saskim. Na Sejmie Niemym 1717 r. wyznaczono go na senatora rezydenta na okres 1 V – 21 VII 1718. Odpowiadając na królewskie deliberatoria przed sejmem 1718 r., odniósł się negatywnie do propozycji usprawnienia obrad sejmowych oraz skrytykował podatek pogłównego jako «ubliżający», proponując powrót do poboru i akcyzy. Uczestniczył w sejmie zwycz. 1720 r. i posejmowej radzie senatu 15 XI t.r. Zapewne przed październikiem 1722 wycofał się z kręgu współpracowników Sieniawskiego. Być może był na sejmie 1724 r.; wiadomo, że podpisał postanowienia posejmowej rady senatu 27 XI t.r. Przed 11 VIII 1729 złożył urząd kaszt. sieradzkiego.
T. odziedziczył po ojcu rozległy majątek ziemski: w woj. łęczyckim części w dobrach żychlińskich (m. Żychlin, Żychlińska Wieś, Pasieka), w woj. rawskim części we wsiach Drzewoszki, Chrośle i Niedzieliska, a w woj. brzeskim kujawskim Latkowo z folwarkiem Wyganów. Prawa do tych dóbr posiadał także jako sukcesor po arcybp. lwowskim Janie Tarnowskim (zm. 1669, zob.), który był przyrodnim bratem Pawła Tarnowskiego, podczaszyca łęczyckiego, dziada T-ego. Do r. 1744, kontynuując działania ojca, spłacał innych sukcesorów arcybiskupa. W r. 1715 przejął od Władysława Tarnowskiego zadłużone dobra oporowskie (Oporów z zamkiem, Oporowska Wieś, Oporówek, Sokołówek z częściami w Żychlinie, Woli Owsianej, Drzewoszkach, Chroślach i Niedzieliskach). W r. 1718 sprzedał Latkowo z Wyganowem za 24 tys. złp. Janowi Chryzostomowi Dąbrowskiemu, a w r. 1725 za ok. 13 tys. złp. dobra oporowskie Janowi Michałowi Sołłohubowi, łowczemu wielkiemu lit., podkomorzemu gostynińskiemu. Od wojskiego i pisarza grodzkiego gostynińskiego Jana Bratoszewskiego kupił w r. 1728 za 28 tys. złp. wieś Dobrzelin z folwarkiem Wymysłów. Dobra żychlińskie sprzedał w październiku 1744 kaszt. żmudzkiemu Józefowi Sołłohubowi za 86 tys. złp. (w tej sumie zawarte było 60 tys. złp. stanowiące posag córki T-ego, Magdaleny). W woj. krakowskim posiadał odziedziczone po rodzicach wsie Gorenice i Zawada. Żona wniosła mu prawa do wsi Sawa w pow. lelowskim, która pozostawała w ich posesji do r. 1711. Byli też oni posesorami królewszczyzny Czubrowice w pow. krakowskim, którą za konsensem królewskim scedowali 27 VI 1716 Aleksandrowi i Magdalenie Podczaskim. Na koszt T-ego pokryto w r. 1714 miedzianą blachą kaplicę p. wezw. Świętej Trójcy w kolegiacie łowickiej. T. i jego żona sfinansowali remont kościoła paraf. w Gorenicach (ukończony w r. 1731). Świątynię wyposażyli w naczynia i szaty liturgiczne, a w r. 1729 ufundowali epitafium brata T-ego, Adama Pawła, z wymienionymi na nim także imionami siedmiorga ich dzieci, zmarłych przed r. 1715; wcześniej, wspólnie z tym bratem, ufundowali epitafia rodzicom z ich portretami na blasze. T. zmarł po r. 1744.
Z zawartego w r. 1697 małżeństwa T-ego z Różą z Rylskich, córką Ludwika i Teresy z Lubrańskich, wiek dojrzały osiągnęły córki: Krystyna Marta (1699 w Gorenicach – 23 VIII 1765), w zakonie Maria Magdalena od Jezusa, od r. 1715 benedyktynka sakramentka w Warszawie, i Magdalena, zamężna za Adamem Głębockim, stolnikiem inowrocławskim (zm. ok. 1737).
Boniecki, IV (Dembińscy); Borkowska, Leksykon zakonnic, II; Elektorów poczet; Niesiecki, VIII (Rylscy), IX; Urzędnicy, II/2, IV/2; – Gierowski J., Między saskim absolutyzmem a złotą wolnością, Wr. 1953; Kamiński A., Konfederacja sandomierska wobec Rosji w okresie poaltransztadzkim, Wr. 1969; Kowalska U., Urbaniak A., Najstarsze metryki kościelne parafii Oporów jako źródło do dziejów Oporowa i okolic, w: Oporów. Stan badań. Materiały z sesji naukowej zorganizowanej z okazji 50. rocznicy Muzeum w Oporowie, Red. G. Kin-Rzymkowska, Oporów 2000 s. 183, 264, tabl. geneal. 2a; Perłakowski A., Jan Jerzy Przebendowski jako podskarbi wielki koronny (1703–1729), Kr. 2004; Wiśniewski J., Historyczny opis kościołów, miast, zabytków i pamiątek w Olkuskiem, Marjówka Opoczyńska 1935 s. 82–8; Żerek-Kleszcz H., Sołłohubowie i majętność oporowska w XVIII w., w: Oporów. Stan badań. Materiały z sesji naukowej zorganizowanej z okazji 50. rocznicy Muzeum w Oporowie, Red. G. Kin-Rzymkowska, Oporów 2000 s. 136, 138; – Akta grodz. i ziem., I; Akta sejmikowe woj. krak., V; Corpus Inscriptionum Pol., V z. 2; Diariusz Walnej Rady Warszawskiej z roku 1710, Wyd. R. Mienicki, Wil. 1928; Oznajmienie interregni (b.m.w. [1707]) k. B; Poparcie generalnej Confederacji sandomierskiej (b.m.w. [1707]) k. b; Rafałowiczówna J., A z Warszawy nowiny te... Listy do Elżbiety Sieniawskiej z lat 1710–1720, Oprac. B. Popiołek, Kr. 2000; Teka Podoskiego, II 112; Vol. leg., V 874, VI 177, 199, 304; – AGAD: Księgi grodzkie łęczyckie, Inskrypcje, nr 304 k. 36–7v, 71v, nr 306 k. 78v–81v, nr 307 k. 189v–90, nr 308 k. 90, nr 309 k. 135–6v, 140v–1, nr 317 k. 36v–7, 51v, 53–6v, nr 338 k. 352v–5v, nr 339A k. 60, nr 342 k. 17v–18, 19v–20, 54–7, nr 358 k. 129v–30v, 137–38, 175–6v, 181–1v, 185–8, Relacje, nr 178 k. 548–8v, 739–9v, Księgi grodzkie sieradzkie, Relacje, nr 70 k. 371v; Arch. Narod. w Kr., Oddz. na Wawelu: Castr. Crac. Insc., t. 335 k. 2955–6, t. 336 k. 936–8, t. 339 k. 2486–7, t. 337 k. 2467–8, t. 338 k. 64–7, 1153–6, 1461–71, 2610–14, 2706–9, 3690–4, 4046–50, 4071–80, 4113–15, t. 339 k. 782–3, 823–6, t. 340 k. 392–4, 728–35, 758–62, 834–6, t. 343 k. 146–7, t. 350 k. 92–129, t. 352 k. 1589–90, t. 355 k. 292–6, 357–61, t. 356 k. 696–9, t. 358 k. 282–3, 298–301, 307–8, 523–5, t. 362 k. 2517–31, Castr. Crac. Rel., t. 671a k. 23, 29a; B. Czart.: rkp. 459 s. 211–13, 440–1, rkp. 474 s. 551–3, rkp. 567 s. 154, 163, 355, 362, 391–4, rkp. 5966 nr 43493–43576.
Hanka Żerek-Kleszcz